Mỗi năm học sinh thiệt hại bao nhiêu tỉ đồng?Quả bóng ở trong chân Bộ GD-ĐTChống độc quyền SGK còn khó hơn xóa độc quyền của VNPT!Nền kinh tế VN sẽ lãnh đủ vì độc quyền

Phóng to

TTCT - Có một doanh nghiệp chẳng lo lắng gì cho cuộc hội nhập lớn trước ngưỡng cửa WTO: Nhà xuất bản Giáo Dục (NXBGD). Bao bọc cho sự độc quyền của NXBGD là hàng loạt lý lẽ... độc quyền... Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp sửa đổi với mục tiêu tạo bình đẳng cho các chủ thể kinh doanh có lẽ chưa tác động được tới NXB này...

* “Ông vua” của ngành xuất bản

Nguyên bộ trưởng Bộ Văn hóa - thông tin Phạm Quang Nghị: * Có thể chống độc quyền in ngay với từng cuốn SGK vừa được biên soạn mới chứ không nhất thiết phải chờ thay xong sách như lý do mà Bộ GD-ĐT đưa ra. * Nếu xóa được độc quyền, chắc chắn giá sách sẽ giảm! * Giải pháp chống in lậu mà NXBGD đang làm là không hiệu quả. Họ đã in lậu được sách, được bìa đặc chủng thì họ cũng in luôn được cả tem, cả nhãn. Thế là chúng ta vừa bắt dân phải mua sách đắt, vừa phải mua thêm tem nhãn. (Theo VnExpress)

Không cần làm thêm, không cần tìm kiếm biện pháp hóa giải cạnh tranh, số lượng phát hành lên tới cả trăm triệu bản/năm, doanh thu lên đến gần 1.000 tỉ đồng... tất cả những thông tin đó của NXBGD là ước mơ không chỉ của tất cả các NXB ở VN mà nhiều tập đoàn lớn của thế giới cũng “thòm thèm”.

Siêu lợi nhuận

Gần đây, việc phát hành các ấn phẩm nở rộ vì cơ chế xuất bản đã thông thoáng hơn trước. Để tồn tại, nhiều NXB lớn phải tìm cách đi sát nhu cầu của bạn đọc. Chỉ duy nhất NXBGD vẫn đang ấm êm hưởng thụ đặc quyền: độc quyền xuất bản sách giáo khoa (SGK). Lượng SGK phát hành mỗi năm chiếm 70-80% tổng lượng sách phát hành ở VN.

Mua bản quyền từ nước ngoài, dịch, biên tập rồi tiếp thị rầm rộ, nhiều NXB cũng chỉ dám in một, hai ngàn bản cho một cuốn sách hay. Còn SGK là một ấn phẩm đặc biệt, có lượng bạn đọc “trung thành” là học sinh nên mỗi năm NXBGD in ra khoảng 160-170 triệu bản - một con số khổng lồ. Vì vậy, từ lâu trong giới xuất bản, NXBGD đã được coi là “vua”, với cái ngai vững chắc được bao bọc “tầng tầng lớp lớp”. Vì là ấn phẩm đặc biệt nên SGK cũng đem lại nguồn lợi rất đặc biệt.

Theo tính toán của một nhà quản lý dày dạn kinh nghiệm trong lĩnh vực xuất bản, nếu in được một lượng sách trên 10.000 bản, chi phí in sẽ giảm “cực kỳ đáng kể”. In 1.000 bản, giá bán là 10.000 đồng/cuốn thì in 10.000 bản, giá sách chỉ còn lại 2.000đ/cuốn (giảm 1/5).

Trong khi đó, có đầu sách NXBGD in tới 2 triệu bản nhưng giá sách vẫn ở mức 3.500-8.000 đồng/quyển. Giám đốc một NXB không nén nổi cảm xúc: “Lãi như thế mới kinh chứ?!”. Trong khi đó, SGK lại không phải nộp thuế giá trị gia tăng 5% như các loại sách khác. Thêm nữa, rất nhiều chi phí NXBGD chỉ phải chịu một lần. Vì vậy, nhiều NXB tuyên bố: “Nếu được in, chúng tôi có thể giảm giá SGK xuống 10%, thậm chí 20%, vẫn có lãi”!

Mặc dù doanh thu và lợi nhuận lớn như vậy nhưng “vua” vẫn có những biện pháp tận thu. Những người có con đi học ở các lớp nhỏ chắc đã thấy hiện tượng sách của NXBGD, ở một số môn, cho học sinh viết luôn vào. Nó không chỉ thủ tiêu sự cần mẫn của trẻ, mà còn gây lãng phí lớn. Những quyển sách đó đương nhiên sẽ không thể nhường lại khi trẻ đã lên lớp. Và phụ huynh học sinh không còn cách nào khác là phải mua sách mới.

Ông Nguyễn Kiểm, cục trưởng Cục Xuất bản, nói: “Đúng là cách đó làm lợi cho ngành xuất bản chúng tôi, nhưng bản thân cái lợi ích này, khi thu được, tôi vẫn có cảm giác một cái gì đó rất chạnh lòng, cứ tự hỏi nó có chính đáng không?”. Ông Kiểm không hiểu tại sao Bộ GD-ĐT lại cho xuất bản hình thức sách như thế. “Không bàn về học thuật, nhưng với ngành xuất bản, đó là một sự lãng phí lớn”.

NXBGD lãi đến mức có một giai thoại lan truyền trong các đơn vị được in gia công cho NXBGD: khi nơi khác thiếu tiền mua sắm thì cuối năm 2004, cả NXBGD tá hỏa tiếc nuối vì... quên mất 28 tỉ đồng không tiêu đến. Còn một giai thoại ngược đời hơn lan truyền trong chính NXBGD, rằng một vị lãnh đạo đã nghiêm khắc phê bình các đơn vị thành viên... làm ăn lãi quá!

Nếu như tại các NXB khác, sách thường được giao cho nhiều đại lý tiêu thụ thì NXBGD không vậy. Họ đang nắm một hệ thống phân phối SGK rất qui mô nhưng khép kín. Sách được phân theo các công ty sách và thiết bị trường học đặt tại các tỉnh, thành. Muốn có sách, các công ty này phải tính toán lượng cầu, gửi đăng ký số lượng về NXBGD từ rất sớm (thường trước tháng bảy). Dựa theo số đăng ký đó, NXBGD mới in, đưa sách về.

Chỉ NXBGD làm được SGK?

Phóng to

Giáo trình đại học, cao đẳng hiện nay đã được xã hội hóa, NXB của một trường đại học nào đó in ấn và phát hành vẫn cho chất lượng tốt. Vậy thì cớ chi chỉ NXBGD mới được xuất bản (in ấn và phát hành) SGK từ tiểu học đến trung học?

Theo các cán bộ chuyên môn của nhiều NXB mà chúng tôi tiếp xúc, việc in SGK “không có gì là cao siêu cả”. Giấy không quá tốt, phối màu cũng không khó, việc giảm thiểu lỗi trong SGK nếu chịu đầu tư cũng làm được!

Tư nhân cũng in lậu được chứ không nói đến các NXB có dây chuyền chuyên nghiệp. Nên có thể nói cả nước hiện có 52 NXB, về nguyên tắc họ đều có thể in được SGK.

Theo nguyên bộ trưởng Bộ Văn hóa - thông tin Phạm Quang Nghị, vấn đề là cần quản lý chặt nội dung SGK, chế độ bản quyền chứ không phải người in. Nếu xã hội hóa được công tác in SGK thì NXB nào in giấy tốt sẽ bán giá cao, nơi nào in giấy bình thường thì bán giá thấp cho một bộ phận người dân còn nghèo khó. Như vậy, việc xóa độc quyền SGK còn dễ hơn lịch bloc vì lịch không tiêu thụ hết, các NXB phải hủy, còn SGK không tiêu thụ hết năm nay có thể để sang năm khác...

Luật đầu tư, Luật doanh nghiệp đã mở đường cho một nền kinh tế thị trường thực thụ, tức các doanh nghiệp đều được bình đẳng. Chúng ta đã lập hẳn một Cục Cạnh tranh thuộc Bộ Thương mại. Vậy mà ngành giáo dục vẫn chỉ để SGK cho NXBGD in rõ ràng là trái với xu hướng chung. Câu hỏi đặt ra là tại sao lại cứ phải giao cho NXBGD in SGK trong khi nhiều nơi khác cũng có thể làm được.

Việc biên soạn đã có cả một hội đồng quốc gia, rồi qua rất nhiều khâu thẩm định. NXBGD chỉ đóng vai trò biên tập (rất ít) và chuẩn bị một vài khâu để cuốn sách thành hình. Vậy tại sao Bộ GD-ĐT không đặt ra qui chế và tiêu chí chất lượng, NXB nào đáp ứng đều có thể in SGK? Theo nhiều NXB, nếu vận hành một cách vô tư theo đúng chủ trương xây dựng và hoàn thiện cơ chế thị trường của Đảng và Nhà nước thì biên soạn xong, Bộ GD-ĐT nên tổ chức đấu thầu. NXB nào chi phí thấp nhất, trả công biên soạn cao nhất thì được.

Như vậy vừa không tốn tiền ngân sách cho đội ngũ biên soạn SGK, vừa chống được độc quyền. Trong điều kiện hiện nay, khi Cục Xuất bản (Bộ Văn hóa - thông tin) đã khẳng định, các NXB khác đều có thể in được và in rẻ hơn sách của NXBGD mà Bộ GD-ĐT vẫn chỉ dành SGK cho NXBGD in thì dư luận không khỏi đặt ra câu hỏi: phải chăng đó là một cơ quan kinh tài của bộ, có một sự liên kết về lợi ích nào đó giữa những người tổ chức biên soạn SGK và NXBGD?