Phóng to

Một nhánh sông Hoài ở làng Cửu Cương

Trương Công Lực, 60 tuổi, là một nông dân sinh ra và lớn lên ở làng Cửu Cương. Nhà và đồng ruộng của ông ở sát nhánh sông Hoài, dòng sông lớn thứ ba ở Trung Quốc sau sông Dương Tử và Hoàng Hà.

Năm 2004, các công ty hóa chất tư nhân tiếp quản một doanh nghiệp nhà nước từ lâu sản xuất thuốc trừ sâu và thuốc nhuộm ở Cửu Cương. Và kể từ đó, ngày đêm những nhà máy của họ cứ thi nhau thải ra nhiều thứ nước đen ngòm gây ô nhiễm nhánh sông và những cánh đồng của người dân Cửu Cương. Hậu quả là cá trên nhánh sông chết hàng loạt, vụ mùa thất bát, nhiều dân làng bị ung thư và chết.

Bà Vương Vĩnh Anh, 87 tuổi, mỗi ngày đánh dấu lên tường khi có người trong làng chết. Bà nói rằng trên 50 dân làng đã chết trong vòng hai năm gần đây. Và khoảng một phần ba những người đã chết là dưới 50 tuổi. Bà cho biết trong nhiều năm chưa bao giờ chứng kiến tỉ lệ tử vong cao đến mức như vậy. “Tôi 87 tuổi rồi và tôi không bao giờ nói dối”.

Khi nhìn những cánh đồng của mình bị ô nhiễm nặng và không còn khả năng canh tác, năm 2006, ông Lực quyết định khởi kiện hai công ty hóa chất làm ô nhiễm đất của mình nhưng ông thua kiện. Vài tháng sau đó, hai công ty này cũng dàn xếp và chấp nhận bồi thường cho ông 500 nhân dân tệ (76 USD) cho mẫu đất canh tác bị ô nhiễm do chất thải từ nhà máy. Nhưng ông Lực không nản chí và quyết tâm đấu tranh để bảo vệ mình cùng nhiều người dân trong làng.

Thời điểm đó, nhà làm phim đoạt giải Oscar Ruby Yang và đoàn làm phim đang tìm kiếm đề tài về môi trường ở vùng sông Hoài. Bà Ruby phát hiện câu chuyện của ông Lực. Ông Lực cho bà biết: “Tôi cảm thấy hối hận khi được sinh ra ở đây, nhưng tôi còn lựa chọn nào khác!”. Nhờ Tổ chức An Huy Xanh và nhiều tổ chức phi chính phủ khác hỗ trợ, bà Ruby đã có thể ghi lại những thước phim về cuộc đấu tranh bảo vệ môi trường của dân làng Cửu Cương.

Đoàn làm phim đã theo sát ông Lực và dân làng khi họ cùng nhau ký đơn kiện và mang đến Bắc Kinh gửi tiếng nói của mình đến chính phủ, những cảnh người dân làng thương lượng với những công ty hóa chất và đấu tranh để bảo vệ môi trường nơi họ sinh sống.

Phóng viên Tân Hoa xã từng đưa tin và hình ảnh Trường tiểu học Cửu Cương. Tất cả học sinh ở đây phải đeo khẩu trang trong lớp học và dân làng làm việc trên những cánh đồng với những đường dẫn nước đặc bùn đen.

Ông Lực nói với Tân Hoa xã: “Không biết chúng tôi có thể ăn được những loại lúa trồng ở đây không. Chúng tôi xay lúa và thấy cũng bình thường nhưng không ai dám ăn. Chúng tôi lại không muốn hại người khác”. Chứng cứ rành rành ra đó nhưng không người dân làng nào chịu lên tiếng, theo lời ông Lực. “Dân làng cần có một người bảo vệ họ” - ông Lực cho biết.

Ông Lực biết làm người lãnh đạo họ chắc chắn sẽ phải đối diện với nhiều nguy hiểm. “Mối nguy hiểm đến từ những thương gia giàu có và những viên chức chính quyền có quyền lực. Nhưng tôi không sợ và sẽ đến Bắc Kinh để tiếp tục đấu tranh cho dân làng mình” - ông Lực khẳng khái.

Hai năm sau đó, sau nhiều thương lượng và đấu tranh, các nhà máy hóa chất bị yêu cầu phải ngưng sản xuất và di dời khỏi Cửu Cương.

Mãi đến tháng 7-2009 việc di dời mới hoàn tất, đây là một chiến thắng hiếm hoi đối với những nhà môi trường ở Trung Quốc, tờ Global Times viết.

Ba năm trước, ông chưa bao giờ dám mơ có ngày những công ty hóa chất (rộng đến 7,2ha) sẽ bị buộc phải di dời ra khỏi khu dân cư ở làng của ông, và ông cũng chưa từng dám mơ thấy mình trở thành nhân vật chính trong bộ phim tài liệu được đề cử giải Oscar Warriors of Qiugang (Những chiến binh của Cửu Cương).

Trong xã luận trên trang báo mạng Chinadialogue, tổng biên tập Sam Geall viết: “Đối với người dân làng Cửu Cương, câu chuyện chưa kết thúc. Vẫn còn có nhiều dấu hỏi. Đến bao giờ Cửu Cương mới dọn được hết những hóa chất độc hại trên sông và trên những cánh đồng? Ai sẽ chi trả cho những hậu quả mà dân làng phải gánh chịu từ bao năm qua?”.