Trong báo cáo xếp hạng vừa công bố về tiềm năng người lao động của các nước trên khắp thế giới, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) khẳng định, "sức khỏe" của lực lượng lao động là yếu tố quan trọng nhất quyết định thành công kinh tế lâu dài của một quốc gia. Hiệu quả thị trường lao động, mức độ phát triển thị trường tài chính hay trình độ khoa học công nghệ... là điều mà WEF cho rằng còn yếu, khiến cho xếp hạng chung của Việt Nam kém Malaysia (24), Brunei (26), Thái Lan (37), Indonesia (38), Philippines (59) chỉ xếp trên Lào (81), Campuchia (88), Myanmar (139).

Việt Nam được biết đến là quốc gia có nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi, tài nguyên thiên nhiên phong phú - những tiền đề quan trọng cho sự phát triển kinh tế. Bằng những nỗ lực qua hơn 20 năm thực hiện đổi mới, diện mạo đất nước Việt Nam đã có rất nhiều thay đổi và phát triển. Tuy nhiên, những thành tựu phát triển đó chưa tương xứng với điều kiện thuận lợi có sẵn, khi Việt Nam đang phải đối diện với chất lượng nguồn lao động thực tại. Thứ bậc của Việt Nam trên bảng xếp hạng về năng suất lao động toàn cầu đang dần sụt giảm khi mà chỉ số cạnh tranh toàn cầu của WEF chỉ ra, năm 2009 - 2010, Việt Nam xếp thứ 75/133 quốc gia về năng suất lao động, trong khi đó vị trí của Singapore là 3, Malaysia là 24, Thái Lan là 36... Đưa ra ý kiến về năng suất lao động tại Việt Nam, TS Christian H.M. Ketels, cố vấn đặc biệt (Học viện Chiến lược và Cạnh tranh Harvard) từng bày tỏ: “Ở Việt Nam, rất nhiều vốn đã đổ vào sản xuất công nghiệp, cộng với giá nhân công rẻ, nhưng vì năng suất lao động thấp nên giá trị thặng dư không cao. Hệ quả là, đa số nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tập trung ở những ngành có năng suất thấp”.

Mới đây, trong cuộc hội thảo “Tránh bẫy thu nhập trung bình ở Việt Nam” do Ban Kinh tế Trung ương tổ chức, GS Kenichi Ohno, Viện Nghiên cứu chính sách quốc gia Nhật Bản cũng thốt lên: “Ở Việt Nam lương tăng nhanh hơn năng suất lao động, vì vậy tăng lương không thực chất. Cụ thể, ở Việt Nam giai đoạn 2009 - 2012 lương tăng tới 25,9% nhưng năng suất lao động chỉ tăng 3,2%. Trong khi đó, tại Nhật Bản cùng giai đoạn này, lương tăng 9,8% thì năng suất lao động tăng tới 10,1%”.

Theo số liệu mới được Bộ LĐ-TB&XH công bố, đang xảy ra nghịch lý trong thị trường lao động, đó là thanh niên từ 15 đến 24 tuổi, là lứa tuổi đang sung sức nhất, đóng góp nhiều vào thị trường lao động, lại có tỷ lệ thất nghiệp tăng cao ở mức 5,95% trong quý IV/2013. Điều đáng nói, tỷ lệ thất nghiệp rất cao ở những người có trình độ chuyên môn. Cụ thể, ở nhóm lao động có trình độ cao đẳng nghề, tỷ lệ thất nghiệp là 7,68%, tăng 1,3 lần so với IV/2012 (tương đương 8.300 người); tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm lao động có trình độ cao đẳng là 6,74%, tăng 1,3 lần (khoảng 19.200 người); tỷ lệ thất nghiệp của nhóm lao động có trình độ đại học trở lên là 4,25%, tăng 1,7 lần, nghĩa là có thêm 72.000 lao động thuộc nhóm này bị thất nghiệp so với số thất nghiệp ở quý IV/2012.

Đặc biệt, nhóm thanh niên từ 20 - 24 tuổi tốt nghiệp cao đẳng và đại học trở lên (sinh viên mới ra trường) có tỷ lệ thất nghiệp rất cao, lên tới 20,75%. Điểm đáng chú ý, trong nhóm thất nghiệp, số lao động bị thất nghiệp dài hạn từ một năm trở lên chiếm tỷ lệ rất cao, khoảng 44,2%, tăng 2,4 lần so với cùng kỳ năm 2012.

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam đến năm 2020 đã đặt mục tiêu nước ta trở thành nước công nghiệp có trình độ phát triển trung bình, tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ chiếm khoảng 85% trong GDP; tỷ lệ lao động nông nghiệp còn khoảng 30% trong lao động xã hội. Đây cũng là thách thức to lớn toàn hệ thống giáo dục và dạy nghề trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho đất nước trong giai đoạn mới này. Bởi, theo khuyến cáo của TS. Christian H.M. Ketels: “Việt Nam sẽ bị mắc ở mức phát triển hiện nay nếu không có giải pháp thay đổi nguồn nhân lực”.

Nguồn: Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội