Giải thưởng lớn 'Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn' trao cho PGS.TS, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân được Trưởng ban giám khảo là nhà thơ Trần Đăng Khoa và họa sĩ Thành Chương - thành viên ban giám khảo đánh giá là rất xứng đáng.

Những năm trước, ban tổ chức trao giải Hiệp sĩ Dế Mèn cho những tác giả có nhiều cống hiến cho văn nghệ thiếu nhi hiện còn sống như các nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025).

Lễ trao Giải thưởng thiếu nhi Dế Mèn lần thứ 7 diễn ra chiều 22-5 tại Hà Nội.

Họa sĩ, đạo diễn Ngô Mạnh Lân - một đời cống hiến cho thiếu nhi

Theo đánh giá của ban tổ chức, những cống hiến trọn đời cho nghệ thuật thiếu nhi của Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân (1934-2021) trước hết nằm ở mảng phim hoạt hình.

Ông sở hữu gia tài 22 bộ phim (đạo diễn 17 bộ, họa sĩ 5 bộ). Trong đó những bộ phim như Mèo con, Chuyện Ông Gióng, Trê Cóc, Con sáo biết nói, Những chiếc áo ấm, Thạch Sanh, Rừng hoa, Bước ngoặt, Phép lạ hồi sinh... đã trở thành những tác phẩm hoạt hình kinh điển của Việt Nam.

Đối với nhiều thế hệ thiếu nhi Việt Nam, đặc biệt là thế hệ sinh vào những năm 1960 đều mê mải xem các phim hoạt hình của Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Mạnh Lân.

Chính ông cũng là người đề xuất khái niệm khoa học "phim hoạt hình" đúng với đặc trưng, tính chất thể loại.

Năm 1962, sau khi tốt nghiệp Trường đại học Điện ảnh quốc gia Liên bang Xô Viết - VGIK với tấm bằng xuất sắc, Ngô Mạnh Lân được phân công về Xưởng phim Hoạt họa và Búp bê Việt Nam (nay là Hãng phim Hoạt hình Việt Nam).

Thời điểm này, phim hoạt hình Việt Nam mới ở tuổi lên 2. Năm 1963, Ngô Mạnh Lân làm phim hoạt hình đầu tiên của mình - phim Một ước mơ. Kể từ đây, ông trở thành cánh chim đầu đàn của Hãng phim Hoạt hình Việt Nam, góp phần đưa hãng phim và tầm vóc phim hoạt hình Việt Nam lên tầm cao mới lúc bấy giờ.

Bên cạnh phim hoạt hình, Ngô Mạnh Lân còn có những đóng góp đặc biệt quan trọng ở lĩnh vực minh họa sách báo thiếu nhi.

Trong ký ức của nhiều thế hệ bạn đọc, những tranh minh họa tươi vui, hóm hỉnh của ông trên báo Thiếu niên Tiền phong, Nhi đồng hay trong các tác phẩm của các nhà văn Tô Hoài, Nguyễn Đình Thi, Võ Quảng, Phạm Hổ… đã trở thành một phần không thể thiếu của tuổi thơ.

Người "sinh ra" Dế Mèn bằng hình ảnh

Đặc biệt, họa sĩ Ngô Mạnh Lân có tới 3 lần vẽ Dế Mèn, lần đầu tiên vào năm 1959 khi bản dịch tiếng Nga tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu ký của nhà văn Tô Hoài được xuất bản tại Liên Xô.

Phiên bản Dế Mèn năm 1972 đã được tác giả chỉnh sửa chân thực hơn, có thể coi là một trong những hình ảnh Dế Mèn quen thuộc nhất với nhiều thế hệ trẻ em Việt Nam. Năm 1989, một lần nữa, Ngô Mạnh Lân vẽ bìa và minh họa Dế Mèn phiêu lưu ký.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nếu như nhà văn Tô Hoài là "cha đẻ" của nhân vật Dế Mèn bằng ngôn ngữ, thì họa sĩ Ngô Mạnh Lân một lần nữa "sinh ra" nhân vật này bằng hình ảnh.

Họa sĩ Ngô Mạnh Lân còn là một trong những người góp phần định hình phong cách truyện tranh Việt Nam hiện đại.

Những tác phẩm truyện tranh của ông như: Trê Cóc, Đồng tiền Vạn Lịch, Mụ Lường, Sự tích núi Ngũ Hành, Đám cưới chuột... mang phong cách riêng, vừa chân thành, trong sáng, vừa đầy chất hóm hỉnh, ngôn ngữ tạo hình đậm chất dân gian Việt Nam.

Sinh thời, ông từng giành 3 giải Bông sen vàng, 4 giải Bông sen bạc, nhiều bằng khen của ban giám khảo tại các kỳ Liên hoan phim Việt Nam, cùng các giải quốc tế như: giải Bồ nông bạc tại Liên hoan phim hoạt hình quốc tế ở Mamaia (Romania) năm 1966 cho phim Mèo con; giải Bồ câu vàng tại Liên hoan phim quốc tế Leipzig, Cộng hòa Dân chủ Đức (1971) cho phim Chuyện Ông Gióng.

Ông được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao động hạng nhất năm 1998. Năm 2007, ông nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật cho các tác phẩm: Mèo con, Chuyện Ông Gióng, Con sáo biết nói, Những chiếc áo ấm, Trê Cóc.

Ông là một trong các nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam có mặt trong "Bách khoa toàn thư Điện ảnh Liên Xô".

Nguyễn Ngọc Thuần, Tạ Huy Long, Lê Anh Vinh nhận giải 'Khát vọng Dế Mèn'

Ngoài Giải thưởng lớn 'Thành tựu trọn đời - Hiệp sĩ Dế Mèn', ban tổ chức còn trao Giải Khát vọng Dế Mèn cho 6 tác giả của 6 tác phẩm viết, vẽ cho thiếu nhi:

1. 100 cái chân (truyện của Nguyễn Ngọc Thuần, Nhà xuất bản Trẻ)

2. Bà nội kỳ lạ nhứt thế gian (bản thảo truyện dài của Nguyễn Thị Như Hiền)

3. Bộ tranh Việt Nam qua nét vẽ của Hải Nam của họa sĩ Nguyễn Đăng Hải Nam (16 tuổi)

4. Chú robot tưởng mình là người (truyện của Lê Anh Vinh, Nhà xuất bản Kim Đồng)

5. Series hoạt hình Wolfoo và hệ sinh thái sáng tạo từ phim (do Sconnect Việt Nam sản xuất và phát triển)

6. Yersin - Khúc hát Cá Ông (truyện tranh của Tạ Huy Long, Nhà xuất bản Kim Đồng)

Cùng với đó là tặng thưởng của hội đồng giám khảo cho 4 tác phẩm:

1. Bác sách bụng to (bản thảo tập thơ của Vũ Ngọc Diệp, 11 tuổi)

2. Bộ tranh Tiếng nói đại dương của họa sĩ nhí Nguyễn Minh Quân (11 tuổi)

3. Những câu chuyện về công tử mơ mộng cùng chùm tác phẩm về chú mèo (bản thảo tranh truyện của Lê Nhã Uyên, 10 tuổi)

4. Phép màu của Kurt (nhạc kịch do Học viện nghệ thuật STARLAB sản xuất)

NSND Ngô Mạnh Lân - họa sĩ của nhiều thế hệ tuổi thơ - vừa qua đời

TTO - NSND, họa sĩ và đạo diễn phim hoạt hình kỳ cựu Ngô Mạnh Lân, người đầu tiên vẽ minh họa 'Dế mèn phiêu lưu ký', vừa qua đời ở tuổi 87 vào ngày 15-9 tại Hà Nội.