Trời còn nắng chang chang, họ ngồi vặt râu tả gió đông, mưa phùn, đào mai, bánh chưng, hương hoa, vàng nhang ngày Tết. Mấy người phóng xe đi hỏi tục lệ Tết xưa: xông nhà, sắc bùa... và vào thư viện mượn báo Tết Tỵ giáp trước để... “mang chuyện muôn năm giở lại bàn!”.

Phóng to

Nghề làm báo, dù là cờ-tờ-vờ cũng thật khó khăn, vất vả. Với báo Tết, trăm bài chỉ chọn một. Đã viết là không thể “tay trái, tay phải” không kể tí danh, đồng nhuận bút mà phải đam mê nghề nghiệp. Rồi đánh vật với từng con chữ, nháp đi, nháp lại. Tư liệu phải chính xác, bố cục phải rõ ràng. Báo Tết phải mới vui và hấp dẫn. Ngày xuân không thể đem chuyện thất tình, buồn bã riêng tư đến người đọc. Ôi! Những tờ báo thơm tho, rực rỡ sắc màu. Truyện, thơ và các chuyên mục đều “có hậu” gợi cảm hứng xuân đời đầy sinh khí. Ai cũng mong được góp bài, dù chỉ một mẩu, để gần Tết, anh bưu tá đến nhà, đưa cho tờ báo Tết còn phong kín. Muốn nhảy lên mà reo - lúc ấy mới thấy xuân đến thật rồi!

... Chưa bao giờ đội ngũ CTV báo Tết đông đảo như bây giờ. Mỗi huyện dăm bảy người, thành phố tới vài chục người “Chuyên báo Tết”. Có người “chạy sô” đầy kinh nghiệm, coi mùa báo Tết là dịp làm ăn. Có người mong được góp mấy dòng. Một bác ghi chú dưới bài: “Nhờ các nhà báo in giúp tôi không lấy nhuận bút, chỉ xin... tờ báo” (!). Kẻ ghi tên thật, người ghi tên giả, thường là hai, ba, có anh năm bảy bút danh - đưa cả cha mẹ, vợ con... làm “bút danh”. Họ truyền nhau câu ca: “sáng tác thì ký thật tên/ “tâm sừu” (sưu tầm) thì có bu em ký giùm”!

Có ông hói đầu vì “12 con giáp”, nay mở ô “Tết Rắn” để lấy bài xào lại. Một tủ lớn có ô ngăn như kiểu thầy lang, riêng “ngăn Tết” lại chia 10 ô nhỏ. Tết xưa, tết trên thế giới, chuyện lạ từng con giáp, sức khỏe, câu đối, khuyến học, danh nhân... Bài của mình và của người khác “chế tạo lại” gửi luân lưu. Nhưng các báo đã biết nhận mặt từng anh, từng địa chỉ nên các loại bài “cắt dán” cũng thưa dần.

Lại có ông “tinh thông mọi thể”, làm ăn cẩn thận, dè chừng. Có sưu tầm, “biên soạn” nhưng sáng tác là chính: Thơ tình, thơ “thời vụ” thơ châm, tản văn - mang tất cả chuyện ba lô cũ, cối xay, cối giã, rổ rá, nồi niêu ra bàn và gắn với mùa xuân. Lời bàn cũng chỉ ngàn từ, gắn xưa - nay, đông - xuân. Rồi sửa và gửi, rồi “meo” và gửi kèm bản thảo, cho nó chắc!

Mấy “nhà thơ” vốn liêu xiêu vì thơ thẩn, bia rượu nay đã khá lên vì báo Tết. Tìm cảm hứng, viết bài mới “mông má lại” bài cũ cho hợp thời. Những “gửi hương ra đảo”, “biển xuân”, “làng mới”... với đủ các... thi pháp. Hai tháng vò đầu bứt tai, đầu tháng 11 ta thì gửi xong bài. Làm hớp rượu, thở phào, chờ Hội báo xuân!

Chuyện thuê người đánh máy và người “meo” cũng phiền. Các thợ ngoài phố phần đông chỉ quen với văn bản hành chính, khi đụng vào văn chương báo chí với đủ các thuật ngữ và các loại dấu câu thì họ lúng túng. Phải ngồi đọc, sửa, “ma-két” in xong lại xóa ngay, vì sợ bị “lộ”, có anh đến “chôm” rồi gửi trước. Có anh mở mạng gửi ngay. Bài của mình phải photo thành 5-10 bản; bài phải tính bằng cân.

Mấy trăm con tem. Vốn làm báo Tết, không kể “chất xám chất xanh” cũng hơn triệu bạc. Gần nghìn tờ báo, tạp chí Trung ương, địa phương và các bản tin chuyên ngành, ai mà kiểm tra được. Gửi theo kiểu “Ném dùi đục đám đông”, thế nào cũng có báo đăng. Để giữ tín nhiệm, các báo dè chừng chuyện in lại, in trùng với báo khác. Có nhà báo điện hỏi: “Đã gửi báo nào chưa?”.

Trả lời: “Báo cáo... chưa ạ!”. Có anh dán tem vào phong bì xong trịnh trọng đặt lên bàn thờ: “Xin các ngài phù hộ, các báo họ đăng cho con mấy bài” (!). Rồi đem cả bao bài ra bưu điện, trông trước trông sau, nhét cả mớ bài vào thùng thư. Lỡ ai trông thấy, ngượng chết! Xong bài Tết, tâm trí như trống rỗng, lại đọc, ghi, “thai nghén” để chờ mùa báo sau!

Mùa xuân Quý Tỵ đã về. Những cây bút chân chính và tâm huyết, những cộng tác viên cần mẫn vẫn được các báo quý mến. Họ đã góp những bông hoa đẹp làm cho những tờ báo xuân thành ấn phẩm không thể thiếu trong cuộc sống đầy hương sắc của chúng ta.

Phóng to Tuổi Trẻ Cườisố Tất niên (số 469) ra ngày 1-2-2013 hiện đã có mặt tại các sạp báo. Mời bạn đọc đón mua để thưởng thức được toàn bộ nội dung của ấn phẩm này. Chúc bạn đọc có thật nhiều thời gian thư giãn thoải mái!