Chất lượng nguồn nhân lực công nghệ cao: "Nút gỡ" ở đâu?

Phóng to

Ông Nguyễn Hữu Lệ (bìa trái) - chủ tịch hội đồng tư vấn TMA đến nhiều trường đại học để tìm người làm CNTT

TTCN - Thiếu nhân lực công nghệ cao, cụ thể nhất là ngành CNTT, đang là điểm “nóng bỏng”. Doanh nghiệp nói không tuyển được người vì chất lượng đào tạo chưa đạt yêu cầu, trong khi phần lớn sinh viên ra trường đều tìm được việc.

Thực tế bấy lâu nay giữa nhà tuyển dụng và nhà đào tạo chưa tìm được đáp số chung cho bài toán nguồn nhân lực. Mới đây, “ba nhà” doanh nghiệp, quản lý, đào tạo đã gặp và đối thoại trực tiếp với nhau.

Chất lượng: chưa thể yên tâm

Giáo sư tiên sĩ Đào Văn Lượng, giám đốc Sở Khoa học - công nghệ TP.HCM, kể rằng trong buổi làm việc giữa lãnh đạo TP.HCM và các nhà đầu tư Nhật Bản, phía đối tác ngỏ ý cần khoảng 200 lao động trong lĩnh vực thiết kế bo mạch điện tử. “Nhưng thực tế đáng buồn là chúng ta bị “ngọng”, không thể đáp ứng nhu cầu của đối tác”, ông Lượng nói. Ông Nguyễn Anh Tuấn, trưởng phòng quản lý CNTT Sở Khoa học - công nghệ TP.HCM, cho biết qua bốn lần tổ chức thi sát hạch kỹ sư CNTT theo tiêu chuẩn Nhật Bản, tổng số thí sinh dự thi khoảng 400 người nhưng tỉ lệ đậu chỉ đạt 6%.

Nếu chỉ tính mỗi trường đại học, cao đẳng có khả năng đào tạo 200 sinh viên CNTT/năm, thì công suất đào tạo các kỹ sư, cử nhân CNTT trên địa bàn TP.HCM là 10.000 người/năm. Còn nếu ước tính công suất đào tạo trung bình của 35 trung tâm đào tạo tin học là 250-300 học viên/trung tâm/năm thì công suất đào tạo của hệ thống không chính qui này cũng vào khoảng 10.000 người/năm - tương đương với hệ thống đào tạo chính qui. Với năng lực đào tạo 20.000 nhân lực CNTT/năm, việc thực hiện kế hoạch quốc gia về phát triển nguồn nhân lực CNTT đạt 50.000 chuyên viên CNTT vào năm 2005 thì không khó khăn về mặt số lượng. Vấn đề vẫn là chất lượng.

Ông Tuấn cho biết để tìm hiểu rõ thực chất vấn đề, một cuộc khảo sát ở các trường đại học, cao đẳng và các trung tâm đào tạo đã được tiến hành. “Qua khảo sát, chúng tôi có được cơ sở vững chắc để nhận định rằng công tác đào tạo hiện nay hoàn toàn chưa thể yên tâm về chất lượng, đặc biệt chưa thể đáp ứng nhu cầu làm việc ngay tại các doanh nghiệp phần mềm lớn”. Ngoài ra, kết quả cuộc khảo sát nói trên cũng đi đến nhận định: đào tạo còn tản mạn, chưa tập trung đến những nhu cầu cấp thiết của thị trường. Đào tạo chưa theo sát nhu cầu thực tế, giáo trình chưa được cập nhật tốt...

Đặc biệt, chưa có những hỗ trợ xác đáng cho sinh viên trong việc định hướng nghề nghiệp; hỗ trợ để sinh viên có được những cơ hội thực tế, nâng cao trình độ theo sát sự phát triển của công nghệ... Phòng quản lý CNTT Sở Khoa học - công nghệ TP.HCM cũng mạnh dạn đề xuất: cần tiến tới đào tạo theo “đặt hàng” của doanh nghiệp; mạnh dạn có kết hợp “tay ba” trong đào tạo giữa trường đại học - viện nghiên cứu - doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng đầu vào, đầu ra...

"Nút gỡ": đào tạo!

Nhìn vấn đề ở góc độ người làm công tác giáo dục, ông Nguyễn Đức Nghĩa - phó giám đốc ĐH Quốc gia TP.HCM - tỏ ra tâm đắc với “ba cái nhất” về đào tạo CNTT ở TP.HCM. Cụ thể: số lượng các trường đại học, cao đẳng đào tạo cử nhân, kỹ sư CNTT nhiều nhất; số các trung tâm đào tạo không chính qui hợp tác với nước ngoài nhiều nhất; đầu tư dự kiến từ phía Nhà nước cho các dự án đào tạo liên quan đến CNTT lớn nhất.

Theo ông Nghĩa, với “ba cái nhất” này đã tạo nên một năng lực đào tạo 20.000 chuyên viên CNTT/năm. Đó là chưa kể đến “cái nhất thứ 4”: số cơ sở đào tạo tin học phổ cập nhiều nhất! Song về chất lượng đào tạo chuyên viên CNTT lại có những nghịch lý: trong khi sinh viên tốt nghiệp các ngành xây dựng, cơ khí... có thể thiết kế được sản phẩm hoàn thiện thì sinh viên CNTT, với điểm chuẩn tuyển sinh đầu vào cao hơn, chưa chắc có thể viết được sản phẩm phần mềm, cho dù đó là sản phẩm nhỏ.

Trong thực tế phát triển kinh tế - xã hội, CNTT không thể phát triển tách rời các ngành khoa học khác. Nếu bài toán nhân lực CNTT phát triển theo hướng ưu tiên cho các khoa CNTT trọng điểm mà thiếu vê đào tạo CNTT cho các ngành khác; đồng thời xã hội hóa theo hướng nhập khẩu công nghệ giáo dục để ra đời các hệ thống đào tạo lập trình viên theo chương trình liên kết với nước ngoài... thì e rằng chưa ổn.

Và trong khi sinh viên các ngành khác được học thêm CNTT để bổ trợ kiến thức chuyên môn, thì chính sinh viên CNTT dường như chẳng được học gì về các kiến thức ở những ngành khác. Sinh viên CNTT giỏi kỹ năng lập trình, song không biết lập trình cái gì thì làm sao có thể gọi là giỏi cho được! “Chúng tôi phải đào tạo theo chương trình khung đã được ấn định. Trong khi ngành CNTT có những cái mới được cập nhật hằng tháng, hằng ngày... Đây là một nghịch lý cần phải giải quyết”, theo lời ông Nghĩa.

Trong khi đó, ở góc độ nhà tuyển dụng, ông Hà Văn Lượm - phó tổng giám đốc Công ty TNHH Global Cybersoft VN - đánh giá: “Chúng tôi nhận thấy đa số những ứng viên mới tốt nghiệp không đáp ứng được nhu cầu tuyển dụng, cụ thể là chúng tôi chỉ tuyển được khoảng 10% số ứng viên”.

Rõ ràng những kiến thức mà các sinh viên được tiếp nhận từ trường học chưa đáp ứng được thực tiễn công việc mà một doanh nghiệp đang chờ đợi. “Chúng tôi cho rằng không phải chỉ đòi hỏi sự nỗ lực của bản thân các ứng viên trong việc tự hoàn thiện mình hay sự cố gắng của nhà tuyển dụng trong việc hạ thấp tiêu chí tuyển dụng, mà nút gỡ của vấn đề nằm ở công tác đào tạo”.