Thực tế có những điều tưởng cao siêu nhưng đôi khi rất đơn giản. Như cách làm của Pháp khi xác định mức để thu thuế là theo nguyên lý “cây gậy của người khiếm thị”.

Tức cứ đi, dò đường, không vướng thì đi. Nhưng vướng thì phải chỉnh ngay, kẻo vấp.

Ông này cảnh báo có thực tế là không phải nơi nào, lúc nào nguyên lý “cây gậy của người khiếm thị” cũng được áp dụng đầy đủ. Thường người ta thích áp dụng lúc khởi đầu nhưng lại quên mất vai trò dò đường của cây gậy, dù cây gậy đã phát hiện trên đường có vấn đề nhưng lại không được ghi nhận, lắng nghe, điều chỉnh.

Thuế thu nhập cá nhân tại VN được xây dựng trên cơ sở kinh nghiệm của nhiều nước, theo hướng cứ có thu nhập là phải nộp thuế, đổi lại người lao động được trừ một khoản gọi là giảm trừ gia cảnh trước khi làm nghĩa vụ thuế. Quan điểm trên được thể hiện qua việc định ra mức giảm trừ gia cảnh cho người lao động khá thấp. Vì vậy, khi giá cả tăng, mức giảm trừ gia cảnh có thể không còn phù hợp, lúc này việc “dò đường” là rất cần thiết để lắng nghe, ghi nhận, để điều chỉnh thích hợp.

Một cán bộ thuế của VN thổ lộ Luật thuế thu nhập cá nhân được xây dựng trong năm 2007, vì thế mức giảm trừ gia cảnh 4 triệu đồng trong bối cảnh lương, lạm phát của năm này. Cũng do xuất phát từ quan điểm người có thu nhập đều phải chịu thuế nên việc điều chỉnh theo trượt giá đã không được đặt ra. “Thực tế anh em xây dựng luật cũng có tâm lý muốn tăng thu nên cũng có ý làm sao để nguồn thu không bị giảm” - cán bộ này nói.

Áp dụng nguyên lý “cây gậy của người khiếm thị” vào thuế thu nhập cá nhân trong bối cảnh giá cả tăng cao nhiều tháng qua thì qua “dò đường”, “cây gậy” đã phát hiện nhiều người có thu nhập nhỉnh hơn mức 4 triệu đồng/tháng đang chật vật vì giá cả tăng cao nhưng vẫn phải nộp thuế. Có thể trong số hàng triệu người đang nộp thuế thu nhập cá nhân sẽ có nhiều người thu nhập rất cao, vì thế việc thu thuế như hiện nay có thể không ảnh hưởng lớn đến đời sống của họ, kể cả khi giá tăng cao.

Nhưng sẽ có một bộ phận rất lớn người có thu nhập quanh mức trên 4 triệu đồng/tháng và những người mà họ đang nuôi dưỡng sẽ bị ảnh hưởng. Vì vậy, việc tiếp theo khi áp dụng nguyên lý “cây gậy của người khiếm thị” là phải chỉnh sửa kịp thời, đúng lúc. Không thể vì lý do có nhiều người nộp thuế có thu nhập rất cao để rồi chậm điều chỉnh hoặc chậm nâng mức khởi điểm chịu thuế.

Trong khó khăn, không chỉ dân khó mà Nhà nước cũng khó khi cần thêm tiền để lo cho người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn. Thế nhưng cũng không vì thế mà cho rằng việc miễn, giãn hoặc nâng mức khởi điểm chịu thuế thu nhập cá nhân đồng nghĩa với việc sẽ giảm nguồn thu ngân sách và không có nhiều tiền lo cho người nghèo.

Bởi lẽ nếu đã xác định những người có thu nhập quanh mức trên 4 triệu đồng/tháng đang gặp khó khăn do giá tăng cao thì Bộ Tài chính đủ khéo léo thiết kế để Chính phủ trình Quốc hội tăng mức giảm trừ gia cảnh, giảm khó cho những người này mà không ảnh hưởng đến nguồn thu thuế. Nguồn thu lúc này không phải là những người có thu nhập chật vật cũng chỉ đủ ăn mà là người có thu nhập cao, có của ăn của để. Điều chỉnh theo hướng này thực chất là điều tiết thuế hợp lý hơn, giúp một bộ phận người dân bớt khó nhưng vẫn duy trì nguồn thu để Nhà nước lo cho người nghèo.

Chắc chắn những người đang chật vật vì giá tăng nhưng vẫn phải nộp thuế đang hi vọng rằng nguyên lý “cây gậy của người khiếm thị” sẽ được thực hiện trọn vẹn, đặc biệt là ở thời điểm này.