Có quá nhiều văn bản hướng dẫn nên ngay cán bộ địa chính và giới luật sư cũng không nắm hết nên khi vận dụng để xử lý những tình huống thực tế phát sinh cũng khó đạt chuẩn mực, chính xác. Cán bộ và luật sư còn vậy huống gì người dân.

Bình quân cứ hai năm có một nghị định mới về đất đai từ cấp giấy chủ quyền, bồi thường giải phóng mặt bằng, đến giao đất, cho thuê đất... Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng gần như thay đổi liên tục. Dự án triển khai theo chính sách cũ chưa xong đã có chính sách mới ra đời, có cái lợi nhưng cũng có khi thiệt cho dân.

Người dân làm sao biết được mình bị thu hồi đất theo chính sách năm nào, khi biết có quy định lợi mà mình chưa được hưởng thì khiếu nại. Làm sao họ biết dưới nghị định còn có thông tư hướng dẫn, có quyết định triển khai, những công văn của Chính phủ, bộ liên quan hướng dẫn các địa phương. Rồi trong từng dự án còn có văn bản do UBND cấp tỉnh chỉ đạo UBND cấp quận, huyện về chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ...

Vì vậy, Luật đất đai lần này cần phải rõ ràng. Phải giải thích rõ sở hữu toàn dân là gì và Nhà nước có vai trò thế nào trong thực hiện pháp luật đất đai. Luật đất đai năm 1993 quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước thống nhất quản lý. Luật đất đai năm 2003 cũng quy định đất đai thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước là đại diện chủ sở hữu.

Sở hữu toàn dân là gì, đại diện chủ sở hữu được quyền quyết định gì, vấn đề nào phải có ý kiến của nhân dân? Không quy định rõ sẽ tạo ra nhũng nhiễu, trục lợi. Như quy định Nhà nước giao đất, thu hồi đất... nhưng không xác định là Chính phủ hay UBND các cấp, dẫn đến tình trạng UBND cấp nào cũng có quyền giao, thu hồi đất, từ đó tạo kẽ hở cho cán bộ gây khó khăn cho dân.

Luật đất đai cũng cần mở hướng để khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai. Để đưa giá trị quyền sử dụng đất vào nền kinh tế, phát triển thị trường bất động sản thì Nhà nước phải có chính sách nhất quán về giá đất để không gây khó khăn cho doanh nghiệp và người dân. Trước đây, Nhà nước thu tiền sử dụng đất của dự án rất thấp để chủ doanh nghiệp hưởng lợi quá cao, dẫn đến tình trạng ngành nào cũng làm dự án kiếm lời. Nhưng gần đây Nhà nước lại đặt vấn đề thu tiền sử dụng đất theo giá thị trường...

Sửa Luật đất đai là cơ hội để giải quyết những vướng mắc, tồn tại về chính sách đất đai. Điểm cần phải tập trung khắc phục là quy định rõ trong luật, đặc biệt những vấn đề liên quan đến quản lý, sử dụng, thu hồi đất thì không nên để ngỏ và giao quá nhiều cho Chính phủ hướng dẫn. Bởi Quốc hội làm luật, Chính phủ hướng dẫn thực hiện thì liệu ý tưởng của nhà làm luật được thể hiện chính xác trong văn bản hướng dẫn thi hành? Chỉ khi quy định rõ, chính sách pháp luật về đất đai mới không lên xuống theo “cảm hứng” của các cơ quan thi hành.

Càng ít văn bản dưới luật càng tốt, khi đó người dân dễ nắm bắt, hiểu để tự áp dụng nhằm bảo vệ quyền lợi của mình, cán bộ xấu mất đi cơ hội để trục lợi, còn cán bộ tốt hạn chế được sai sót trong quản lý điều hành.