Số lượng đơn khiếu nại, tố cáo trong lĩnh vực thực hiện chính sách xã hội tại nhiều địa phương diễn ra gay gắt và đã được “thăng hạng” vươn lên đứng thứ hai sau lĩnh vực quản lý đất đai.

Xung quanh việc thực hiện các chính sách xã hội đã xảy ra những câu chuyện thật như bịa và cười ra nước mắt.

Tại cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND tỉnh Quảng Bình tại xã Thạch Hóa, huyện Tuyên Hóa, một cử tri phản ảnh về tình trạng tiêu cực, lợi dụng trong việc hỗ trợ người nghèo. Ông này kể rằng tại thôn ông đang ở có một cụ bà sống độc thân đã 84 tuổi nhưng vừa rồi người ta vẫn “buộc” bà đẻ con, người con mà bà vừa sinh ra đã... 48 tuổi. Mọi người không hiểu, yêu cầu ông giải thích rõ, thì ra “quan xã” đã ghép người nhà của quan vào hộ khẩu của bà cụ thuộc diện hộ nghèo, làm “con” của cụ để người này được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí.

Cũng trong một cuộc tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND tỉnh Quảng Bình tại thị trấn Quy Đạt, huyện Minh Hóa, ông T. bức xúc phản ảnh vợ chồng ông đều hưởng chế độ hưu trí, nhà cao cửa rộng hai tầng khang trang, có hai người con đang lao động ở nước ngoài mỗi tháng gửi về trên dưới 1.000 USD, vậy mà trong dịp Tết Nguyên đán gia đình ông lại “phải” nhận tiền hỗ trợ người nghèo ăn tết. Khi giải trình về vấn đề này, ông chủ tịch UBND thị trấn cho rằng ông T. có người con bị tàn tật nên yêu cầu phải thực hiện theo chế độ trợ cấp của người tàn tật cho con ông. Theo quy định, chỉ những người bị tàn tật thuộc diện hộ nghèo đói mới được hưởng trợ cấp hằng tháng. Do sợ ông T. khiếu kiện phiền hà nên UBND thị trấn đã xếp hộ gia đình ông T. vào diện hộ nghèo để người con ông được hưởng trợ cấp .

Ngoài nguồn chi từ ngân sách nhà nước, việc huy động đóng góp của toàn xã hội là nguồn lực quan trọng để thực hiện chính sách xã hội. Tuy nhiên, việc huy động nguồn lực xã hội hiện nay còn quá hỗn độn, cơ quan, tổ chức nào cũng có quyền huy động với đủ thứ quỹ hỗ trợ. Những khoản tiền đóng góp đi đâu, về đâu chẳng ai biết, nghĩa là còn thiếu sự công khai, minh bạch trong việc huy động và thực hiện các chính sách xã hội.

Nếu không có sự tiếp tay của cán bộ, công chức thì khó ai có thể lợi dụng chính sách để trục lợi. Không chỉ là sự tiếp tay mà không ít cán bộ đã trực tiếp trục lợi. Tại nhiều địa phương, cứ sau mỗi trận lũ lụt là có vài ông “quan xã” và “ông Mặt trận” bị tố cáo, bị xử lý kỷ luật do bớt xén tiền, tài sản hỗ trợ các gia đình bị thiệt hại. Thậm chí có những người gọi điện cho bạn chia buồn vì bão không đổ bộ vào tỉnh bạn!

Nguyên nhân của thực trạng này trước hết là do hệ thống pháp luật về việc thực hiện chính sách xã hội còn tản mạn và chỉ ở cấp độ các nghị định và thông tư hướng dẫn, thậm chí nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ. Để việc huy động nguồn lực có hiệu quả cũng như bảo đảm sự công bằng, công khai minh bạch trong việc thực hiện chính sách xã hội, cần sớm ban hành một đạo luật tạo hành lang pháp lý đồng bộ điều chỉnh lĩnh vực nhạy cảm và phức tạp này.