Phóng to

Có rất nhiều yếu tố để nhìn báo điện tử như một kênh thông tin hữu ích, tồn tại song song các kênh thông tin truyền thống như truyền hình, radio và báo in.

Về lý thuyết, khái niệm truyền thông đại chúng đã thể hiện cực rõ trong hoạt động báo điện tử. Nếu như báo in chỉ phát hành được khoảng vài trăm ngàn hay trên 1 triệu bản, báo điện tử có thể đến với hàng triệu độc giả không chỉ trong nước mà còn khắp thế giới, tại bất cứ nơi nào có máy tính truy cập mạng.

Về thực tế, báo điện tử rõ ràng ngày càng có nhiều độc giả; và dù không “bán báo” nhưng người ta vẫn có thể kinh doanh từ báo điện tử (từ quảng cáo…). Những bất tiện của báo điện tử cũng tồn tại cùng lúc nhiều tiện ích khác mà báo in truyền thống không bao giờ sánh được, đặc biệt là tính tương tác và khả năng liên kết thông tin (với đường dẫn đưa đến nhiều website khác).

Với báo điện tử, độc giả còn có thể xem video hoặc nghe âm thanh. Nói cách khác, báo điện tử là sản phẩm kết hợp của truyền hình, radio và báo in. Có lẽ cũng cần nhắc lại chi tiết (cách đây vài tháng) việc một số tờ báo điện tử Việt Nam (trong đó có Tuổi Trẻ Online) đã cung cấp bằng chứng cụ thể về vụ vài nhạc sĩ trong nước ăn cắp nhạc nước ngoài như thế nào bằng việc đưa lên mạng các ca khúc đối chứng.

Báo điện tử đang là xu hướng. Theo báo cáo Tình trạng thông tin Hoa Kỳ 2004 (SOTNM 2004, do Trung tâm nghiên cứu Pew và Dự án cho tính ưu việt báo chí thực hiện, công bố ngày 24-5-2004), hiện có đến 66% người Mỹ xem tin tức trên mạng (chia thành ba nhóm: khoảng 50% xem tin nóng; 30% xem tin cùng lúc với công việc trực tuyến khác, chẳng hạn kiểm tra email, chat hoặc mua sắm trên mạng; và còn lại là thành phần cố ý tìm thêm thông tin về vấn đề gì đó mà họ đã nghe qua).

Tổng quát, sức hút vẫn nằm ở những trang web uy tín, chẳng hạn CNN.com hoặc MSNBC.com, với mỗi website thu hút hơn 20 triệu lượt độc giả mỗi tháng. Cũng theo báo cáo SOTNM 2004, độc giả báo online không hề làm giảm tỉ lệ độc giả báo in. Những người đọc nhiều báo in cũng là thành phần thích đọc báo trực tuyến (225 phút/tuần dành cho báo in và 201 phút/tuần dành cho báo điện tử).

Phóng to

Với hầu hết báo điện tử lớn ở phương Tây, không phải tất cả nội dung đều được xem miễn phí. Từ tháng 5-2003, New York Times Online (Nytimes.com) đã tính phí dịch vụ email tin tức (News Tracker, với giá 29,95 USD/năm).

Ngoài ra, muốn xem thông tin lưu trữ trên Nytimes.com cũng phải mất tiền. Một số tờ, chẳng hạn Wall Street Journal (wsj.com, thuộc Tập đoàn Dow Jones) - lâu nay vốn không cho xem miễn phí tất cả thông tin - thậm chí tính phí online cao hơn phí đăng ký báo in dài hạn (79 USD/năm cho báo online, trong khi chỉ 39 USD/năm cho báo in) bởi nhiều thông tin chỉ có trên bản online. Tuần báo Time Online (time.com) từ đầu năm 2004 đến nay đã không còn cho xem miễn phí tất cả bài báo, đặc biệt các cover story thuộc ấn bản phát hành thị trường Bắc Mỹ.

Có lẽ mô hình phát triển báo online song song báo in của The Guardian (guardian.co.uk) cần được tham khảo hơn hết. Nhật báo này - có lượng ấn hành chỉ khoảng 360.000 bản/kỳ - lại là một trong những tờ điện tử có số độc giả đáng kể trên thế giới.

Trong làng báo phương Tây, lượng phát hành trên dưới 300.000 bản/kỳ đối với nhật báo thường được đánh giá là báo tỉnh lẻ; nhưng với The Guardian, họ vẫn giành được uy tín và hơn hết là vẫn có thể thu lợi từ quảng cáo và đăng ký báo online dài hạn. Dịch vụ email The Guardian tính 12,5 bảng Anh/năm và bản điện tử kỹ thuật số (digital version, với thiết kế và trình bày hệt như báo in, đọc bằng phần mềm Acrobat) được tính 98,57 bảng Anh/năm. Hiện tại, guardian.co.uk là website báo chí số một nước Anh với khoảng 7,5 triệu lượt độc giả/tháng, trong đó có hơn 2 triệu người từ Mỹ và nhiều nơi khác khắp thế giới.

Với sự phát triển và sức hấp dẫn của báo điện tử (khả năng tương tác và kỹ thuật đa phương tiện nhờ công cụ nghe-nhìn), các báo lớn hẳn sẽ không còn dùng bản điện tử chỉ với mục đích khuếch trương thanh danh. Nhưng để bán được thông tin (từ bản online), tờ báo trước hết phải đầu tư xây dựng thương hiệu, củng cố uy tín manchette bản báo in, tạo thực lực đủ mạnh cũng như cung cấp thông tin hấp dẫn rồi từ đó mới đủ sức thuyết phục độc giả bỏ tiền mua thông tin bản online - như một trong những mục tiêu cuối cùng của việc kinh doanh báo điện tử. Đó cũng chính là tương lai và xu hướng của hoạt động báo điện tử.