- Mốc thời gian sớm nhất như bạn yêu cầu, chúng tôi chưa xác định được. Nhưng vấn đề quyền tác giả từng được đề cập trên tạp chí Tri Tân số 55 (năm 1942).

Trong số này, Tri Tân đăng bài Quyền tác giả của Lê Thanh, khởi đầu bằng những lập luận như thế này: “Không ở đâu bằng ở đây, các quyền lợi của nhà văn bị người ta rẻ rúng... Tiểu thuyết của nhà văn bị người ta tự do đem soạn thành vở hát diễn lấy tiền. Văn thơ luận thuyết đăng báo bị người ta tự do lấy in thành những tập sách đẹp bán lấy tiền... Ở Hàng Ngang, Hàng Gai, Phố Huế và nhiều phố khác ở Hà Nội có những hàng sách với tấm biển “Truyện cho thuê”. Ở đấy người ta cho thuê truyện nghĩa là chủ nhân hiệu ấy bỏ một cái vốn độ 4 hào mua cuốn sách của các ngài về cho thuê. Cho thuê mỗi cuốn 2 xu, mà tính trung bình họ có thể cho thuê độ 500 lần”.

Theo cách tính của tác giả, với cuốn sách giá 4 hào, nhà văn nhận nhuận bút khoảng 4 xu, trong khi người cho thuê cuốn sách ấy lại thu về 10 đồng, gấp 250 lần nhuận bút của tác giả.

Cũng trong bài báo này, tác giả dẫn thông tin: “Năm 1936, bên Pháp, ông thượng thư Zay, hồi ấy đang giữ Bộ Quốc gia giáo dục, có đệ lên nghị viện bản dự án một đạo luật định quyền lợi của những người sống về văn chương và mỹ thuật. Tôi xin trích ra đây đoạn có quan hệ đến việc cho thuê sách lấy tiền đã nói trên... Khoản thứ 15: Quyền tác giả tựu trung gồm có những lợi - độc quyền in và truyền bá cùng là cho phép in và truyền bá tác phẩm của mình - độc quyền cho phép, theo những điều kiện riêng do tác giả định, tất cả những người nào dùng một hay nhiều bản của tác phẩm không phải riêng cho mình mà để cho thuê, cho mượn, hoặc vào những cách truyền bá khác cho công chúng, mục đích là kiếm lợi hay giảm bớt số tiền chi phí... Quyền lợi của ta là thế. Ta cần giữ lấy nó và che chở nó bằng cách cảnh cáo những người có cửa hàng cho thuê sách lấy tiền; nếu cách ấy không có hiệu quả, ta có thể nhờ sự can thiệp của pháp luật...”.

* Xin BPVH cho biết thông tin về vị trí tháp Báo Thiên của Việt Nam ở Hà Nội. Và nếu được, xin mách bảo các nguồn thơ văn liên quan đến ngôi tháp này. Xin cảm ơn!

- Theo tài liệu khảo cứu của tạp chí Tri Tân số ra ngày 3-6-1941, ghi nhận như sau: “Tháp Báo Thiên ở phường Báo Thiên, huyện Thọ Xương, ngoài cửa chính đông thành Thăng Long (tức phố Nhà Thờ bây giờ). Tháp nay không còn”. Thông tin về tháp Báo Thiên được Tri Tân dẫn lại từ các bộ sử Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Việt sử tiêu án, có những nét sơ lược như sau: “Niên hiệu Long Thụy Thái Bình năm thứ tư (1057) đời vua Lý Thánh Tôn (1054-1072) xây tháp Báo Thiên (lại có tên là Đại thắng tư thiên bảo tháp), mười hai tầng, cao hơn mười trượng”.

Cũng theo Tri Tân: “Cuối đời Lý tháp đổ, đến đời Trần Anh Tôn (1293-1314) chữa lại; rồi giữa đời Hậu Lê tháp lại đổ. Khoảng đời Tây Sơn (1788-1801) chỉ còn đế tháp cao hơn một trượng ở phía tây chùa Báo Thiên, gạch đổ lù lù ngổn ngang, hoang rậm như núi, vẫn còn mấy chữ nề: “Lý triều đệ tam đế”.

Trong tài liệu này có dẫn một bài thơ được Tri Tân ghi là của “người đương thời”, trích trong Long Biên bách nhị vịnh:

Bát thủy sùng triều trúc Báo Thiên

Tằng tằng bảo sát nhập vân yên

Kim cao bích huyết kim hà tại

Đồi ngõa đồi dư chú kỷ niên.

(Triều xưa công đức: tháp cao xây

Bảo sát tầng tầng vút khói mây

Nước mắt mồ hôi gì để lại?

Đống tàn còn chữ kỷ niên đây).

<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

Ngoài ra, Phạm Sư Mạnh cũng từng có thơ về tháp Báo Thiên.

F.A.Q.

Phóng to Áo Trắngsố 37(số 92 bộ mới) ra ngày 15/04/2011hiện đã có mặt tại các sạp báo. Mời bạn đọc đón mua để thưởng thức được toàn bộ nội dung của ấn phẩm này.