Tình trạng này đã và đang xảy ra ở cù lao Đất (xã An Hiệp, huyện Ba Tri, Bến Tre).

Phóng to

Người dân cù lao Đất nhặt nhạnh những thứ còn dùng được sau khi nhà bị lở xuống sông - Ảnh: Trường Giang

Ngày 21-1, chúng tôi đi đò qua cù lao Đất. Khi đò chưa tới bờ đã nghe tiếng sóng đánh vào bờ ầm ầm, nước bắn lên cao cả mét. Cứ mỗi đợt sóng to ập vào bờ thì một mảng đất vỡ ra rơi xuống sông.

Đất lở từng ngày

Khi đò cập bờ, chúng tôi đang cố giữ thăng bằng trước đợt sóng to làm chiếc đò tròng trành thì một tiếng “ầm” vang lên. Một mảng đất dài hơn chục mét rơi xuống sông. Một vài cây to trên mảng đất này dần chìm xuống nước. Một người trên đò buột miệng: “Ngày nào cũng bị mất đất như vậy. Chẳng bao lâu nữa cù lao này sẽ không còn”.

Theo ông Nguyễn Văn Lem - một người dân địa phương, ở đầu cù lao có ba khu: cù lao lớn, cù lao nhỏ và khu rừng cò. Chỉ trong vòng hai năm, sạt lở đã cuốn phăng khu rừng cò xuống sông. Cù lao nhỏ có hơn 20 hộ dân sinh sống, hầu như ai cũng bị mất đất vì sạt lở. Ông Thái Văn Chớp buồn rầu cho biết hai năm qua gia đình ông mất tới 3ha đất. “Ban đêm, nhiều sà lan chạy vô gần bờ để khai thác cát khiến sạt lở thêm nghiêm trọng. Chính quyền địa phương lo sự an nguy của gia đình tôi nên vận động di dời nhưng tôi còn tiếc, cố bám trụ thêm một thời gian” - ông Chớp nói.

Bà Phan Thị Mướt, một người dân ở cù lao Đất, cho biết trên sông Hàm Luông cạnh cù lao có một số xáng cạp khai thác cát cả ngày lẫn đêm. Hàng trăm người dân ở đây đã nhiều lần phản ảnh với chính quyền địa phương về tình trạng sạt lở do khai thác cát gây ra. Thế nhưng xáng vẫn hoạt động ầm ầm, ban đêm còn vào gần bờ lấy cát khiến diện tích đất cù lao bị mất ngày càng lớn.

Anh Huỳnh Văn Công ở xã Mỹ Nhơn, huyện Ba Tri đến cù lao Đất thuê gần 1ha đất rồi bỏ ra hàng trăm triệu đồng để đào ao nuôi tôm. Tuy nhiên, khi mới xuống giống khoảng hai tháng thì “hà bá” tiến gần rồi bất thần “ngoạm” mất vuông tôm, hàng trăm triệu đồng mà anh Công đầu tư mất trắng oan ức. “Sóng đánh vào bờ dữ dội lắm. Mặc dù tôi đã chủ động gia cố đê bao bảo vệ vuông tôm nhưng chẳng ăn thua gì. Tốc độ sạt lở rất kinh hoàng làm tôi không trở tay kịp” - anh nói. Hiện anh Công còn lại một vuông tôm và đang bỏ thêm cả trăm triệu đồng gia cố đê quyết tâm giữ để gỡ vốn. Tuy nhiên anh cũng rất lo lắng: “Không biết sau khi đắp lại bờ đê sẽ trụ được bao lâu. Tới đâu hay tới đó chứ vốn liếng bỏ ra nhiều quá rồi không nuôi tôm nữa, tôi có nước phá sản”.

Sống trước miệng “hà bá”

Khổ nhất là những người dân sống dọc hai bên bờ sông. Dù đã có rất nhiều nhà rơi xuống sông, nhưng hiện vẫn còn khá nhiều nhà trong tình trạng chơi vơi trước miệng “hà bá”. Một người dân nói trước đây nhà của họ cách bờ sông cả trăm mét nhưng bây giờ chỉ còn vài mét. Ông Trần Văn Tung (73 tuổi, ngụ ấp An Bình, xã An Hiệp, huyện Ba Tri) có gần 2ha đất nhưng đã bị sạt lở mất hết 1ha. Hiện vợ chồng ông cùng hai đứa cháu nhỏ đang sống trong căn nhà nhỏ nằm sát mé sông. “Nhiều lúc sóng mạnh đến mức vách nhà bị kéo sập xuống. Buổi tối sóng đánh mạnh hơn nên không ai ngủ được phần vì quá ồn, phần vì sợ căn nhà bị kéo xuống sông. Gần đây vợ tôi phải dắt hai đứa cháu qua nhà hàng xóm tá túc, lỡ xảy ra chuyện gì thì thiệt hại cũng ít” - ông Tung buồn bã.

Ông Trần Văn Chận - chủ tịch UBND xã An Hiệp, huyện Ba Tri - cho biết cù lao Đất rộng hơn 200ha, nhưng ở đầu cù lao hiện đã mất tới 50ha. Có hơn 20 hộ dân bị mất đất hoàn toàn và được hỗ trợ 20 triệu đồng/hộ để di dời đến nơi khác sinh sống. Hiện ở cuối cù lao tỉnh cho nạo vét lòng sông Hàm Luông và việc này có gây ra sạt lở nên xã đã kiến nghị lên huyện, tỉnh và đang chờ hướng giải quyết.

Theo Sở GTVT tỉnh Bến Tre, do bến phà Mỹ An - An Đức từ huyện Thạnh Phú qua huyện Ba Tri ở đuôi cù lao Đất bị bồi lắng, ảnh hưởng đến hoạt động của phà. Khi nước ròng phà có nguy cơ bị mắc cạn rất nguy hiểm và không đảm bảo an toàn nên UBND tỉnh Bến Tre quyết định nạo vét lòng sông Hàm Luông để đảm bảo an toàn cho tuyến phà này. Theo phương án được duyệt, phạm vi nạo vét cách cù lao Đất 300m, tổng diện tích nạo vét 179ha. Theo phản ảnh của người dân với chính quyền địa phương, do sà lan thi công nạo vét lòng sông thường xuyên hoạt động gần bờ nên có nguy cơ gây sạt lở nặng hơn. UBND huyện Ba Tri có kiến nghị điều chỉnh vị trí nạo vét cách cù lao Đất từ 300m lên 450m và được tỉnh chấp thuận.

Ngày 22-1, ông Phan Văn Láng - trưởng phòng quản lý vận tải, phương tiện và người lái Sở GTVT tỉnh Bến Tre - cho biết từ phản ảnh của người dân, sở đã yêu cầu đơn vị thi công nạo vét lòng sông chỉ được làm việc ban ngày, không làm ban đêm để tạo điều kiện cho dân giám sát. Nếu trong quá trình nạo vét có xảy ra sạt lở sẽ cho dừng ngay.