Những đặc điểm của cơ thể bà mẹ sau sinh

- Tử cung thu nhỏ đột ngột sau sinh làm bụng rỗng, áp lực trong ổ bụng giảm, dễ táo bón.

- Tử cung co hồi dần, cổ tử cung vẫn hở rộng, để sản dịch chảy ra. Sau mổ lấy thai chủ động, cổ tử cung có thể không hở, sản dịch không thể chảy ra được, dễ nhiễm trùng, gây triệu chứng đau khi khám.

- Sản dịch (máu và màng rụng) đỏ, rồi hồng, lẫn chất nhầy chảy ra ở âm đạo, tuần lễ đầu ra nhiều, dần dần ít đi, và có màu máu cá, kéo dài khoảng 10 ngày đến 2 tuần. Khi có nhiễm trùng, sản dịch sẽ có mùi hôi.

- Nếu có cắt khâu tầng sinh môn, trong 7 – 10 ngày đầu, triệu chứng đau làm bà mẹ có khó khăn khi ngồi cho con bú.

- Cơ thể mệt mỏi, cơ bắp nhão.

- Mất nước: lượng nước cơ thể giữ lại trong khi mang thai sẽ bị thải ra trong vòng 48 giờ sau sinh; do đó, dễ bị nhức đầu, suy tim nếu có sẵn bệnh tim mạch. Huyết áp cũng tăng nhẹ trong thời điểm đó, nên nếu có sẵn tiền sản giật sẽ dễ tiến triển sang sản giật.

- Tiết sữa: nếu cho con bú ngay sau sinh, sữa sẽ tiết nhiều, mẹ thường xuyên khát nước, vì vậy mẹ cần uống nhiều nước. Nếu bé bú không kịp, có khi 2 vú căng đau, tức ngực và sốt.

Chăm sóc cơ thể như thế nào để giữ được sức khỏe tốt?

- Tắm rửa: cần tắm rửa mỗi ngày, quần áo giặt phải được phơi ra ánh nắng mặt trời. Thay băng vệ sinh thường xuyên, ít nhất là 6 giờ một lần. Quan sát sản dịch xem có ra được nhiều không, màu gì, có hôi không? Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, màu sáng để dễ giặt.

- Cần sớm ngồi dậy, đi lại trong phòng. Nằm lâu sẽ ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe vì sản dịch không chảy ra được nhiều, lại dễ bị máu đông trong lòng mạch làm viêm tắc tĩnh mạch. Nếu mệt mỏi nhiều, có thể xoa bóp tay chân, bụng, lưng. Nên tập thể dục sớm, nhẹ nhàng.

- Cho con bú sớm: khi bé nút vú mẹ, sữa sẽ ra nhiều hơn, sữa non sẽ giúp tiêu hóa của bé tốt hơn. Ngoài ra, tử cung cũng sẽ co hồi nhanh hơn. Mẹ cho bé bú thường phải ngồi dậy nên cũng giúp cho sản dịch chảy ra dễ hơn. Sữa mẹ chứa nhiều chất béo, giúp mẹ nhanh thon gọn cơ thể.

- Dinh dưỡng: mẹ nên ăn đủ chất, ngoài cơm cần:                   

+ Có rau xanh, trái cây tươi: giúp tiêu hóa và thêm vitamin.

+ Uống nhiều nước: tránh được táo bón, đồng thời tiết được nhiều sữa cho con.

+ Tránh ăn mặn quá như cá hoặc thịt kho “quẹt”.

-  Chăm sóc tầng sinh môn (ở người con so, có cắt khâu tầng sinh môn): vết khâu thường đau đến 10 -15 ngày. Cần giữ khô, sạch. Nếu đau nhiều, có thể hơ đèn, làm ấm vết khâu sẽ mau lành hơn. Có thể sử dụng thuốc đặt vào trực tràng để giảm đau (phải có toa của bác sĩ).

-  Tập thể dục: có thể tập những động tác nhẹ nhàng ngay sau sinh. Cần tập các cơ bụng, cơ tầng sinh môn.

-  Da mặt: một số sản phụ bôi lên da mặt nghệ hay củ nén giã nhuyễn để lột da. Điều này chấp nhận được (nếu không dị ứng) vì trong tháng đầu tiên sau sinh, sản phụ nằm nhà, không dang nắng.

Những điều nên tránh

-  Kiêng tắm rửa.

-  Không vận động sớm, nằm một chỗ.

-  Phòng nằm che quá kỹ, không có ánh nắng mặt trời.

-  Nằm lửa than: rất có hại vì có thể gây phỏng bé và lửa than có nhiều khí CO, kết hợp với hemoglobin trong hồng cầu thành methemoglobin, một hợp chất bền, không nhả khí O2 khi máu lưu thông đến các cơ quan.

-  Không cần thiết nhét bông vào lỗ tai.

Những điều cần chú ý

-  Sản dịch hôi, tử cung đau (đau vùng bụng dưới rốn).

-  Tiểu rát buốt, tiểu nhiều lần, lắt nhắt.

-  Sốt.

-  Vú sưng, đau, tắc sữa.

Nên trở lại bệnh viện tái khám khi thấy một trong những triệu chứng trên.

Phòng ngừa sa sinh dục

- Không lao động nặng quá sớm: một số công nhân đi làm sớm, gồng gánh quá nặng, dễ đưa đến sa sinh dục. Đây là một trong các lý do mà luật Lao động quy định nghỉ hậu sản 4 đến 6 tháng. Tuy nhiên, không cần kiêng đi lại trong nhà, ngoài sân, hoặc làm các việc nhẹ nhàng.

- Cần cắt khâu tầng sinh môn khi sổ thai, nếu tầng sinh môn căng quá: không nên “yêu cầu” nữ hộ sinh cố gắng giữ tầng sinh môn, không cắt, vì các sợi cơ sẽ bị dãn quá mức, trở nên nhão, nếu có rách, được khâu lại cũng không lành tốt như khi được cắt chủ động.

- Dinh dưỡng đúng mức, đủ chất, uống nhiều nước.

- Tránh táo bón.

- Tập cơ tầng sinh môn: nên tập ngay sau sinh, hoặc ngay khi tầng sinh môn bớt đau sau cắt và khâu.

Cách tập:

+  Nằm trên giường,

+  Hít vào, kéo co cơ vòng hậu môn vào, nín thở khoảng 15 giây, 

+  Thở ra, cơ vòng hậu môn dãn ra.

+  Mỗi ngày có thể tập 100 – 200 lần.

Tác dụng:

+  Giúp cơ tầng sinh môn săn chắc,

+  Trục âm đạo không bị thay đổi so với trước khi mang thai.

Biện pháp ngừa thai sau sinh

Cho con bú mẹ hoàn toàn: có thể ngừa thai được 4 tháng.

Nếu không cho con bú hoặc cho bú không hoàn toàn: trứng có thể rụng 21 ngày sau sinh. Do đó, cần sử dụng một biện pháp ngừa thai chủ động khoảng 21 – 28 ngày sau sinh:

-  Đặt vòng (DCTC):

+  Nên đặt sau 6 tuần. Có thể đặt ngay sau sinh nhưng rất dễ tuột.

+  Thuận lợi: không cần nhớ mỗi ngày, đặt 1 lần cho cả 3 – 5 năm.

+  Bất lợi: dễ nhiễm trùng nếu không giữ vệ sinh (kinh nguyệt và khi giao hợp) thật tốt, có thể có tác dụng phụ như rong kinh rong huyết.

- Thuốc viên tránh thai nội tiết: nếu có cho con bú, sử dụng loại chỉ có Progestin như Exluton hay Embevin.

- Cấy que Implanon hoặc tiêm DMPA: ngày 21 – 28 sau sinh nếu không cho con bú mẹ. Tác dụng phụ thường xảy ra là rối loạn kinh nguyệt, nhất là rong kinh, rong huyết và vô kinh.

- Đặt DCTC có chứa nội tiết tố (Mirena – chứa levonorgestrel)

- Bao cao su.

- Triệt sản nếu thai phụ đã đủ con, không muốn sinh nữa.