Phóng to

TS Nguyễn Đức Huỳnh Ảnh: Q.Thanh

* Ông có nhận định gì về những khả năng (hay thủ phạm) có thể gây ra thảm họa ô nhiễm dầu trên biển?

- Theo hiểu biết về chuyên môn của tôi, dầu gây ô nhiễm như vừa qua là từ mỏ dầu và tàu dầu. Trong khi đó, yếu tố tàu dầu súc rửa rồi xả chất thải ra biển chỉ có thể ảnh hưởng đến một khu vực nhất định và có giới hạn về thời gian. Trong trường hợp này những tác động gây ô nhiễm bởi dầu thải có phạm vi bị giới hạn, chứ không thể gây ô nhiễm kéo dài và trên diện rất rộng như vừa qua.

Từ những yếu tố như trên, theo kinh nghiệm cá nhân, tôi cho rằng dầu loang ở miền Trung vào đầu năm nay có khả năng rất lớn là lượng dầu này có nguồn gốc từ một mỏ dầu cố định (giàn khoan, tàu chứa dầu ở mỏ nằm ngoài khơi…). Trong khi dầu loang ở biển các tỉnh phía Nam, theo tôi, có thể từ hai nguồn khác nhau: từ một sự cố nào đó (xảy ra trong thời gian ngắn) của các mỏ dầu và dầu thải ra từ các tàu chứa dầu hoạt động trên vùng biển nước ta.

* Dường như khả năng xác định nguồn gốc dầu gây ô nhiễm hay thủ phạm gây thảm họa dầu loang lần này là rất mong manh? Ông nghĩ sao về điều này?

Nên lập một tổ chức có đủ trình độ chuyên môn, có quyền hạn tiến hành điều tra đánh giá đầy đủ về phạm vi ảnh hưởng, mức độ thiệt hại môi trường và kinh tế - xã hội, đặc biệt tìm ra nguồn gốc và thủ phạm của những vụ tràn dầu đã xảy ra trong năm nay để tiến hành các thủ tục pháp lý tiếp theo. Nên nhờ (thuê) một tổ chức tư vấn quốc tế giúp đỡ chúng ta tìm thủ phạm gây ra các vụ tràn dầu vừa qua. Theo tôi, ITOPF (International Tanker Owners Pollution Federation Limited) - là tổ chức quốc tế phi lợi nhuận có 35 năm kinh nghiệm và đã tham gia xử lý 560 vụ tràn dầu cho 93 nước trên thế giới. Tôi cho rằng đây là tổ chức thích hợp để chúng ta lựa chọn...

- Chỉ có thông qua phân tích nhận dạng thì mới có thể đánh giá, xác định và tìm kiếm được gốc gác của nguồn dầu gây ô nhiễm. Tuy nhiên, vấn đề cũng không phải là đơn giản, khi đã có kết quả phân tích các mẫu dầu gây ô nhiễm thì cũng phải có các mẫu dầu đối chứng hoặc so sánh với “ngân hàng dữ liệu dầu thô của thế giới” để đánh giá và tìm ra những mẫu dầu trùng khớp. Có làm được như vậy mới đủ cơ sở để khẳng định ai là “thủ phạm” gây ô nhiễm dầu và nguồn dầu đó từ đâu.

Thực tế đây là vấn đề rất phức tạp. Ví dụ năm 2004 các cơ quan chuyên môn có khảo sát và xét nghiệm, phân tích khoảng 15 mẫu dầu thu được dọc một số khu vực biển Vũng Tàu và Bình Thuận nhưng kết quả cho thấy có đến chín loại dầu khác nhau, trong đó chỉ có thể nhận dạng được khoảng sáu mẫu, đồng thời có xác định được nguồn gốc dầu gây ô nhiễm sau khi so sánh, đối chiếu với một số mẫu. Tương tự, năm 2006 xảy ra tình trạng dầu trôi dạt vào bờ biển Phan Thiết (Bình Thuận) thì khi phân tích các mẫu dầu kết quả cho thấy có đến bốn loại dầu khác nhau, trong đó cũng nhận dạng được một số mẫu, còn lại không biết nguồn gốc.

* Ông có nhận định gì về khả năng ứng phó, xử lý... dầu loang với qui mô rất lớn và xảy ra trên diện rất rộng như lần này?

- Tôi xin nói thẳng việc kiểm soát trên vùng biển VN (cụ thể là đảm bảo an toàn về mặt môi trường) là quá kém. Đọc thông tin trên báo tôi thấy buồn, các tàu vận tải biển báo thấy dầu trên biển thay vì phải điều máy bay ra quan sát ngay thì đằng này lại điều tàu ra tìm kiếm, và nhiều giờ sau đó mới thực hiện thì dầu đã trôi đi mất, khả năng tìm kiếm theo dõi được rất thấp.

Trong khi đó, các trung tâm ứng phó sự cố tràn dầu quốc gia, ngoại trừ Trung tâm 3 (miền Nam) có chuyên môn sâu, còn Trung tâm 2 (miền Trung) thì thiếu người, thiếu kinh nghiệm, trong khi Trung tâm 1 (miền Bắc) nguồn lực chưa có gì, kể cả con người và trang thiết bị.

Phát hiện dầu loang nhờ ảnh vệ tinh

Phóng to

Có thể xem ảnh vệ tinh về hai đợt dầu loang lớn gần đây ở đảo Guimaras (Philippines) tháng 8-2006 và đợt ở Libăng tháng 7-2006. Tư liệu của UNOSAT (chương trình ứng dụng ảnh vệ tinh của Liên Hiệp Quốc http://unosat.web.cern.ch) còn phân tích kỹ hơn về các vụ dầu loang. Họ không những phân tích ảnh vệ tinh mà còn cả ảnh rađa mô tả chi tiết các vệt dầu loang.

Ngoài các tổ chức quốc tế trên còn có nhiều công ty chuyên phân tích, truy tìm nguồn dầu loang mà ScanEx là một ví dụ. Công ty từ nước Nga này cho biết họ có thể quan sát bằng vệ tinh và rađa các vệt dầu loang trong thời gian thực. Trong ảnh dưới đây phân tích qua RADARSAT-1 cho thấy đợt dầu loang vào tháng 8-2006 ở biển Caspian. Khu vực giới hạn bằng vạch sáng màu được chụp ngày 3-8-2006 cho thấy vệt dầu loang đầu tiên, khu vực giới hạn bằng vạch sẫm màu là đợt chụp ngày 24-8-2006 cho thấy một đợt dầu loang mới. ScanEx cho biết khi họ kết hợp ảnh rađa của hai đợt chụp thì phân tích được điểm phát xuất dầu loang (vùng nằm trong vòng tròn). Các điểm sáng nhỏ li ti là tàu biển và giàn khoan khai thác dầu khí. Qua phân tích, các chuyên gia ScanEx cho biết nguồn gốc rò rỉ dầu là do kết quả của một đợt hoạt động núi lửa.