13/09/2012 04:36 GMT+7

Quán mắc cỡ

PHAN THỊ E LỆ (TP.HCM)

TTC - Hoa tây nhưng tên không giống tây

Báo TN ngày 3-9-2012 - chuyên mục Hà nội kỳ nhân kỳ sự - bài Thân phận hoa loa kèn có nêu một số tên hoa như sau: Qillet (cẩm chướng), pansee (bướm), marquerite (cúc vàng)… Xin mời cô Tú cho ý kiến.

- Hoa cẩm chướng tiếng Pháp là OEillet (chữ O và chữ E phải viết dính) chứ không phải qillet. Hoa Pensée (chứ không phải pansee) dân chơi hoa gọi là tử la lan hoặc hoa mộng tưởng. Còn từ hoa bướm là tên một giống hoa khác, không thuộc hàng danh hoa. Marguerite (chứ không phải marquerite) nói chung là hoa cúc, có nhiều chủng loại, nhiều màu sắc chứ không chỉ là cúc vàng. Riêng người Việt Nam khi nói cúc vàng thì đó không phải là hoa Tây mà là hoa của văn nhân thi sĩ từ ngàn xưa ở Á Ðông - Cúc vàng Á Ðông gồm những giống có tên là khoa học là chrysanthemum indicum - một số loại có hương thơm, cánh nhỏ được trồng để làm cảnh, làm thuốc hoặc ướp trà, ướp rượu.

Dịch sao cho đúng?

* Tờ báo La cloche fêlée do Nguyễn An Ninh và Phan Văn Trường chủ trương thường được dịch ra tên tiếng Việt là Cái chuông rè. Nhưng một số sách báo khác lại dịch là Cái chuông rạn?

* Trong sách giáo khoa môn thực vật học trước năm 1975 có từ quang hướng động. Nay trong sách của con tôi học gọi là quang ứng động. Theo cô Tú, giữa rè và rạn; giữa hướng động và ứng động, cái nào đúng hơn?

+Từ rạn gợi hình ảnh nứt rạn, khuyết tật trên thân chuông được hiển thị và cảm nhận bằng mắt. Từ rè vừa gợi sự phản cảm về âm thanh phát ra từ vết nứt rạn của cái chuông, được cảm nhận bằng thính giác và cả sự liên tưởng về thị giác. Theo tôi, tờ báo La cloche Fêlée nên dịch là Tiếng chuông rè. Dịch rạn là chưa hiểu đầy đủ nghĩa tiếng chuông và tờ báo.

+ Trong khoa thực vật học có thuật ngữ tropisme - chỉ sự định hướng phát triển ở các bộ phận của cây xanh như rễ, thân, hoa, lá. Từ này gốc tiếng Hy lạp, tropein nghĩa là sự định hướng chuyển động. Trong quyển sách Danh từ khoa học của Hoàng Xuân Hãn, các tropisms của cây xanh được dịch là quang hướng động (phototropisme hay héliotropisme); địa hướng động (géotropisme hay gravitropisme); thủy hướng động (hydrotropisme); hóa hướng động (chimiotropisme); xúc hướng động (thygmotropisme)… Chữ và nghĩa như thế là rất rõ ràng.

Các sách giáo khoa ngày nay dùng từ ứng động thay vì hướng động cũng không hẳn là sai, chỉ là không được rõ nghĩa lắm và không sát với nguồn gốc danh từ khoa học. Theo Tú tôi, nên theo cách dịch của học giả Hoàng Xuân Hãn, dùng thuật ngữ hướng động thay vì ứng động. Giả sử hoa hướng dương (héliotrope) mà dịch là hoa ứng dương thì thật … không giống ai.

Dũng tướng (?)

* Trên TN tuần san số 299 (24-2-2012), bài Ngũ hổ tướng…, tác giả viết:

"Ngũ hổ tướng sẽ cho phép người chơi được quyền sở hữu những dũng tướng vang danh sử sách như Chu Du, Quan Vũ, Triệu Vân, Mã Siêu …".

Theo cô Tú, Chu Du có phải là dũng tướng?

- "Dũng tướng" là những viên tướng có vẻ ngoài mạnh mẽ, võ nghệ cao cường, một mình có thể đánh thắng nhiều người … Trong Tam quốc chí, ngoài Quan Vũ, Triệu Vân, Mã Siêu, có thể kể thêm Lã Bố, Trương Phi, Hoàng Trung, Ðiển Vi, Hứa Chử, Hoàng Cái, Cam Ninh v.v… Còn những viên tướng hình dung nho nhã, không có tác phong "võ biền", thường dùng mưu hơn dùng sức như Chu Du (kể cả Khổng Minh – Gia Cát Lượng), nên gọi họ là "nho tướng" thì đúng hơn!

Thời tam hoàng ngũ đế (?)

* Trong bài Những cú cựa mình của mẹ thiên nhiên (Báo GD&TÐ số cuối tháng 12-2011), tác giả viết:

"Cuốn cổ sử của Trung Hoa ghi nhận vào năm 700 trước Công nguyên, vào thời Tam Hoàng Ngũ Ðế, đã có một trận lớn nước dâng lên tận Thiên đình…".

Xin hỏi cô Tú: Năm 700 trước Công nguyên có phải là thời "Tam hoàng Ngũ đế" ở Trung Hoa?

- Năm 700 trước Công nguyên là năm thứ 20 đời vua Chu Hoàn Vương (thời Ðông Chu), còn "Tam hoàng Ngũ đế" là truyền thuyết thời Thượng cổ ở Trung Quốc, cách đây hơn 5.000 năm, có lẽ chỉ… nghe chơi cho biết mà thôi! CÔ TÚ