Phóng to
Phố việc làm trên đường Phan Văn Trị (Gò Vấp)	Ảnh: T.T.D

TT - Ở TP.HCM có những con phố việc làm - nơi hằng ngày thu hút mấy ngàn bạn trẻ đến tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp cho mình. Thế nhưng, chuyện gì đang xảy ra trên những con phố việc làm ấy?

Chỉ trên 1,5km ở đường Phan Văn Trị (quận Gò Vấp, TP.HCM) hiện diện gần 50 cơ sở dịch vụ việc làm. Trên 200m đường Cách Mạng Tháng Tám (gần công viên Lê Thị Riêng) cũng ken dày gần 20 cơ sở như vậy. Thông tin rao tuyển lao động được dán tràn lan, mỗi ngày thu hút cả ngàn người đến giao dịch. Nhưng bao nhiêu người tìm được việc? Và chuyện gì đang diễn ra tại các phố việc làm?

Tìm việc mà…phát khóc

Phóng to

Mỏi chân...tìm việc

Điểm đến đầu tiên của chúng tôi là Trung tâm (TT) Liên Anh nằm trên đường Phan Văn Trị. Nhân viên TT thu 50.000 đồng rồi viết giấy giới thiệu tới một cơ sở sản xuất động cơ quạt điện nằm trong một con hẻm ngoằn ngoèo đường Nguyễn Kiệm. Chủ nhà đi vắng. Chúng tôi quay trở lại và tiếp tục được giới thiệu đến một cơ sở sản xuất bao bì nhựa ở cư xá Lam Sơn.

Vừa đến nơi thì Thành, chàng SV ĐH Y dược TP.HCM cùng đi với chúng tôi, chợt nhận ra: “Ủa, chỗ này bữa trước TT Minh Chính mới giới thiệu đây mà”. Một người tên Minh nhìn chúng tôi thông cảm: “Xin lỗi, đủ người rồi”. Buổi chiều, nhân viên TT Liên Anh đề nghị chờ đến hôm sau nhận việc mới, chúng tôi không chịu, họ bèn trả lại 40.000 đồng, mất toi 10.000 đồng “phí văn phòng” theo quy định dán trên vách.

Giữa Thành với TT Minh Chính từng có mối “ân oán” riêng. Cuối tháng 8-2003, Thành chở cô bạn gái đến đây xin việc bán bánh trung thu, nhân viên TT thu 70.000 đồng rồi giới thiệu sang số 700 Phan Văn Trị, trụ sở của... TT An Khánh. Tại đây, họ đưa ra một giấy “cam kết lao động” có điều khoản: “Trường hợp nhà tuyển dụng nhận vào làm nhưng không chịu làm... phải mất 100% phí” bắt Thành đọc, ký rồi mới giới thiệu đến chỗ làm trên đường Nguyễn Oanh mà không nói gì thêm về điều kiện làm việc tại đó. Vì muốn có việc, Thành ký.

Đến Nguyễn Oanh, Thành được cơ sở bán bánh ra thêm điều kiện: “Thử việc hai ngày, không được sẽ cho nghỉ”. Cảm giác bị lừa, Thành chở bạn gái quay lại thì TT Minh Chính từ chối trả lại phí với lý do “bên An Khánh nói anh chị không nhận việc, hơn nữa riêng phần bên ấy là 35.000 đồng”. Còn TT An Khánh viện cớ người xin việc đã đọc “cam kết lao động” nên nay không nhận việc thì coi như mất phí. Quá tức giận vì cảnh ăn chia này, Thành giật lấy hồ sơ chạy đi báo công an thì bị một nam nhân viên chạy theo thộp cổ, cô bạn khóc nức nở giữa phố.

Thư của bạn Nguyễn Thị Lý (hiện tạm trú trên đường Tô Hiến Thành, Q.10) gửi Nhịp sống trẻ kể: sau khi rớt đại học, Lý rủ cô bạn đến chi nhánh Công ty H&Y trên phố việc làm Cách Mạng Tháng Tám tìm việc làm tạm. Nhân viên TT vồn vã mời vào rồi giới thiệu đến địa chỉ 84 Trần Quang Diệu bán dép: “Em đưa chị 40.000 đồng, đến đó không thích làm thì quay lại chị trả tiền”. Nhưng địa chỉ đó là một tiệm uốn tóc.

Lúc quay trở lại, chị nhân viên vỗ trán: “Chị ghi nhầm số rồi, 48 chứ không phải 84”. Đến địa chỉ 48, chủ tiệm dép vặn hỏi “kinh nghiệm” rồi ghi phía sau giấy giới thiệu “đã có người rồi”. Hai giờ chiều, nhân viên TT không tìm được việc khác nên hẹn đến hôm sau, còn muốn hoàn phí phải đợi hai ngày nữa. Năn nỉ mãi Lý và My mới rút lại được 30.000 đồng.

Tại TT này chiều 5-11, chúng tôi chứng kiến cảnh cãi nhau gay gắt giữa bạn Nguyễn Văn Út với nhân viên TT. Út quát tháo: “Trả tiền ngay, không tôi đốt nhà”. Chị nhân viên cũng không vừa: “Làm gì dữ vậy, bộ có mình mày xin việc hả?”. Út cho biết TT giới thiệu hai chỗ, một ngưng tuyển từ lâu, một yêu cầu quá cao.

Những “chiêu” nào đang tung hoành?

Phóng to

Tìm việc tại phố việc làm trên đường Phan Văn Trị, P.7, Q.Gò Vấp, TP.HCM - Ảnh: T.T.D.

Thật ra sáng 4-11, chúng tôi đã đến chi nhánh Công ty H & Y nói trên tìm việc lao động phổ thông. Chị nhân viên thu 40.000 đồng rồi giới thiệu đến một khách sạn trên đường Phạm Ngũ Lão (Q.1) làm bảo vệ. Chị chủ khách sạn bắt chúng tôi ngồi chờ một đỗi mới tiếp chuyện: “Em thông cảm, mỗi ngày chị tiếp 40-50 đứa như tụi em. Cách đây mấy tháng, chị đăng quảng cáo trên báo có một lần vậy mà ở đâu ùn tới rần rần”.

Một buổi sáng đầu tháng chín, bám theo xe của đôi bạn trẻ vừa phóng ra khỏi TT Quế Dương trên đường Phan Văn Trị, chúng tôi chứng kiến cô gái đang ngồi phía sau bỗng kêu bạn trai tên Đăng, SV ĐH Luật TP.HCM, dừng xe lại vì cô phát hiện một chuyện lạ lùng: địa chỉ ghi trên giấy giới thiệu y chang địa chỉ trên tờ báo cô đang cầm. Sau đó, Đăng đã cãi nhau một trận với nhân viên TT: “Nghe mô tả công việc tôi đã ngờ ngợ. Loay hoay đóng phí nên chúng tôi không kiểm tra ngay, lúc ra khỏi TT mới biết...”.

Không chỉ “cọp dê” trên báo, các TT còn tổ chức mua thông tin việc làm hẳn hoi. Chị C., nhân viên một TT trên đường Phan Văn Trị, nói trong lúc vui miệng: “Mỗi tin 2.000 - 3.000 đồng hoặc 50.000 đồng cho một xấp 30 tin, nguồn từ mấy người làm trong các báo hay các TT dịch vụ việc làm nhà nước”. Theo chị Nguyệt (quê Quảng Ngãi), từng có hai tháng làm nhân viên tại một TT, đa số thông tin là “copy” từ chính các bảng tuyển dụng trên đường phố. Ra sao mặc kệ, lao động không tìm được việc thì họ vẫn thu được 10.000 đồng “phí văn phòng”.

Một “chiêu” độc địa khác mà các TT áp dụng là tuyển người cho nhau, gạ người xin việc chịu làm “tư vấn viên việc làm” rồi... thu phí, viết giấy giới thiệu sang TT khác. Tại TT Hoa Phượng (Phan Văn Trị), một chị tên Hường phải năn nỉ mãi mới lấy được 500.000 đồng thế chân sau một ngày học việc: “TT Thành Điền thu 50.000 đồng rồi giới thiệu tôi qua Hoa Phượng”. Bằng cách đó, TT Hoa Phượng và các TT khác sử dụng lao động hoàn toàn miễn phí.

Việc các TT và các chi nhánh tuyển dụng cho nhau là thủ đoạn gây nhiều uất ức cho người xin việc, điển hình là Công ty H & Y có tới bốn chi nhánh trên đường Cách Mạng Tháng Tám, Nguyễn Kiệm, Điện Biên Phủ, Trần Hưng Đạo. Và chúng tôi không khỏi ngạc nhiên khi thấy nhân viên chi nhánh trên đường Cách Mạng Tháng Tám phát hành giấy giới thiệu mang địa chỉ của cả các chi nhánh còn lại.

Phóng to

Giấy giới thiệu và nơi tuyển dụng cùng... địa chỉ - Ảnh: Thái Bình

Chính vì lẽ đó mới xảy ra câu chuyện dở khóc dở cười của bạn Hương (SV Trường cao đẳng Công nghiệp thực phẩm TP.HCM): “Họ giới thiệu tôi làm tư vấn việc làm tại địa chỉ 631 Nguyễn Kiệm, một anh tên Cường phỏng vấn dăm ba câu rồi không nhận. Đến lúc này, tôi chợt nhận ra giấy giới thiệu và nơi tuyển dụng có cùng... địa chỉ”.

Phố “ma” việc làm sắp “sập tiệm”?

Mới đây, UBND quận Gò Vấp đã thành lập một đoàn công tác liên ngành đi kiểm tra các TT trên địa bàn quận. Sáng 12-11, chúng tôi được chứng kiến cảnh nhân viên của gần 30 TT trên phố việc làm Phan Văn Trị (đoạn phường 10) tranh nhau đóng cửa lảng tránh đoàn kiểm tra.

Sau ba đợt “đột kích”, kết quả thu được bất ngờ: hầu hết không xuất trình được giấy phép kinh doanh, không hợp đồng liên kết giới thiệu việc làm, không có chế độ báo cáo thuế... Một kết quả tương tự cũng đến từ đợt kiểm tra hơn 20 TT thuộc phường 7.

Đối với các TT không xuất trình được giấy phép kinh doanh, theo bà Hoàng Thị Nhung - cán bộ chuyên trách phường 10, việc xử lý hoàn toàn nằm trong tầm tay. Điều đáng nói là một số doanh nghiệp được cấp phép hẳn hoi nhưng lại giở đủ thứ trò: tự thành lập nhiều chi nhánh, không báo cáo thuế, không hợp đồng sử dụng lao động...

Chẳng hạn giấy phép doanh nghiệp tư nhân An Khánh do Nguyễn Văn Mạnh đứng tên, nhưng Mạnh lại thường trú tại tỉnh Ninh Bình và công an phường cũng chẳng biết ông ta là ai, trong quá trình hoạt động lại để phát sinh nhiều tranh chấp đến nỗi ông Hoàng Đức Nhu, phó trưởng Công an phường 7, cho biết sắp tới sẽ kiến nghị thu hồi giấy phép.

Theo một cán bộ trong đoàn kiểm tra quận Gò Vấp, một cơ chế quản lý và “hậu kiểm” thật chặt chẽ đối với các doanh nghiệp dịch vụ việc làm được Sở Kế hoạch - đầu tư cấp phép hoạt động đang là vấn đề bức thiết đặt ra. Nếu không, nước mắt tìm việc sẽ còn chảy dài trên các phố việc làm.

Ông Nguyễn Hoàng Kháng, Trưởng phòng lao động - tiền lương - tiền công Sở Lao động - Thương binh & Xã hội TP.HCM: Cần sớm ban hành qui chế tổ chức và hoạt động DVVL * Thưa ông, hiện có bao nhiêu trung tâm dịch vụ việc làm (DVVL) trên địa bàn TP.HCM? - Toàn TP hiện có tám trung tâm DVVL thành lập theo nghị định 72/CP, ngoài ra còn có TT bảo trợ dạy nghề - tạo việc làm cho người tàn tật và 19 chi nhánh DVVL của các đoàn thể, quận - huyện. Có tới 1.498 doanh nghiệp (DN) có chức năng dịch vụ cung ứng lao động được Sở Kế hoạch - đầu tư cấp phép hoạt động, nhưng qua kiểm tra cuối năm 2002 chỉ có 519 DN còn hoạt động giới thiệu việc làm, số còn lại chúng tôi đã kiến nghị với Sở Kế hoạch - đầu tư rà soát lại. * Việc quản lý các trung tâm DVVL thuộc các DN gặp khó khăn gì, thưa ông? - Các DN này mở văn phòng giao dịch kinh doanh khắp nơi mà không xin phép bổ sung địa điểm kinh doanh, một số văn phòng giao dịch hoạt động dựa vào giấy phép kinh doanh mà không đăng ký với ngành LĐ-TB&XH tại địa phương. Ngành LĐ-TB&XH không thể kiểm soát được hết hoạt động của các DN này do thiếu các văn bản qui định đối với hoạt động DVVL trong loại hình DN. Việc thu phí giới thiệu việc làm còn tùy tiện, Nhà nước lại không có qui định cụ thể về vấn đề này nên việc kiểm tra, xử lý gặp nhiều khó khăn. * Trước tình hình đó, xin cho biết giải pháp của ngành LĐ-TB&XH TP.HCM? - Sở đã có công văn hướng dẫn quận - huyện tăng cường kiểm tra giấy phép hoạt động của các văn phòng giao dịch, việc sử dụng lao động trong các DN và thu phí hoạt động DVVL. Sở cũng định kỳ hằng tháng cập nhật danh sách đăng ký kinh doanh DVVL và gửi quận - huyện theo dõi. Đối với các DN hoạt động trên địa bàn nhiều quận - huyện, chúng tôi sẽ cùng phối hợp với Sở Kế hoạch - đầu tư kiểm tra định kỳ mỗi sáu tháng. Thành phố cũng đã kiến nghị với bộ - ngành trung ương nhanh chóng ban hành qui chế về tổ chức và hoạt động DVVL cùng thông tư qui định lệ phí cung ứng và giới thiệu việc làm.