Dinh dưỡng cho phụ nữ trước và trong lúc mang thai phải đầy đủ mới đảm bảo được sức khỏe của thai phụ trong khi mang thai, khi sinh và nuôi con. Đồng thời, dinh dưỡng đầy đủ sẽ giúp thai nhi phát triển tốt và phòng tránh được một số khuyết tật.

Chăm sóc và dinh dưỡng trước khi mang thai

Bác sĩ chuyên khoa 1 Phan Thị Hiền Thu, Khoa Dinh dưỡng Lâm sàng – Trung tâm Dinh dưỡng TP.HCM, cho biết: Chăm sóc người phụ nữ trước khi mang thai là việc làm hết sức cần thiết và quan trọng. Tuy nhiên, nhiều chị em vẫn còn chưa biết hoặc có tâm lý xem nhẹ, ngại tốn kém, mất thời gian... nên đã bỏ qua việc chăm sóc này, hệ luỵ là có không ít trường hợp sinh con kém sức khoẻ, thậm chí bị dị tật.

Người phụ nữ cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, đa dạng, đủ 4 nhóm thực phẩm (bột đường, chất đạm, chất béo, rau củ) nhằm đạt chỉ số khối cơ thể (BMI = Cân nặng : [chiều cao]2 ) bình thường từ 18,5 - 23 hoặc có cân nặng ít nhất là trên 40 kg. Để phòng chống thiếu máu do thiếu sắt, các chị cần uống bổ sung viên sắt, uống acid folic 400 mcg hàng ngày ít nhất trong khoảng 1 tháng trước khi có thai và tẩy giun trước khi muốn có thai. Ngoài ra, các chị nên tiêm vaccin phòng viêm gan siêu vi, cúm, rubella, thủy đậu, những mũi tiêm này cần hoàn thành trước khi có thai 3 tháng.

Cả chồng và vợ đều cần phải khám nội khoa tổng quát, để phát hiện và điều trị các bệnh mãn tính hay các yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai. Đặc biệt, người phụ nữ cần khám phụ khoa định kỳ để phát hiện và điều trị các bệnh phụ khoa, viêm nhiễm đường sinh sản. Cả 2 vợ chồng cũng cần phải thử máu để có thể tìm ra những bệnh lây truyền như HIV, viêm gan siêu vi B, giang mai, mồng gà…

Ngoài ra, thai phụ cần giữ cho mình một đời sống tinh thần lý tưởng, lạc quan, thoải mái thì lúc sinh đẻ mới thuận lợi, đứa trẻ mới khỏe mạnh. Ngược lại, những thai phụ bị chấn động mạnh về tâm lý, quá lo lắng, buồn phiền hoặc quá bực tức, thái độ tiêu cực đối với việc sinh đẻ thì tỷ lệ số người sảy thai hoặc đẻ non rất cao và thai nhi dễ bị các dị dạng bẩm sinh như nhẹ cân, trí lực kém, không phát triển tốt, sứt môi, hở hàm ếch… Sức khỏe mẹ tốt tạo điều kiện cho sức khỏe con tốt. Do đó, các bà bầu nên có tinh thần lạc quan, suy nghĩ tích cực, nên ông bà xưa thường khuyên mang thai thì hay cười, nghĩ đến những điều tốt đẹp là vậy.

Dinh dưỡng trong thời kỳ mang thai

Bác sĩ Phan Thị Hiền Thu cho biết, trong 3 tháng đầu mang thai người mẹ có thể nghén, ăn không được, thường nôn... nhưng thai phụ không nên quá lo lắng vì dinh dưỡng bé cần trong thời gian này chưa nhiều, thai phụ chỉ cần tiếp tục bổ sung viên sắt. Chia nhỏ khẩu phần ăn trong ngày thành nhiều bữa (6-8 bữa) để tránh hiện tượng nôn và buồn nôn do ốm nghén. Ngoài ra, thai phụ có thể sử dụng thuốc bổ sung các vi chất cho cơ thể theo sự hướng dẫn của bác sĩ.

Trong 3 tháng giữa thai kỳ, thai phụ sẽ hết buồn nôn, ăn ngon miệng, thèm ăn vặt... Đây là giai đoạn thai phụ “tăng tốc” để cung cấp dinh dưỡng cần thiết cho cả hai mẹ con, cần ăn đủ bữa trong ngày (3 bữa chính, 3 bữa phụ) để cung cấp đầy đủ chất đạm, chất béo, canxi, sắt, vitamin và chất xơ…

Giai đoạn này, cơ thể người mẹ cần khoảng 2.550 kcal/ngày, cao hơn mức bình thường 300-350 kcal, bởi vậy các nhu cầu về dinh dưỡng cũng cao hơn. Tuy nhiên, tăng khẩu phần ăn không phải chỉ về số lượng mà còn là về chất: Bổ sung nhiều chất đạm (cung cấp canxi, sắt, acid amin và khoáng chất) và rau củ, trái cây (cung cấp vitamin và khoáng chất…), hạn chế chất béo, ngọt (chỉ cần bổ sung chất béo có trong cá, dầu thực vật), cần uống đủ nước mỗi ngày theo nhu cầu, cố gắng duy trì các bữa ăn đều đặn và tránh bỏ bữa.

Ba tháng cuối thai kỳ, thai nhi phát triển nhanh và hoàn chỉnh. Chế độ dinh dưỡng của thai phụ trong giai đoạn này cũng phải tăng tương ứng, nhưng phải hết sức hợp lý, không ăn nhiều chất ngọt để tránh tăng cân nhanh và quá nhiều, tránh các nguy cơ rối loạn đường huyết trong thai kỳ, chú ý giảm ăn mặn để tránh phù nề và cao huyết áp gây sản giật. Trong giai đoạn này, bé phát triển nhanh về xương và hình thành mầm răng sữa, nên mẹ phải bổ sung thực phẩm nhiều canxi như cá cơm, tôm, cua, trứng, sữa…và kết hợp phơi nắng để có vitamin D, nên sử dụng thêm thuốc có canxi, vitamin D và đa vitamin. Ngoài ra, thai phụ nên tập thể dục đều đặn để dễ sinh hơn.