Sự thay đổi này diễn ra rõ nét trong vài năm gần đây, khi thị trường chứng khoán bùng nổ cả về thanh khoản lẫn số lượng nhà đầu tư.

Nguồn thu từ cho vay ký quỹ (margin), tự doanh, ngân hàng đầu tư (IB) và phân phối trái phiếu… đã thúc đẩy lợi nhuận của nhiều công ty chứng khoán tăng trưởng mạnh.

Lời lãi vượt cả ngân hàng

Quy mô lợi nhuận của nhóm công ty chứng khoán hàng đầu hiện đã tiệm cận, thậm chí vượt nhiều ngân hàng quy mô nhỏ và vừa trên thị trường.

Dữ liệu cho thấy, 5 công ty chứng khoán có thị phần môi giới lớn nhất thị trường gồm VPS, SSI, TCBS, Vietcap và HSC lần lượt ghi nhận lợi nhuận trước thuế hợp nhất đạt 4.471 tỉ đồng, 5.082 tỉ đồng, 7.108 tỉ đồng, 1.629 tỉ đồng và 1.474 tỉ đồng.

Đáng chú ý, mức lợi nhuận của TCBS đã vượt nhiều ngân hàng thương mại có tên tuổi. Chẳng hạn, SeABank ghi nhận lợi nhuận trước thuế năm ngoái ở mức 6.868 tỉ đồng, thấp hơn TCBS.

Tương tự, nhiều ngân hàng quy mô nhỏ và trung bình cũng có lợi nhuận thấp hơn hoặc chỉ tương đương nhóm công ty chứng khoán top đầu, như VietABank đạt 1.645 tỉ đồng, KienlongBank (2.322 tỉ đồng), VietBank (1.531 tỉ đồng), BVBank (521 tỉ đồng) hay ABBank (3.540 tỉ đồng).

Một trong những chỉ số phản ánh rõ sự lớn mạnh nhanh chóng của khối chứng khoán là quy mô cho vay ký quỹ (margin).

Nếu trước đây, hoạt động cho vay gần như là "sân chơi" riêng của ngân hàng, thì vài năm gần đây mảng margin đã trở thành nguồn thu chủ lực của nhiều công ty chứng khoán, thậm chí vượt vai trò truyền thống là môi giới.

Nhiều công ty chứng khoán lớn hiện sở hữu dư nợ cho vay tiến gần quy mô tín dụng của một số ngân hàng nhỏ.

Đơn cử, tính đến cuối tháng 3-2026, dư nợ margin của TCBS đạt 44.146 tỉ đồng, tăng gần 5,3 lần so với cuối năm 2022.

Tại VPS, dư nợ cho vay cũng lên tới 29.979 tỉ đồng, trong khi SSI cung cấp ra thị trường khoảng 36.585 tỉ đồng cho vay margin.

Một chuyên gia chứng khoán cho biết mô hình hoạt động của các công ty chứng khoán hiện cũng đã độc lập hơn rất nhiều so với trước đây.

Nếu trong giai đoạn đầu của thị trường, nhiều công ty được thành lập chủ yếu để phục vụ khách hàng của ngân hàng mẹ, thì hiện nay họ đã tự xây dựng thương hiệu, nền tảng công nghệ, hệ sinh thái riêng và mở rộng tệp khách hàng.

Từ "chiếu dưới" đến cuộc đua nghìn tỉ

Giai đoạn trước năm 2020, phần lớn công ty chứng khoán tại Việt Nam hoạt động với quy mô tương đối khiêm tốn. Ngoại trừ một vài tên tuổi lớn như SSI, VND hay HSC, nhiều doanh nghiệp chỉ có vốn điều lệ vài trăm đến vài nghìn tỉ đồng.

Tuy nhiên sự bùng nổ của thị trường chứng khoán giai đoạn 2020 - 2022 đã trở thành bước ngoặt đối với ngành chứng khoán.

Làn sóng nhà đầu tư mới gia nhập thị trường trong bối cảnh lãi suất thấp và thanh khoản tăng mạnh đã giúp doanh thu môi giới, cho vay ký quỹ (margin) và tự doanh của nhiều công ty chứng khoán tăng vọt.

Trong bối cảnh hiện nay, việc nâng hạng thị trường cùng định hướng phát triển thị trường chứng khoán trở thành kênh dẫn vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế đang tiếp tục mở ra dư địa tăng trưởng lớn cho ngành chứng khoán.

Thực tế, đến nay làn sóng tăng vốn của các công ty chứng khoán vẫn chưa hạ nhiệt. Mới đây, LPBank Securities công bố kế hoạch IPO và niêm yết cổ phiếu.

Sau IPO, vốn điều lệ của LPBank Securities dự kiến tăng lên 14.086 tỉ đồng, đưa vốn chủ sở hữu tiến sát mốc 18.000 tỉ đồng. Quy mô này được kỳ vọng sẽ đưa LPBS vào top 6 công ty chứng khoán có vốn hóa lớn nhất thị trường ngay sau khi niêm yết.

Trước đó, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng đã cấp giấy chứng nhận đăng ký chào bán cổ phiếu ra công chúng cho VIX Securities.

Nếu đợt phát hành thành công, vốn điều lệ của VIX sẽ tăng từ 15.314 tỉ đồng lên gần 24.503 tỉ đồng, vượt Techcom Securities (23.133 tỉ đồng) và tiệm cận mức dẫn đầu của SSI Securities (24.932 tỉ đồng).

Theo giới phân tích, việc liên tục gia tăng vốn chủ sở hữu phục vụ nhiều mục tiêu khác nhau, trong đó có yêu cầu mở rộng dư địa cho vay ký quỹ theo quy định hiện hành, khi dư nợ cho vay không được vượt quá hai lần vốn chủ sở hữu.

Dữ liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính, tổng dư nợ cho vay của các công ty chứng khoán tính đến cuối quý 1-2026 đã lên gần 423.700 tỉ đồng, thiết lập mức cao nhất trong lịch sử thị trường chứng khoán Việt Nam.

Chứng khoán đứt chuỗi tăng 8 tuần liên tiếp

Áp lực bán gia tăng mạnh ở nhóm vốn hóa lớn và bất động sản khiến thị trường chứng khoán điều chỉnh sâu trong tuần qua, kéo VN-Index giảm gần 45 điểm và chấm dứt chuỗi tăng kéo dài suốt 8 tuần liên tiếp.