Phóng toNhà văn Triệu Bôn Năm 2002 Hội Nhà văn Hà Nội trao giải thưởng hàng năm cho tập Ngồi một chỗ thấy ngoài ngàn dặm là ghi nhận nỗ lực làm mới mình của Triệu Bôn. Giải thưởng ấy là nhân duyên. Bởi vì nếu năm nay sách anh mới ra thì Hội không có được may mắn tặng giải khi anh đang sống nữa

Trong căn phòng ở tầng hai nhà số 4 Lý Nam Đế, tôi được trò chuyện với Triệu Bôn, tiếp nhận nhiều kinh nghiệm về nghề văn, nghe anh bộc lộ quan điểm về các tác phẩm mới.

Ví dụ lúc ấy người ta đang tìm đọc Daghestan của tôi, thì anh bảo Rasun Gamzatov viết lý luận văn học một cách dễ đọc và hơi đơn giản. Rồi anh nói về Chiến bại của Fadeev, một tác phẩm "ngột ngạt" đến mức đọc xong mà nửa đêm anh phải mở toang cửa sổ ra.

Rồi anh góp ý cho tác phẩm của tôi. Truyện này viết gầm gào bi kịch hóa. Truyện kia thì nhân vật đặt tên toàn hai chữ, kiểu như Huệ Tâm, Lê Hân, cứ như cậu ấm cô chiêu, lối đặt tên của Tự lực văn đoàn đời cũ. Thời gian qua lâu rồi, nhưng điều này tôi vẫn giữ lại tới bây giờ, rất dị ứng với lối đặt tên nhân vật đầy tính tiểu tư sản.

Tôi nhìn con người điềm đạm của anh mà kính trọng. Yêu mến nữa. Tôi viết cả truyện ngắn tặng anh. Nhưng Triệu Bôn không bao giờ đem truyện ấy ra mổ xẻ, không nhắc gì đến nó. Cảm ơn anh đã trân trọng tình cảm thực của tôi mà không chê bai nó như với một bản thảo gửi cho anh biên tập.

Sau này Triệu Bôn chuyển sang làm báo Người Hà Nội ngay từ số đầu tiên. Tôi vẫn còn thỉnh thoảng đến thăm anh ở 19 Hàng Buồm. Rồi tôi đi xa lâu lâu. Gần mười năm sau trở lại, như gặp một người khác. Một ông già hom hem, cái yếu đuối thể chất ăn sang cả phong độ.

Nghe nói anh đã ốm đau nằm liệt, thành ra một ông già như thế. Chỉ đôi khi mới thấy lại dáng vẻ của nhà văn Triệu Bôn khi tôi mười tám tuổi thập thò đến gặp anh lần đầu. Sau khi ở báo Người Hà Nội, anh chuyển sang làm tổng biên tập tạp chí Du lịch, rồi về hưu từ Tổng cục Du lịch.

Trong vòng quay công chức nghe đâu không phải lúc nào anh cũng giữ được sự trầm tĩnh điềm đạm như tôi thấy ngày đầu. Sau trận ốm thập tử nhất sinh, Triệu Bôn như lui về một thế giới khác. Thảng hoặc anh có lấy làm tiếc về đôi điều nào đó, cả công lẫn tư. Trùm lên tất cả là một cảm giác hư vô, tiếc cho mình đã có lúc mất thời gian vào mọi chuyện phù vân.

Hơn mười năm qua, Triệu Bôn viết khác hẳn. Không còn là Triệu Bôn viết về chiến tranh, khốc liệt. Không còn là Triệu Bôn viết về cái đời thường, thô mộc. Anh đã mấp mé chạm đến ranh giới giữa thực và ảo, tinh tế hơn. Mừng cho anh lắm.

Trong tập Ngồi một chỗ thấy ngoài ngàn dặm, có truyện Gió lay cửa Phật ám ảnh mãi. Ngôi chùa có hai người đàn bà - một bà sư thầy và một "chú" tiểu. Cuộc sống của họ bắt đầu xao động khi có một người đàn ông ngày nào cũng đến đứng trước cổng chùa nhìn vào. Xót xa, tiếc nuối, sám hối... đủ mọi sắc độ tình cảm.

"Chú" tiểu mới là một thiếu nữ đôi mươi, chưa hiểu chuyện gì đang xảy ra. Chỉ có bà sư và người đàn ông kì dị kia hình như là biết, nhưng chẳng ai nói... Bây giờ nhắc đến truyện này, cầu mong Triệu Bôn thanh thản mà đi. Mọi tiếc nuối, mọi uẩn khúc nỗi niềm xin để lại trần gian, chẳng việc gì phải nặng nợ ôm giữ mang theo.

Nếu quả thật có một kiếp tái sinh như trong những truyện cuối đời anh viết thì xin gửi những dòng này theo anh.