Phóng to

Poster vận động tranh cử của Thủ tướng Nouri Maliki tại Baghdad ngày 5-2

TTO - Ngày 31-1, cử tri Iraq đã tham gia cuộc bỏ phiếu bầu cử hội đồng cấp tỉnh tại 14/18 tỉnh thành của nước này (trừ ba tỉnh thuộc khu vực Kurdistan và thành phố Kirkuk).

Đây là cuộc bầu cử được tổ chức theo thể thức dân chủ đa đảng lần thứ hai tại Iraq kể từ khi chế độ Saddam Hussein bị lật đổ. Có tới 401 tổ chức chính trị tham gia tranh cử, với hơn 14.400 ứng viên tranh 400 ghế.

Hầu hết các thực thể chính trị lớn tại Iraq hiện nay đều tham gia cuộc bầu cử này. Đây là điểm khác biệt với cuộc bầu cử hồi cuối năm 2005. Khi ấy, nhiều đảng chính trị Suna đã tẩy chay bầu cử, tạo lợi thế cho liên danh người Kurd giành thắng lợi lớn ở miền bắc Iraq.

Các tổ chức chính trị lớn chủ yếu xuất hiện từ khi Mỹ chiếm Iraq đến nay vẫn được coi là có thế mạnh vượt trội trong cuộc tranh cử lần này, nhưng đã có sự phân hóa trong một số liên danh hàng đầu và uy tín quần chúng của một số liên danh tranh chấp cũng thay đổi. “Liên minh Iraq thống nhất” (thường gọi là Liên minh Shi’a) bao gồm các Đảng Shi’a lớn nhất là Hội đồng tối cao Hồi giáo Iraq (HĐTCHGIR) và Đảng Da’wa, đã tách thành hai liên danh riêng biệt tranh chấp quyết liệt với nhau.

Theo kết quả sơ khởi chính thức được ủy ban tối cao tổ chức bầu cử Iraq công bố ngày 5-2, “Liên minh Nhà nước pháp quyền” do Thủ tướng al-Maliki đứng đầu đã thắng lớn tại thủ đô Baghdad, thành phố Basara và 7 tỉnh đông tín đồ Shi’a ở miền nam Iraq. Liên danh này đạt số phiếu vượt trội xa so với các liên danh xếp sau đó ở mỗi địa phương nói trên.

Tại Baghdad, liên danh của al-Maliki được tới 38% số phiếu, trong khi liên danh "Trào lưu al-Sadr" của giáo sĩ cực đoan Muatada và liên danh “Mặt trận Đồng thuận” của dòng Suna cùng về nhì với chỉ 9% cho mỗi bên. Tại Basara, liên danh của al-Maliki cũng được tới 37% số phiếu, trong khi liên danh của HĐTCHGIR do giáo sĩ Abdu al-Azeez al-Hakeem (được coi là gần gũi với Iran) về nhì với chỉ 11,6%.

Như vậy, HĐTCHGIR - đảng chính trị Shi’a lớn nhất, chiếm nhiều ghế nhất tại Quốc hội Iraq được bầu hồi cuối 2005 - đã không giành được vị trí đứng đầu ở bất cử tỉnh nào thuộc miền nam đông tín đồ Shi’a. Liên danh “Những người tự do độc lập” được trào lưu Sadr ủng hộ, mặc dù có đông đảo quần chúng trong tín đồ Shi’a nghèo tại thủ đô và các tỉnh miền nam khác, cũng thua cuộc, kể cả tại dinh lũy của họ là tỉnh Misan.

Tại các địa phương miền trung và miền bắc Iraq, nơi tranh chấp giữa người Kurd với các thực thể chính trị dòng Suna, liên danh “Kế hoạch quốc gia Iraq” do Saleh al-Matlaq (Suna) đứng đầu đã giành thắng lợi chủ yếu với 17,6% số phiếu. Về nhì là một liên danh của các tộc trưởng Suna với 15%. Đảng Hồi giáo Iraq (ĐHGIR), được coi là đại diện dòng Suna tại Quốc hội Iraq hiện nay, chỉ đứng vị trí thứ ba với 9% số phiếu.

Kết quả sơ khởi chính thức nêu trên cho thấy uy tín của các đảng Hồi giáo lớn, cả Shi’a (HĐTCHGIR…) và Suna (ĐHGIR…) đều bị giảm sút đáng kể vì thực tế tham gia cầm quyền của các đảng này trong gần 6 năm qua bộc lộ nhiều tiêu cực, nhất là tranh chấp mang tính phe phái ích kỷ và tệ tham nhũng lan tràn. Kết quả này cũng cho thấy xu hướng trở lại với tư tưởng thế tục vốn ngự trị trên thực tế ở Iraq suốt thời kỳ Đảng al-Baath (Saddam Hussein) cầm quyền.

Việc “Liên minh Nhà nước pháp quyền” của al-Maliki giành thắng lợi vượt trội có nguyên nhân là liên danh này đã thể hiện xu hướng thế tục khi đề ra chương trình chính trị tranh cử đặt quyền lợi của tổ quốc và nhân dân Iraq lên trên lợi ích tôn giáo của dòng Shi’a. Liên danh “al-Iraqiyah” của cựu thủ tướng Ayiad al-Alawi theo đường lối thế tục cũng giành tiến bộ đáng kể trong cuộc bầu cử lần này, nhất là đứng thứ nhì tại tỉnh Salah Deen (có thành phố Tikrit - quê hương của Saddam Hussein) với 13,9% số phiếu, khi đứng đầu là một tổ chức Suna cũng chỉ được 14,5%.

Bất ngờ nhất là việc Yusef al-Haboubi, 63 tuổi, một cựu quan chức cao cấp của chế độ Saddam Hussein, giành vị trí đứng đầu tỉnh Karbela - thánh địa số 1 của dòng Shi’a thế giới. Ông này lập một liên danh độc lập trong khi thành phố này là dinh lũy của Đảng Da’wa do al-Maliki đứng đầu và có văn phòng chính của lãnh tụ giáo quyền dòng Shi’a- Ali al-Sistani.

Cuộc bầu cử này có tầm quan trọng đặc biệt vì nó diễn ra ngay sau khi Iraq được khôi phục chủ quyền đầy đủ nhờ nghị quyết số 1859 của Hội đồng Bảo an LHQ hồi cuối năm ngoái. Việc bầu cử khá an toàn, cho thấy khả năng tổ chức và bảo vệ bầu cử của chính phủ al-Maliki.

Kết quả bầu cử cho thấy dấu hiệu có chuyển biến căn bản, sâu sắc, hứa hẹn tương lai tiến tới ổn định và phát triển của Iraq. Nếu Iraq tiếp tục phát triển theo khuynh hướng này thì những tham vọng về bành trướng “cách mạng Hồi giáo” sang Iraq hoặc biến nước này thành trận địa của khủng bố sẽ lại bị ngăn chặn; chính quyền Iraq sẽ khôi phục được lòng tin đối với các quốc gia Ả Rập ôn hòa, tạo điều kiện cho quân đội Mỹ rút khỏi nước này vào cuối năm 2011 hoặc sớm hơn.

Tuy nhiên, các thế lực Hồi giáo cực đoan ở cả trong và ngoài Iraq sẽ không dễ dàng chấp nhận từ bỏ tham vọng khống chế nước này. Thời gian từ nay đến cuộc tổng tuyển cử bầu quốc hội Iraq vào cuối năm sẽ có ý nghĩa quyết định xem xu hướng nói trên có được xác định và tồn tại vững chắc hay không.