Phóng to

Mông nẩy cao - đây là một động tác phải khổ luyện mới có được

Nghe đọc nội dung toàn bài:

Thế nhưng, mấy ai biết để thể hiện điệu múa được ví là của "tiên nữ", những cô gái Campuchia đã phải khổ luyện khắc nghiệt.

Chúng tôi đến một lò đào tạo vũ nữ apsara của cô Kim Bora ở đường Watbo, huyện Siem Reap, tỉnh Siem Reap để xem những cô gái Campuchia học làm "tiên nữ". Lớp học có gần 30 học viên độ tuổi từ 10-20 đang luyện tập chăm chỉ. Những cô gái trong bộ váy sampot quấn sát thân mình, bước đi nhẹ nhàng theo từng nhịp của điệu nhạc truyền thống. Cử chỉ bằng tay, các thế chân uyển chuyển, dáng hình mềm mại. Trông có vẻ nhẹ nhàng nhưng đó là những bài luyện khó nhọc.

Phải lưng thẳng, mông cong!

Đứng lọt thỏm giữa các học viên là Sum Sovann. Năm nay 15 tuổi nhưng Sum đã có thâm niên 10 năm trong nghề múa, trong đó mất bốn năm học và sáu năm hành nghề. Nhưng để nhuần nhuyễn, Sum phải tập đi tập lại mỗi ngày với cô Kim Bora. Trông Sum rất bé nhỏ so với tuổi của mình. Cô cho biết: "Mỗi ngày tôi dành tám giờ để học và tập múa apsara. Dậy từ 5g sáng, dành 30 phút để tập uốn cong bàn tay, bàn chân, tập đứng thẳng lưng, cong mông. Sau đó, bắt đầu học những điệu apsara nâng cao đến 16g chiều. Tối đi diễn đến khuya. Tôi không dám ăn nhiều vì nếu mập, điệu múa của tôi không còn sự linh hoạt và uyển chuyển".

Phóng to Suon Boravy, 18 tuổi (hàng đầu), cho biết học múa apsara từ năm 3 tuổi. Ngày nào bạn cũng phải dậy từ 4g sáng để luyện tập Mỗi động tác là một biểu tượng Trong điệu múa apsara, mỗi động tác múa đều mang một ý nghĩa hay một biểu tượng. Ví dụ, một ngón tay cong hướng lên trời có nghĩa là "hôm nay", đặt cánh tay lên ngang ngực thể hiện ý nghĩa "hạnh phúc", một tay hướng lên là biểu hiện cho "cái chết", tay hướng xuống là "sự sống", hai bàn tay chuyển đổi lên xuống theo nhịp điệu nhanh các giai đoạn của vòng đời con người là sinh - lão - bệnh - tử. Không chỉ học múa, các "tiên nữ" phải học cách quấn chiếc váy sampot dài 3m sao cho bằng phẳng, khi mặc vào mông phải nẩy lên, thể hiện những đường cong căng tròn nhựa sống, mới là đẹp!

Cô Kim Bora, một vũ nữ apsara trong hoàng cung trước đây, từng là giảng viên của Đại học Nghệ thuật ở Phnom Penh và là cô giáo của lò luyện apsara này, không chần chừ khi nói tiêu chí chọn một học viên để đào tạo làm "tiên nữ": "Điều đầu tiên và cơ bản nhất là cô gái phải có cơ thể cân đối, nhất là không được mập. Bàn tay dài, thon gọn. Đặc biệt là lưng phải thẳng và mông phải cong. Bởi vũ điệu này được ví như những tiên nữ đang bay lượn, uyển chuyển, nhịp nhàng. Lưng không thẳng, không có eo thon, không đẩy được độ cong của mông lên cao thì vũ điệu apsara sẽ mất đẹp".

"Tiên nữ" chốn trần

Trước đây, điệu múa apsara chỉ dành cho hoàng tộc hay các bậc quan lớn trong triều đình thưởng ngoạn. Mãi đến năm 2000, khi ngành du lịch Campuchia phát triển, apsara được phổ biến rộng rãi. Năm 2003, vũ điệu apsara được Unessco công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới. Hầu như các nhà hàng, khách sạn lớn nào ở Campuchia cũng có múa apsara. Thời điểm năm 2004, hàng chục lò luyện apsara mọc lên khắp nơi, riêng ở Siem Reap hiện có hơn 24 lò luyện "tiên nữ" để cung ứng cho các nhà hàng. Anh Lim Sopheaktra, người hướng dẫn, cho chúng tôi biết: "Do nhu cầu cần vũ nữ apsara cho các nhà hàng quá lớn nên có nhiều lò luyện đã mở những khóa huấn luyện "tiên nữ" cấp tốc trong 4-6 tháng với học phí khá đắt: hơn 1.000 USD/khóa. Nhưng những vũ nữ này múa chán lắm".

Theo cô Kim Bora: "Để đào tạo một vũ nữ apsara thành nghề mất khoảng 10.000 USD và nhất là khoảng thời gian năm năm học, luyện tập liên tục mỗi ngày. Nếu có năng khiếu đặc biệt thì ít nhất cũng ba năm. Để múa trọn vẹn một bài apsara có tổng cộng 4.500 nhịp, khi múa các vũ công phải học cách thể hiện cảm xúc trong từng điệu múa, gửi tất cả tâm hồn vào mỗi nhịp bàn chân, bàn tay, đó là bài học khó nhất. Chưa kể, khi ra nghề, mỗi vũ công phải sắm cho mình một bộ trang phục biểu diễn rất cầu kỳ, nặng khoảng 10kg, được dát vàng lấp lánh. Chi phí cho một bộ trang phục như thế khoảng 1.500 USD".

Mất nhiều thời gian, tốn nhiều tiền bạc, thế nhưng thu nhập họ kiếm được từ nghề làm vũ nữ apsara rất thấp. Thời cao giá nhất vào năm 2004-2005 khoảng 200 USD/người/tháng. Hiện nay trung bình chỉ khoảng 50-60 USD/người/tháng.

Thu nhập thấp, tập luyện nhọc nhằn, chưa kể quá 30 tuổi, coi như hết tuổi làm nghề nhưng vẫn có rất nhiều cô gái Campuchia đổ xô đi học làm "tiên nữ". Bởi với Pheak Tra, học viên nhỏ nhất lớp, năm nay 10 tuổi nhưng đã có sáu năm múa apsara: "Không biết múa apsara không phải là con gái Campuchia. Em chỉ ước mơ sau này lớn lên sẽ trở thành một vũ nữ apsara giỏi". Hay với Suon Boravy: "Khi múa thật giỏi sẽ trở thành cô giáo dạy apsara để vũ điệu apsara được lưu truyền mãi".

Cấp tốc làm mất tinh hoa Chị Mom, quản lý một lò đào tạo vũ nữ apsara nổi tiếng trên đường số 6, thành phố Siem Reap, cho biết nguyên nhân: "Do quá nhiều lò luyện "tiên nữ" cấp tốc nở rộ thời gian qua nên nhiều học viên ra nghề sớm chỉ sau vài tháng học những điệu cơ bản của apsara. Họ đi biểu diễn ở các nhà hàng nên chưa truyền tải được tinh hoa và chất thần tiên trong từng điệu múa. Sự tinh túy của apsara cũng dần mất đi bởi những "tiên nữ" cấp tốc này. Họ phá giá cátsê nên chúng tôi bị ảnh hưởng chung. Mình không nhận diễn giá này thì sẽ có người khác nhận. Vậy những học viên được đào tạo bài bản của chúng tôi làm sao có đất sống. Đành phải chấp nhận, để những "tiên nữ" thực thụ theo được nghề, thỏa đam mê”.