Có biết những câu chuyện ấy mới thấy được tinh thần trách nhiệm và sự hi sinh thầm lặng của những cán bộ tham gia công tác ra đề.

Phóng to

Thứ trưởng Bộ GD-ĐT Trần Văn Nhung kiểm tra khu cách ly sao in đề thi tại Hà Tây năm 2007 - Ảnh: VĨNH HÀ

Từ chuyện... cái bồn cầu

Khi chúng tôi hỏi về chuyện hậu trường của công tác sao in đề thi, hầu hết các cán bộ đều cười tủm tỉm. Những câu chuyện kể ra nghe có vẻ hài nhưng cũng đủ hình dung sự quan trọng trong công tác chuẩn bị, vì chỉ cần một sơ suất nhỏ thì hậu quả sẽ khôn lường.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Nghĩa - phó giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM - kể một chuyện về... cái bồn cầu: “Buổi đầu tiên tập trung nhân viên in sao đề thi, trước khi bóc đề thi bỗng phát hiện một sự cố tuy nhỏ mà vô cùng lớn, thậm chí rất tai hại là... bồn cầu bị nghẹt. Mọi việc đều phải tạm hoãn, chờ thợ đến sửa xong xuôi mới bước vào công việc. Nếu đã lỡ bóc đề đi mới phát hiện, có gọi thợ đến sửa thì chắc chắn người thợ ấy cũng phải chịu chung số phận: bị nhốt đến hết đợt thi”. Hay có lần đang sao in thì máy photo bị hư, may mà có một cán bộ an ninh biết cách sửa máy, nếu không gọi thợ sửa vào thì người thợ chắc chắn cũng bị “giam lỏng” cả tháng.

Kể về sức chịu đựng của các cán bộ tham gia công tác sao in đề thi, tiến sĩ Nguyễn Hội Nghĩa - trưởng Ban đào tạo đại học và sau đại học Đại học Quốc gia TP.HCM - cho biết: “Từ năm 2006 trở về trước, thông thường kết thúc mỗi đợt thi, những người làm nhiệm vụ sao in đề thi đều có một ngày nghỉ giải lao là khoảng trống giữa hai đợt thi. Năm 2007, những người sao in đề thi đều thấm nhuần “tư tưởng” này nên đã mang theo đồ đủ dùng cho đợt công tác ngắn hạn, nhưng trước khối lượng công việc quá nhiều của công tác sao in các đề thi trắc nghiệm, Bộ GD-ĐT đã yêu cầu phải cách ly luôn, và điều này đã gây không ít xáo trộn với những người sao in đề.

Đến năm 2008 dù đã xác định thời gian “giam lỏng” là 22 ngày, nhưng vì nơi sao in ở tầng hầm nên mọi người được “ân huệ” ra ngoài hít thở khí trời, tắm nắng, hóng gió trong vòng một tiếng đồng hồ. Và tất nhiên trong một tiếng đồng hồ ấy, tất cả mọi người đều được cách ly và được công an bảo vệ nghiêm ngặt”. Thậm chí chính tiến sĩ Nguyễn Đức Nghĩa đã phải đề nghị Ban chỉ đạo tuyển sinh cho phép mới được thực thi.

Năm 2009 này một cô giáo tham gia ra đề vào “trại” được một tuần thì liên tục bị nôn, ói. Ban đầu mọi người tưởng do áp lực nên cô mệt vậy, nhưng khi chuyển ra vòng 2 để bác sĩ khám mới biết là cô đã mang thai. Vậy là ban đề thi phải kiêm thêm nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe lẫn tinh thần, để đảm bảo sức khỏe cho mẹ và con trong suốt quá trình làm đề thi.

Phóng to

Ngay trong ngày thi, phóng viên tác nghiệp cũng phải theo quy định. Đã có phóng viên bị lập biên bản do ở lại điểm thi trong thời gian bóc đề thi-Ảnh: N.P.

Vượt lên nỗi đau

Khi chúng tôi hỏi thăm về khó khăn của những người tham gia ban đề thi, một cán bộ có trách nhiệm của Bộ GD-ĐT đã không chịu kể nhiều. Lý do là sợ nêu nhiều khó khăn quá năm sau sẽ khó mời các thầy cô tham gia công tác ra đề. Thế nhưng có thể liệt kê một vài trường hợp trong những năm gần đây cũng đủ thể hiện điều đó.

Cách nay hai năm từng có một thầy giáo trong lúc ở “trại đề” thì cha mất, vì tình hình bất khả kháng mọi người đành phải giấu tin dữ đó để đến khi “xả trại” mới thông báo vì sợ thầy không giữ vững tinh thần. Hay như trường hợp một cán bộ quản lý của Đại học Quốc gia TP.HCM lúc “bị giam” thì cha hấp hối, lúc đầu có phương án đồng ý cho về quê để kịp nhìn mặt cha lần cuối, tất nhiên khi đi phải có công an tháp tùng. Nhưng vì nhiệm vụ, cán bộ này đã quyết định tiếp tục ở lại làm đề. Sau đợt thi, khi ông về đến nơi cũng là lúc kịp làm lễ mở cửa mả cho cha mình.

Năm 2008, thầy giáo làm trưởng ban đề toán cũng có cha mất, đề đã hoàn tất nhưng ngày thi chưa tới nên đành phải vì trách nhiệm chung mà không thể ra được. Gia đình thầy giáo ra đề này cũng thông cảm, gửi một lá thư vào động viên tinh thần để thầy tiếp tục hoàn thành công việc.

Một cô giáo khác làm nhiệm vụ ra đề thi môn sinh có đại tang, ban đề thi xét hoàn cảnh và tình huống thời điểm đó cho thấy có thể giải quyết được (đề thi trắc nghiệm, có thể đảm bảo yêu cầu bảo mật) nên tạo điều kiện để cô về dự lễ tang, nhưng phải có một đoàn cán bộ an ninh đi cùng để bảo vệ, giám sát, đảm bảo hạn chế tối đa việc cô tiếp xúc với người khác. Hay một giáo sư của Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) khi nhớ về những ngày làm đề cũng ngậm ngùi, do lúc ở trong “trại đề” thì nghe tin người thầy thân yêu nhất của mình là nhà giáo nhân dân Nguyễn Thạc Cát từ trần mà mình lại không thể gặp mặt thầy lần cuối...

Thiệt thòi nhất với những người tham gia công tác ra đề thi là luôn âm thầm, bí mật. Cống hiến được ghi nhận nhưng cũng âm thầm.

Danh sách những người tham gia làm đề không bao giờ được công bố. Kết thúc mỗi kỳ thi, lãnh đạo Bộ GD-ĐT đều gặp gỡ, cảm ơn, tuyên dương những người ra đề nhưng cũng bí mật, không có sự tham dự của người ngoài, báo chí lại càng không. Nếu như các thầy cô bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi, tham gia các hoạt động chuyên môn khác sẽ được ghi nhận bằng nhiều hình thức, được tuyên dương, ghi rõ vào hồ sơ, lý lịch khoa học - giảng dạy, được liệt kê như một thành tích thì những thầy cô đi làm đề có công nhưng mãi mãi là bí mật, chẳng ai được ghi vào hồ sơ thành tích dòng chữ này “Đã tham gia ra đề thi tuyển sinh ĐH, CĐ năm...”.

______________________

Chuyên viên giải mã sẽ là người đầu tiên chạm tay vào đề, thế nhưng để có được một đề thi nhiều mã đến tay thí sinh là cả một quy trình nghiêm ngặt, khắt khe.

Kỳ tới: Săm soi từng ký tự