Phóng to

Đoạn kè sông Hồng tại ngõ 661, tổ 95-96 đường Bạch Đằng trắng xóa các bao tải chứa rác thải xây dựng

Từ đâu đó trong mấy ngõ ngách lụp xụp nhà cửa trổ ra sông, vang lên tiếng người rì rầm rồi tiếng rác thải xuống mặt sông ùm ùm...

Cả dãy phố Bạch Đằng chìm vào giấc ngủ nhưng anh Báu, ông Hà cùng mấy anh em vẫn còn xách đèn pin, đeo còi trước ngực lặng lẽ đi trong màn đêm. Cứ đến đầu mỗi con hẻm trổ từ đường Bạch Đằng ra bờ sông Hồng họ lại rẽ vào, đi tận nơi sóng nước ì oạp vỗ liên hồi lên mái kè, lia đèn tóe lóe khắp nơi.

Ông Hà bước ra tận mép sông, rọi đèn xuống từng mét đất tìm "dấu vết" rác mới xả. Ông bảo: "Chúng tôi đi tuần tra từ chập tối tới giờ vẫn chưa được về ngủ". Anh Báu chêm vào: "Càng khuya mới càng nhiều người đi đổ trộm rác. Bọn tôi phải thức đến sáng. 5g sáng là giờ cao điểm - lúc ấy nhiều đối tượng lợi dụng tranh tối tranh sáng trút rác xuống sông".

"Tổ đặc nhiệm" chống "giặc" rác

Đêm nào họ cũng lang thang từ đầu bãi đến cuối bãi, soi xong 23 con hẻm ở bờ sông Hồng lại quay lên đê Trần Nhật Duật (đê lớn phân Hà Nội thành hai khu trong và ngoài đê) nằm phục mấy chiêc xe ben chở rác. Sáng rõ họ mới trở về chợp mắt nhưng tiếp tục cử anh em khác tuần tra ca ngày, bởi chỉ cần một phút lơ là đủ để người ta xả xong cả xe rác trên đường, xuống sông.

Anh Điều Văn Khang, phó Công an phường Chương Dương, người trực tiếp quản lý tổ chống đổ rác trộm suốt 10 năm qua, tâm sự: "Nếu không có tổ chống đổ rác thì không biết bờ sông Hồng qua địa bàn quận Hoàn Kiếm bây giờ lan mãi ra tận đâu".

Trước, ngày lẫn đêm, từng đoàn ôtô, xích lô đến xe thồ, quang gánh lũ lượt chở rác từ nội đô ra trút xuống sông. Chỉ sau một tuần bờ sông nhoi ra được 1-2m, chạy dài vài cây số. Có hai lý do để người ta đổ rác trộm. Rác sinh hoạt, rác xây dựng (gọi chung là rác) thải ra, nếu đưa sang tận Gia Lâm, Sóc Sơn thì xa, tốn kém; đổ ngay ra sông Hồng nhàn lại rẻ.

Vả lại, chính các hộ sống ngay bờ sông lại có nhu cầu mua hoặc xin rác, đất đá để ném xuống sông chống xói lở và tranh thủ hà bá nhường vài mét nước để tôn lên cao, cơi thêm chái nhà hoặc... tiếp tục bán sang tay người khác (bán rẻ cũng được vài chục triệu đồng, phần lớn nhà ở ven bờ sông Hồng đều bán mua kiểu chuyền tay, không có giấy tờ).

Năm nào chính quyền thành phố cũng bỏ kinh phí thuê người nạo vét lòng sông, xúc 10.000-30.000m3 rác bám vỉa sông nhưng năm sau lại... như cũ. Năm 1993, chính quyền quận Hoàn Kiếm ký đề án lập hai tổ chống đổ rác ra sông Hồng tại phường Phúc Tân và Chương Dương. Trong tám quận, huyện ven sông Hồng hiện chỉ có quận Hoàn Kiếm lập được tổ đặc nhiệm trên. Ông Hà, anh Báu, anh Ấp... chỉ là ba trong số 12 "lính đặc nhiệm" của tổ chống đổ rác ven sông Hồng.

Rình nhau

Phóng to

Tổ chống rác của anh Báu đang theo dõi các chủ hộ đổ trộm rác ra sông Hồng. Nhờ họ, nhiều năm qua lượng rác thải ra sông Hồng đã giảm đáng kể

Một đêm, anh Báu cùng mấy anh em trong tổ trở về trụ sở công an phường với gương mặt phờ phạc, lo âu. "Đêm qua hai anh em tôi chia nhau chốt chặn hai đầu đường Bạch Đằng, canh từ chập tối tới sáng rõ ràng không bắt gặp ai chở rác qua.

Thế mà khi đi lại kiểm tra lại thấy một đống phế thải xây dựng nằm ngổn ngang bên mép đường. Hóa ra chính người phường tôi phi từ ngõ ra đổ trộm rồi tháo chạy". Rồi anh gọi điện tứ tung tìm người đến... xúc toàn bộ số rác lên ôtô chở đi bãi rác Nam Sơn. "Săn bọn "giặc" rác này vất vả lắm. Nhiệm vụ chúng tôi là chống đổ rác ra đường, ra sông, bắt thủ phạm phải thu dọn toàn bộ số rác thải ra, nhưng không bắt được tận tay thì chính mình phải tự bỏ tiền thuê người thu dọn"- anh Báu nói.

Nhiều năm qua, Hà Nội xuất hiện một đội quân chuyên sống bằng cách... nhận đổ rác thuê hoặc buôn rác, từ làm ăn kiểu cò con, đánh lẻ (bằng xe thồ, xích lô, xe babetta) đến cỡ "đại gia". Ai có nhu cầu xả rác cứ "phôn" cho họ. Sau vài chục phút lực lượng xả thuê đến tận công trình xây dựng đóng đất đá vào bao tải rồi chở về điểm tập kết bí mật, rình thời cơ mới ra Chương Dương, Phúc Tân phi tang xuống sông Hồng.

Tuy nhiên, nhiều chủ xe rác thường móc ngoặc với chủ hộ sống ở ven sông để bán rác với giá 25.000-30.000 đồng/10 bao tải hoặc 5.000-10.000 đồng/xe thồ. "Hồi xưa, bọn họ thường dùng xe ben chở cả tấn đất đá qua đây trút. Sau anh em tôi giữ căng quá, số xe ben đột nhập vào đường Bạch Đằng giảm nhanh nhưng họ lại quay ra đổ rác ngay trên mặt đê Trần Nhật Duật, còn các ngõ ngách thì đội xe thồ, xe babetta thế chỗ”- ông Hà than thở.

Ngay cả một số người trong phường cũng tham gia đổ rác thuê. Họ vào khu nội thành đóng rác chở về nhà. Tổ tuần tra phát hiện, ập vào khám, họ bảo: “Đây là tài sản của tôi. Tôi mua về để đấy chứ có đổ ra sông đâu”. Đành phải chịu! Khi đi tuần tra trên đường, thấy bóng anh em họ thản nhiên ngồi uống nước, anh em đi qua, họ mới thả bao tải xuống lòng đường.

Anh Báu kể có khi tổ của anh phát hiện một nhóm người đang đẩy xe rác đi đổ trộm nhưng khi ập đến thì chủ xe đã phi tang cả chiếc xích lô chở rác xuống sông! Cả phường ai cũng biết anh Báu, gặp anh ai cũng chào hỏi thân thiện nhưng chỉ chờ anh đi khỏi họ đổ ngay một đống phế thải sau lưng.

Anh bức xúc: "Chúng tôi chỉ là người chống đổ rác trộm nhưng phải hoạt động như tình báo. Mình đi rình người ta đổ rác, người ra cũng rình lại mình". Ông Hà bảo: "Dân ở đây toàn gấu mèo nhảy dù đến. Người ta không dám chống đối vì biết xả rác ra sông là trái phép nhưng vẫn phản ứng. Chúng tôi không khéo không làm việc được".

Trong khi nhóm ông Hà, anh Báu đang đánh vật với đội quân đổ trộm phế thải đột nhập bằng đường bộ thì nhóm anh em khác lại thức trắng đêm với đám "giặc" rác chuyên tập kích bằng đường sông. Những chiếc sà lan chở nặng rác đi vòng từ tận bến An Dương, Tứ Liên (quận Tây Hồ) xuống chờ nửa đêm về sáng.

Anh Điều Văn Khang rầu rĩ: "Nhiều người muốn biến Chương Dương thành bãi rác bất hợp pháp thì đã đành, nhưng nhiều chủ hộ sống ven sông trong phường chúng tôi luôn có mưu đồ mua rác về thả dần xuống lấn chiếm sông Hồng". Trước sức tấn công của đám "giặc" rác, Công an phường Chương Dương đang lập dự án dựng một dải tường từ ngõ 25 đến 113, lắp cổng sắt để hạn chế phần nào cuộc tập kích của họ.

Bờ sông Hồng qua phường Chương Dương và Phúc Tân chỉ dài 2,8km (từ dốc Vạn Kiếp lên cầu Long Biên) nhưng là trọng điểm xả rác và lấn chiếm nhiều năm qua. UBND quận Hoàn Kiếm sẽ lập đề án di dời 84 hộ dân ở đây vì dưới nền các ngôi nhà là cả núi rác. Hiếm thấy một dòng sông nào lại trở thành bãi xả rác "dã man" như sông Hồng của Hà Nội.