TT -

Phóng to

Thủ tướng Mahathir (giữa) khóc sau khi tuyên bố sẽ từ bỏ tất cả các chức vụ trong đảng và chính phủ ngày 22-6-2002 tại Kuala Lumpur

Hôm nay sẽ là thủ tục cuối cùng của cuộc chuyển giao quyền lực tại Malaysia: Thủ tướng Mahathir Mohamad trao quyền lãnh đạo cho Phó thủ tướng Abdullah Ahmad Badawi. Đánh giá công lao của ông Mahathir, tuần san Newsweek viết: “Sau 22 năm cầm quyền, Thủ tướng Mahathir đã để lại một di sản ngoại khổ của sự phồn vinh, sự hòa hợp chủng tộc và sự thách thức ngoại giao".

Hôm qua, Thủ tướng Mahathir đã tham gia cuộc họp giữa nhiệm kỳ của Quốc hội Malaysia nhằm đánh giá việc thực hiện kế hoạch kinh tế năm năm từ 2001-2005. Tiếp đó, ông đã chủ tọa một cuộc họp của các thành viên hội đồng tối cao Đảng Dân tộc thống nhất Malay (UMNO), nơi ông chuyển giao chức chủ tịch đảng cho Phó thủ tướng A. Badawi.

Ngày hôm trước, ông đã tham gia cuộc họp nội các cuối cùng trong tổng số 883 cuộc họp ông đã điều hành trong 22 năm làm thủ tướng. Sau ba giờ họp, các bộ trưởng đã hứa sẽ thực hiện những ước nguyện của Mahathir và ủng hộ ông. Sau đó, nhiều bộ trưởng đã chụp ảnh cùng thủ tướng. Nhiều người đã khóc.

Khi được hỏi về 22 năm nắm quyền của Thủ tướng Mahathir, cựu tổng biên tập tờ The New Straits Times có liên hệ mật thiết với Đảng UMNO cầm quyền, ông Kadir Jasin, đã có một khoảng lặng trước khi thú nhận: “Có quá nhiều thứ để nói, và quả thật tôi không biết bắt đầu từ đâu”. Bác sĩ Mahathir, 77 tuổi, có bảy người con và 13 cháu, đã làm khá nhiều cho Malaysia. Thế nhưng, “Mahathir có thể làm người ta rất khó chịu nhưng cũng có thể rất tử tế. Ông có thể tuyệt đối trực tính nhưng cũng có thể vô cùng e dè đối với một số điều gì đó”, Jasin khái quát.

Từ ưu tiên cho người Mã...

Năm 1981, Mahathir chính thức trở thành thủ tướng Malaysia. Đó cũng là giai đoạn mà như Mahathir đánh giá trong quyển sách Thế tiến thoái lưỡng nan của người Malay, giới kinh doanh Malay bị các doanh nhân gốc Hoa dẫn đầu về kinh tế. Mahathir bèn phát triển và mở rộng một chính sách kinh tế mới (NEP) của chính phủ, trong đó dành nhiều ưu tiên hơn cho các nhà doanh nghiệp gốc Malay từ làm ăn tới giáo dục, và tất cả ưu tiên này được đảm bảo bằng luật pháp. Cùng lúc, ông thuyết phục những doanh gia không phải người Malay rằng cơ hội có rất nhiều và cho tất cả.

Công thức này tỏ ra hiệu quả, đã biến Malaysia trong hai thập niên qua thành một nhà sản xuất của châu Á, không chỉ xuất khẩu dầu cọ, thiếc, cao su mà còn là điện thoại di động và linh kiện máy tính. Malaysia hiện xếp thứ 20 trong số các nước buôn bán hàng đầu thế giới. Tổng sản lượng nội địa bình quân đầu người đạt gần 4.000 USD/năm, xếp thứ ba Đông Nam Á chỉ sau Brunei và Singapore.

Trong giai đoạn 1988-1997, tăng trưởng bình quân hằng năm từ 8-10%. Số người nghèo, dù là Malay hay gốc Hoa, đều giảm đáng kể. Hiện nay, người Hoa và Ấn Độ thiểu số ở Malaysia lại là những người ủng hộ Đảng cầm quyền UMNO. Trong hơn 20 năm Mahathir cầm quyền, sản lượng kinh tế nước này tăng gấp bốn lần, tỉ lệ số hộ sống dưới mức nghèo khó của Malaysia từ gần 50% chỉ còn khoảng 6% sau 30 năm. Xuất khẩu cũng tăng vọt.

... Đến đánh thức tinh thần dân tộc

Mahathir còn được Newsweek gọi là “ngài tung hứng” vì nổi tiếng với những chỉ trích quyết liệt Quĩ Tiền tệ quốc tế (IMF), gay gắt với toàn cầu hóa, không khoan nhượng với những “kẻ hà hiếp” Mỹ và những tên đầu cơ tiền tệ. Không ai khác ngoài Mahathir từng gọi nhà tài phiệt Mỹ gốc Hungary George Soros là “tên thoái hóa”. Ian Stewart, một nhà báo Malaysia từng làm việc cho tờ SCMP trong thập niên 1990, đánh giá: “Mahathir thực dụng ở một số khía cạnh nhưng có khi ông để mình trôi theo cảm xúc. Ông hiện đại trong nhiều mặt, nhưng đồng thời cũng là người thủ cựu. Ông là một tín đồ Hồi giáo ôn hòa nhưng lại không biết hành xử thế nào với những xu hướng Hồi giáo trên thế giới hiện nay”.

Tính cách này cũng thể hiện qua những phương pháp quản lý của Mahathir, mà theo nhà kinh tế Jomo Sudaram tại Đại học Tổng hợp Malay, thì “Bác sĩ Mahathir đã để lại phía sau ông một kỷ lục về những sáng kiến táo bạo, những xuất phát sai, những thành công không hoàn chỉnh và những lối thoát hẹp”. Đó là nỗ lực buộc Malaysia phải cạnh tranh với các nước công nghiệp hóa như Nhật và Hàn Quốc, nhất là công nghiệp nặng, trong những năm đầu ông nắm quyền và những nỗ lực tiếp đó chống lại cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1997 của châu Á, trước khi đưa ra những biện pháp kiểm soát vốn thành công tháng 9-1998.

Thủ tướng Mahathir cũng có thiên hướng thích những dự án xây dựng đắt tiền, trong số này có thủ đô hành chính Putrajaya với dinh thủ tướng nằm ngay trung tâm, sân bay quốc tế Kuala Lumpur, đường đua ôtô công thức 1 giải Grand Prix tại Sepang, và tòa nhà Petronas 110 tầng cao nhất thế giới vào thời điểm đó. Tuy thế, theo giáo sư Jomo, Thủ tướng Mahathir cũng bị đồn đoán dính liền với một số thất bại, trong đó có vụ Ngân hàng Negara thua lỗ nhiều tỉ USD trước khi sụp đổ năm 1992, hay những nỗ lực không thành công trong việc lũng đoạn thị trường thiếc đầu thập niên 1980…

Nhìn lại toàn bộ 22 năm cầm quyền của Mahathir, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược Malaysia Abdul Razak Baginda cho rằng: “Ông Mahathir có thể rời nhiệm sở với cảm giác thành đạt. Với tất cả những khiếm khuyết nêu trên, cái lớn nhất mà Mahathir làm được là đã phá vỡ trở ngại tâm lý của người Malaysia và đưa họ tới một mức độ thành công”.