Phóng to

Một tai nạn xe khách ngày 8-5-2008: 2 người chết, 20 người trọng thương xảy ra ở quốc lộ 1 khu vực cầu Bà Bầu (xã Tam Xuân 2, huyện Núi Thành, Quảng Nam). Ảnh: DOÃN HOÀNG

Tại TP.HCM, mỗi ngày có 2-3 người chết vì tai nạn giao thông, chưa kể còn biết bao người vì thương tật sống mà cũng như chết, trở thành gánh nặng cho người thân. Thế nhưng người vi phạm Luật giao thông lại đang được xử lý quá nhẹ, không đủ sức răn đe...

Xử nhẹ, án treo

Đầu tháng 7-2008, Tòa án nhân dân (TAND) TP.HCM đã xét xử vụ tai nạn giao thông gây chết người do C.B.L. - sinh viên - gây ra. Tai nạn xảy ra tối 30-8-2007 trên đường Đỗ Xuân Hợp, Q.9, TP.HCM. L. uống rượu say, chạy xe lấn sang trái đụng anh N.Đ.P. khiến anh P. bị chấn thương sọ não chết. L. bị truy tố ở khung hình phạt 3-10 năm tù do lái xe trong tình trạng uống rượu và gây hậu quả làm nạn nhân chết, nhưng khi xét xử tòa chỉ tuyên phạt L. 1 năm tù và cho hưởng án treo.

Theo báo cáo của Ban An toàn giao thông TP.HCM, trong sáu tháng đầu năm 2008, trên địa bàn TP.HCM đã xảy ra 513 vụ tai nạn giao thông đường bộ, làm chết 462 người và bị thương 174 người. Theo đánh giá của Ban An toàn giao thông, số vụ tai nạn và thiệt hại của sáu tháng đầu năm 2008 đều giảm so với cùng kỳ năm 2007. Tuy nhiên, báo cáo mới nhất của Công an TP.HCM thì trong tháng 7-2008 TP xảy ra 96 vụ tai nạn giao thông đường bộ, làm chết 81 người và bị thương 34 người, tăng so với tháng trước.

Cuối tháng 6-2008, N.H.D. lái ôtô trên quốc lộ 1A hướng từ Bắc Ninh - Bắc Giang đã ngủ gật, đâm vào một người đi xe đạp khiến nạn nhân tử vong tại chỗ. D. chỉ bị TAND tỉnh Bắc Ninh xử phạt 12 tháng tù và cũng được hưởng án treo.

Rất nhiều vụ tai nạn giao thông thảm khốc, gây chết nhiều người nhưng khi xét xử bị cáo cũng chỉ lãnh mức án nhẹ nhàng: như vụ tài xế Nguyễn Ngọc A. say rượu gây tai nạn liên hoàn, đâm vào ba xe máy làm chết một người, ba người bị thương, trong đó có một phụ nữ mang thai đã bị sẩy thai nhưng chỉ bị TAND TP Hà Nội xử phạt 24 tháng tù.

Bộ luật hình sự quy định hình phạt đối với tội vi phạm các quy định về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ với bốn khung hình phạt khác nhau. Trường hợp vi phạm gây thiệt hại tính mạng (một người chết) hoặc thương tích nặng cho người khác, hoặc thiệt hại tài sản từ 50 triệu đồng trở lên có thể bị xử phạt cảnh cáo, phạt tiền 5-50 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm.

Nếu gây tai nạn trong khi điều khiển xe không bằng lái, say rượu, gây tai nạn xong bỏ chạy, cố ý không cứu giúp nạn nhân, không chấp hành hiệu lệnh giao thông, gây hậu quả rất nghiêm trọng (chết từ hai người trở lên hoặc làm bị thương 5-10 người với tỉ lệ 31-60%) thì bị phạt tù 3-10 năm. Phạm tội thuộc trường hợp đặc biệt nghiêm trọng (làm chết trên ba người hoặc bị thương trên mười người) thì bị phạt 7-15 năm tù. Với tình huống vi phạm có khả năng sẽ dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, mặc dù đã được ngăn chặn kịp thời vẫn bị phạt cải tạo không giam giữ đến 1 năm hoặc tù từ 3-24 tháng.

Xử nghiêm mới phòng ngừa được

Theo đánh giá của các chuyên gia pháp luật, khung hình phạt trên nhẹ hơn so với nhiều tội xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe của công dân, có nguyên do lỗi của người gây tai nạn là vô ý. Đã vậy, trên thực tế khi xét xử các vụ án tai nạn giao thông, các tòa án thường tuyên cho bị cáo mức án dưới mức thấp nhất của khung hình phạt hoặc cho hưởng án treo.

Tòa án thường căn cứ vào việc bị cáo đã bồi thường một khoản tiền nhằm bù đắp thiệt hại cho gia đình nạn nhân, được gia đình nạn nhân làm đơn bãi nại để tình tiết giảm nhẹ. Hiếm có bị cáo nào bị xử ở mức cao nhất của khung hình phạt. Chưa kể còn có tình trạng nhiều vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng đã được cơ quan tố tụng cho "dân sự hóa", khi để các bên thỏa thuận mức bồi thường thiệt hại và phía nạn nhân hoặc gia đình nạn nhân viết đơn bãi nại cho người vi phạm.

Trước tình trạng xử nhẹ đối với tội vi phạm quy định về an toàn giao thông của tòa án các địa phương (có tới 47% bị cáo phạm tội này được hưởng án treo), năm 2002 TAND tối cao từng có văn bản phê bình các tòa án và đề nghị các tòa hạn chế áp dụng án treo và xử phạt nghiêm khắc, đúng tính chất, mức độ nguy hiểm của loại tội này. Tuy nhiên, gần đây tình trạng xử nhẹ, áp dụng án treo đối với tội về tai nạn giao thông đang có dấu hiệu tăng. Theo một thẩm phán, ước lượng 80-90% số bị cáo được xử dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

Theo luật sư Trương Xuân Tám (Đoàn luật sư tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), đành rằng các tội phạm về điều khiển phương tiện giao thông đường bộ thường có lỗi không cố ý, nhưng đứng trước tình trạng tội phạm về lĩnh vực này ngày càng gia tăng, hậu quả rất nặng nề mà các điều luật trong Bộ luật hình sự đã có đủ nghiêm, các cơ quan áp dụng pháp luật cũng cần xử lý kiên quyết và tuyên phạt tương xứng với hành vi vi phạm xảy ra. Dù áp dụng tình tiết giảm nhẹ cho các bị cáo là cần thiết, nhưng tòa án cũng cần phải xét đến yêu cầu phòng ngừa chung đối với những vi phạm về an toàn giao thông để cân nhắc, áp dụng một mức án hợp lý cho nhóm tội phạm này.

Xử phạt hành chính: không thỏa đáng Coi thường luật lệ giao thông đã trở thành một vấn nạn, nhưng nhiều mức phạt trong nghị định 146/2007/NĐ-CP xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ vẫn còn quá nhẹ: * Tình trạng thiếu niên, học sinh chưa đủ tuổi nhưng vẫn sử dụng xe máy đi học, đi chơi, thậm chí lạng lách, đánh võng gây ra tai nạn giao thông khá phổ biến nhưng theo quy định tại điều 24 nghị định 146 thì người đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi điều khiển môtô chỉ bị phạt tiền 40.000 - 60.000 đồng. Mức phạt này còn quá thấp, không đủ sức răn đe đối với những học sinh và phụ huynh sẵn sàng bỏ tiền mua xe máy phân khối lớn cho con em sử dụng. * Thắng (phanh), gương chiếu hậu... là những thiết bị an toàn hết sức cần thiết - bắt buộc đối với môtô, xe máy vì liên quan trực tiếp đến tai nạn giao thông. Thế nhưng, điều 20 nghị định quy định mức phạt quá nhẹ (từ 50.000 - 100.000 đồng). Trong khi đó, người đi môtô không đội mũ bảo hiểm thì điều 9 quy định phạt tiền tới 200.000 đồng. * Người đi xe máy không đi đúng chiều bên phải, không đúng phần đường của mình, chở người quá số lượng cho phép, chạy dàn hàng ngang từ ba xe giữa đường... là những tình huống có thể gây tai nạn giao thông cũng chỉ bị phạt 80.000 - 100.000 đồng. * Đối với người đi bộ có những vi phạm như: đi không đúng phần đường quy định, đi vào phần đường dành cho các loại xe, không chấp hành hiệu lệnh, đèn hiệu, chỉ dẫn, vạch đèn tín hiệu thì chỉ bị phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền 20.000 - 40.000 đồng. Người đi bộ mang vác cồng kềnh gây cản trở giao thông, qua đường không đúng vạch, đu bám vào ôtô, trèo qua dải phân cách... là những hành vi rất dễ gây tai nạn cho chính bản thân người đi bộ và của các loại xe khác nhưng cũng chỉ bị phạt 40.000 - 80.000 đồng. * Người điều khiển xe máy trong khi say rượu hoặc chạy quá tốc độ quy định trên 20km có thể coi là những "nguồn nguy hiểm cao độ” cho người và xe lưu thông trên đường nhưng chỉ bị phạt 400.000 - 800.000 đồng. * Tình trạng môtô, xe máy từ tỉnh nọ mua bán, chuyển vùng về tỉnh kia, từ người này bán cho người khác mà không làm thủ tục chuyển vùng, sang tên đổi chủ còn tương đối phổ biến, gây khó khăn cho công tác điều tra tai nạn giao thông (khi lái xe gây tai nạn bỏ chạy). Song điều 34 chỉ quy định phạt tiền 100.000 - 200.000 đồng là chưa thỏa đáng. Mức phạt ở Nhật rất nặng Phóng to Nhà nước ta cũng đã có nhiều biện pháp để giảm thiểu tai nạn giao thông, nhưng dường như những biện pháp xử phạt chưa đủ mạnh để răn đe những hành vi vi phạm Luật giao thông. Đã đến lúc chúng ta nên coi tai nạn giao thông cũng là một loại giặc cần kiên quyết chống. Xin tham khảo những mức phạt mà cảnh sát Nhật Bản áp dụng cho những hành vi vi phạm Luật giao thông. 1. Uống rượu lái xe: tối thiểu 5 năm tù giam hoặc 1 triệu yen (tương đương 160 triệu đồng) 2. Không chấp hành tín hiệu giao thông: tối thiểu ba tháng tù giam hoặc 50.000 yen (8 triệu đồng) 3. Chạy xe quá tốc độ: giam xe + trừ điểm bằng lái + 100.000 yen (16 triệu đồng)... Với những mức phạt như trên, cảnh sát Nhật cứ thong thả đạp xe đạp đi tuần. Khi người đi đường vi phạm luật, cảnh sát giữ lại và khoanh tròn lỗi vi phạm vào tờ giấy rồi ghi lại biển số xe. Tờ giấy nhỏ gọn (10x10cm) nhưng có đầy đủ thông tin về các hành vi vi phạm cũng như mức phạt cơ bản nhất, những điều luật cơ bản nhất khi tham gia giao thông. Trong ảnh là tờ giấy mà cảnh sát Nhật đưa cho tôi. Tôi đi xe đạp nhưng cầm dù, vì là người nước ngoài nên tôi chỉ bị nhắc nhở, nếu tái phạm sẽ bị phạt tương đương 3,2 triệu VND. Đối với những lỗi nhẹ thì trong vòng 30 giây là giải quyết xong. Trong vòng một tuần, tài khoản của người vi phạm sẽ tự động bị trừ tiền. Nhìn chung ở Nhật ai cũng phải có tài khoản. Trường hợp lái xe uống rượu thì ngay lập tức bị dừng xe và bị áp giải về đồn cảnh sát. Người đi cùng trên xe cũng liên đới trách nhiệm vì đã không can ngăn.