Thứ 4, ngày 18 tháng 5 năm 2022

Chính là chuẩn nhưng cả nước không ai nói chính văn phòng

09/12/2016 11:12 GMT+7

TTO - Nói riết rồi tưởng sai là đúng, có người đã than như vậy trong một cuộc tranh cãi về hai từ chìu và chiều. Tham khảo từ điển mới biết ngay cả "các cụ" hoá ra cũng... hoang mang.

.

1 Báo Tuổi Trẻ ngày 4-12 có bài viết Nhắm mắt chiều chồng, giữ “hạnh phúc”, một số độc giả viết thư nói chìu chồng mới đúng.

Thử giở từ điển xem sao: trong tất cả các từ điển của Hoàng Phê (Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng, 2003), Lê Văn Đức (Tự - điển Việt - Nam, Khai Trí, 1970), Văn Tân (Từ điển tiếng Việt, NXB Khoa Học Xã Hội, 1977), Nguyễn Kim Thản - Hồ Hải Thụy - Nguyễn Đức Dương (Từ điển tiếng Việt, NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2005)... đều không tìm thấy chìu dù với nghĩa gì.

Trái lại, các từ điển trên đều ghi chiều, ở đây là động từ với nghĩa “làm theo hoặc đồng ý cho làm theo ý thích để được vừa lòng”, còn xuất hiện trong chiều chuộng, nuông chiều.

Việc ghi nhận chiều, chứ không phải chìu, là phản ánh thực tế phát âm ở những vùng có phân biệt hai vần -iêu-iu. Trong khi đó, ở miền Nam, -iêu hay lẫn lộn với -iu (và cả với -êu), cho nên các từ điều (kiện), đìu (hiu) (và đều) trở thành đồng âm... Đó là lý do một số người cho rằng chìu (chồng) là đúng chính tả.

Hễ có băn khoăn gì về chính tả thì lấy từ điển làm trọng tài. Giải pháp này giải quyết gần 100% trường hợp nghi vấn. Đây là giải pháp nhanh và tiện nhất.

2 Nói như thế cũng có nghĩa là từ điển không phải giải quyết được tất cả. Vẫn có một số ít từ không thống nhất. Lê Văn Đức viết lai căn, trong khi Văn Tân, Hoàng Phê, Nguyễn Kim Thản - Hồ Hải Thụy - Nguyễn Đức Dương... đều viết lai căng.

Đó là do quan điểm chính tả của các tác giả có khác nhau: Lê Văn Đức chịu ảnh hưởng của Lê Ngọc Trụ (vả chăng chính Lê Ngọc Trụ hiệu đính từ điển Lê Văn Đức), chủ trương theo từ nguyên, giải thích căn ở đây là tiếng Hán Việt, nghĩa là “gốc, rễ”, nên viết không có -g; còn các tác giả khác cho rằng cần phải theo cách phát âm thực tế: ở những phương ngữ có phân biệt âm cuối -n/-ng, như Hà Nội, (lai) căng bao giờ cũng phát âm với -ng.

3 Mặt khác, vẫn tồn tại một số từ có nhiều cách viết. Từ điển Hoàng Phê ghi cả hai hình thức: giậm/dậm (chân), (cái) giậm/dậm, giũa/dũa; hoặc ghi cả hai nhưng chuyển chú về một hình thức được coi là chuẩn hơn hoặc phổ biến hơn (a xem [x.] b): giông x. dông (tố), giẫy x. giãy, (chim) dang x. giang, (cây) dang x. giang, (rau) giền x. dền, rặm (mắt) x. nhặm, (cá) giếc x. diếc...

Dẫu sao, trong trường hợp này, người viết có quyền chọn một trong hai hình thức mà không bị xem là sai chính tả.

4 Đa số trường hợp sai chính tả liên quan đến cách phát âm địa phương. “Địa phương” ở đây không chỉ là cách phát âm khác với miền Bắc - tiêu biểu là Hà Nội - như (tổng) cọng thay vì cộng, (con) hào - hàu ở miền Nam, mà ngay thủ đô cũng tồn tại cách phát âm “địa phương”, như giồng giọt - trồng trọt, con giai - con trai.

Tuy thế, vấn đề không đơn giản. Chẳng hạn, chính phủ được coi là chuẩn, còn chánh phủ là địa phương nhưng cả nước đều nói và viết chánh văn phòng, chánh thanh tra, chứ không ai viết chính văn phòng, chính thanh tra.

Hay ai cũng biết có một số chữ Hán có hai cách đọc - miền Bắc và miền Trung/Nam - như vũ - võ, hoàng - huỳnh..., nhưng đối với tên riêng buộc phải tôn trọng cách đọc do chủ nhân của cái tên ấy lựa chọn.

Vì thế, ai cũng đọc và viết Võ Nguyên Giáp, Huỳnh Thúc Kháng, chứ không phải Vũ Nguyên Giáp, Hoàng Thúc Kháng... Cho nên, xử lý vấn đề chuẩn/địa phương có khi phải căn cứ vào từng trường hợp một, chứ không thể giải quyết nhất loạt.

5 Nhưng chuyện chính tả còn là chuyện phong cách văn bản. Khi viết, đặc biệt trong một số văn bản nghiêm ngặt như hành chính, khoa học, cần phải theo cách viết phổ biến; nên tránh những cách viết cũ (giẹp nên viết là dẹp, giụi - dụi) hay theo cách phát âm địa phương.

Trái lại, trong văn chương, một cách viết cũ hay đặc sệt địa phương có khi lại tạo nên một hiệu quả nghệ thuật không thể thay thế...

HOÀNG DŨNG
Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận
    Bình luận Xem thêm
    Bình luận (0)
    Xem thêm bình luận