Phóng to

Cảnh trong vở Kiều Loan

Một

Hơn hai chục năm trước, họ là lứa diễn viên đầu của NHTT được đào tạo tại chỗ, theo chương trình đào tạo diễn viên Nga Xô-viết, do đạo diễn Phạm Thị Thành vừa tốt nghiệp trường sân khấu Moskva mang về, đích thân truyền giảng cùng đạo diễn Hà Nhân, là những sáng lập viên của NHTT.

Theo phương pháp sinh động ấy, một thế hệ diễn viên trẻ được tuyển chọn vào thập kỷ 1970: Chí Trung, Lê Khanh, Lan Hương, Anh Tú, Minh Hằng…, sau sáu tháng học diễn kịch, đã được đưa ngay lên sàn diễn để ra vai đầu đời.

Thấm thoát đã qua hai mươi năm có lẻ, ngoảnh mặt lại đã tới kỳ tơ liễu…, lứa diễn viên trẻ ngày ấy của NHTT nay đã trưởng trành, đã có sau lưng mỗi người hàng chục vai kịch để đời, và đều được nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý: NSND Lê Khanh, NSƯT Lan Hương, Anh Tú, Minh Hằng, Chí Trung… Thương hiệu Nhà hát Tuổi Trẻ trở nên có trọng lượng trong sân khấu kịch đang hồi nguy cấp cũng nhờ vào nội lực từ những diễn viên gạo cội này.

Vào những năm đầu TK XXI, một bước ngoặt lớn đã đến với họ. Những diễn viên thành danh này quyết định trở thành đạo diễn. Hai nghệ sĩ đầu tiên hăng hái thi đỗ vào ĐH SH&ĐA Hà Nội là Anh Tú và Lan Hương. Rồi Xuân Tùng, Huy Thịnh, Chí Trung, Lê Khanh, Như Lai… đã có mặt trên giảng đường đại học để mơ thành … đạo diễn.

Hai

Vừa mới đây cặp Lan Hương - Anh Tú cùng tung hứng trong vai vua và hoàng hậu vở Macbeth, nay đã thấy Anh Tú đứng sau vở Kiều Loan, với vai trò mới và chững chạc: đạo diễn. Anh Tú đã xử lý thông minh kịch bản nhiều thách thức: Kiều Loan, kịch thơ của Hoàng Cầm, viết về cặp vợ chồng từ thời Tây Sơn và Chúa Nguyễn, từng ngủ yên trong ngăn kéo bàn viết của thi sĩ Bên kia sông Đuống và Lá diêu bông đã hơn nửa thế kỷ.

Bên ngoài, Kiều Loan mang dáng vẻ hơi lãng đãng, mộng mị của kịch thơ, nhưng sau vẻ yêu kiều ấy lại là kịch bản chính luận, đậm chất bi kịch, với sự đổ vỡ, nhận lầm về tình yêu và lý tưởng của đôi vợ chồng nhân vật chính: Kiều Loan và Võ Văn Giỏi. Anh Tú đã tìm ra đường dây chính luận xuyên suốt ấy của kịch bản và truyền dẫn vào nghệ thuật của diễn viên, khiến cho vở diễn vẫn giữ được nhạc điệu của thơ trong đối thoại, mà không làm giảm đi xung đột vốn khốc liệt của cấu chuyện kịch.

Học từ Nguyễn Đình Nghi và Lê Hùng, Anh Tú đã biết cấu trúc một vở diễn mang tính tổng thể, trong sự liền mạch của ngôn ngữ dàn cảnh và đan xen hợp lý của những màn múa được dựng như dàn đế của sân khấu chèo. Nhất là việc phân vai chính cho Quách Thu Phương, đã là một hành động đạo diễn xuất sắc của Anh Tú.

Khác Anh Tú, Lan Hương ngùn ngụt đam mê kịch hình thể trong Nhật Nguyệt thực, mà chị kiêm nhiệm cả hai vai: đạo diễn và diễn viên chính. Ngôn ngữ vở diễn mà Lan Hương một mực hướng tới thử nghiệm là hình thể, với ý đồ hình thể hoá vở diễn cực kỳ rõ nét. Tuy nhiên, cách chọn phương pháp này trong vở Nhật Nguyệt thực mới chỉ chứng tỏ ý đồ dàn dựng rất mạnh của đạo diễn, mà chưa có kịch bản tương xứng, kiểu kịch bản rất kiệm lời, như là khao khát cháy bỏng của Lan Hương.

Trong khi đó, Lê Khanh lại có cách kể chuyện riêng, dường như không có bàn tay đạo diễn nhúng vào. Từ vài tháng nay, Lê Khanh đang âm thầm hoàn tất vở diễn đầu tay của mình. Lê Khanh chọn một kịch bản khá phẳng lặng trên bề mặt, sóng gió lặn sâu xuống dưới đối thoại và vắng mặt hoàn toàn kiểu xung đột một mất một còn. Chỉ là câu chuyện tình của đôi lứa yêu nhau. Cô gái bất ngờ chết trẻ.

Từ đó, tác giả đặt vấn đề mất còn, sống chết… trong một tình huống giả tưởng là cả hai vẫn có thể liên lạc, đối thoại với nhau, để rồi có thể hiểu nhau hơn và yêu nhau hơn, dù âm dương cách biệt…

Ba

Có phải ngẫu nhiên, cả ba vở mới của ba đạo diễn - sinh viên đều được dàn dựng và biểu diễn khá “hoành tráng” như thế trên sân khấu Nhà hát Tuổi trẻ?

Tôi đặt câu hỏi ấy, phó giám đốc Trương Nhuận cười thẳng băng: “Tất nhiên là không. Quan điểm của Nhà hát chúng tôi là coi trọng phát triển hài hoà giữa chính kịch và hài kịch, giữa các thế hệ diễn viên và đặc biệt là không chủ trương “độc diễn”.

Vì thế, Nhà hát hoàn toàn ủng hộ, khích lệ những nghệ sĩ biểu diễn của nhà hát học và hành nghề đạo diễn. Như chị thấy, mỗi người một vẻ, tuy chưa thật mười phân vẹn mười, nhưng chắc chắn, người xem sẽ có nhiều cái để xem hơn và nhất định sẽ có nhiều thành phần khán giả đến xem, vì biết chắc sẽ có nhiều món khác nhau để lựa chọn. Bằng mọi giá, chúng tôi muốn thu hút khán giả để được đỏ đèn hằng đêm…”