Từ 'tổng hành dinh' triều Nguyễn đến không gian dành cho văn hóa, sáng tạo

(KTSG Online) - Sự chuyển đổi công năng từ một cơ quan đầu não thời phong kiến thành không gian sáng tạo hiện đại sẽ không chỉ là câu chuyện bảo tồn, mà còn là lời giải cho bài toán tối ưu hóa nguồn lực di sản trong dòng chảy công nghiệp văn hóa.

• Đến Đại Nội Huế xem bắn súng thần công, lính Hoàng cung đổi gác sáng đầu Xuân
• Vượt khỏi 'vòng tròn di sản", Huế kiến tạo các cực tăng trưởng mới

Trong cấu trúc đô thị di sản của Huế, Cơ Mật Viện (số 33 Tống Duy Tân) không chỉ là một di tích kiến trúc đơn thuần. Được hình thành từ năm 1839 trên nền chùa Giác Hoàng, nơi đây từng là “trung tâm tham mưu tối cao” của triều Nguyễn – nơi phát đi những quyết sách vận mệnh của quốc gia.

Tuy nhiên, thay vì chỉ dừng lại ở vai trò một “bảo tàng tĩnh” hay trụ sở làm việc của Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, nơi đây sẽ sớm trở thành một không gian sáng tạo. Việc dịch chuyển từ trụ sở hành chính sang không gian văn hóa mở là một tín hiệu cho thấy tư duy quản lý di sản đang chuyển dịch từ “đóng khung bảo tồn” sang “khai thác giá trị thặng dư”.

Ông Hoàng Việt Trung, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, cho hay việc phát triển dựa trên khái niệm “tái sử dụng thích ứng”. Thay vì xây mới, việc tận dụng cốt cách của một cơ quan hoạch định chính sách xưa để làm nơi “ươm tạo” ý tưởng nay là một sự kế thừa mang tính biểu tượng cao.

Theo đó, Cơ Mật Viện sẽ không còn là một di tích khép kín mà trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi chuyển hóa giá trị: từ nền tảng di sản, thông qua sức sáng tạo để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ văn hóa có khả năng thương mại hóa.

Mô hình này được kỳ vọng sẽ vận hành như một thực thể kinh tế - văn hóa đa năng. Ở đó, công nghệ số hóa với các dữ liệu 3D, VR/AR sẽ không chỉ phục vụ lưu trữ mà còn là nguyên liệu đầu vào cho các ngành công nghiệp nội dung số. Song song đó, các hoạt động trình diễn nghệ thuật, workshop và không gian làm việc chung sẽ biến nơi đây thành một hệ sinh thái nuôi dưỡng các startup văn hóa và nghệ sĩ trẻ.

Đây chính là cách để kéo dài thời gian lưu trú và kích cầu mức chi tiêu của du khách thông qua các trải nghiệm mang tính tương tác cao. Nhìn từ góc độ kinh tế, dự án này hướng tới việc giải quyết bài toán bền vững cho các đô thị di sản. Bằng cách tạo ra doanh thu từ các dịch vụ giá trị gia tăng như ấn phẩm thiết kế, quà lưu niệm cao cấp hay các tour trải nghiệm cá nhân hóa, Huế có thể hình thành một “vòng lặp kinh tế” hiệu quả: lợi nhuận thu được từ các hoạt động sáng tạo sẽ được tái đầu tư trực tiếp cho công tác trùng tu và bảo tồn chính di tích đó.

Trong lộ trình hướng tới năm 2030, khi Huế xác lập vị thế là trung tâm văn hóa - du lịch của Đông Nam Á, những mô hình như Cơ Mật Viện sẽ là những "phòng thí nghiệm" quan trọng. Dự án chứng minh rằng di sản không phải là gánh nặng của ngân sách, mà là tài sản vốn hóa nếu được đặt vào đúng hệ sinh thái sáng tạo.

Ở giai đoạn đầu, việc mở cửa miễn phí cho công chúng là một bước đi chiến lược nhằm xây dựng cộng đồng và định vị thương hiệu, trước khi tiến tới các bước thương mại hóa sâu hơn trong chuỗi cung ứng dịch vụ văn hóa của Cố đô.

Một số hoạt động khác tại Cơ Mật Viện nhắm quảng bá văn hóa truyền thống Cố đô: