Hội An: Khi di sản chia dòng!

(KTSG) - Những ngày đầu năm 2026, nhịp sống bên bờ sông Hoài (nằm trong lòng đô thị cổ Hội An) vẫn trôi đi với vẻ trầm mặc vốn có, nhưng trong lòng di sản đang diễn ra những cuộc chuyển mình lặng lẽ sau dấu mốc “sắp xếp lại đơn vị hành chính” từ ngày 1-7-2025.

• Hội An rộn ràng với lễ hội xuống đồng đầu năm
• Hội An, Huế tất bật dọn dẹp, đón khách sau bão lũ

Đô thị cổ Hội An sau sáp nhập được phân thành ba phường, gồm các phường Hội An Đông, phường Hội An Tây và phường Hội An. Đứng giữa những ngày giao thời, nhìn vào lịch trình lễ hội đón chào năm mới 2026, người viết không khỏi băn khoăn về sự gắn kết của một thương hiệu di sản đã định danh trên bản đồ di sản thế giới. Dạo quanh một vòng qua các điểm di sản nơi đây, ta thấy một không khí rộn ràng nhưng tổng phổ vẻ đẹp di sản dường như đã thiếu mất nét hài hòa. Chiều ngày cuối năm, tại khu vực đình Xuân Mỹ, phường Hội An Tây long trọng tổ chức “Lễ đón nhận giải thưởng Làng gốm Thanh Hà là Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất”. Đây là một thành quả xứng đáng cho những nỗ lực bảo tồn nghề truyền thống của người dân Nam Diêu (tên gọi xưa của người dân khu vực Thanh Hà hiện nay). Ngay sáng hôm sau, ngày đầu tiên của năm 2026, tại bến thủy Thanh Tam, phường Hội An Đông lại tất bật với chương trình “Chào mừng Đoàn khách xông đất Rừng dừa Bảy Mẫu Cẩm Thanh”. Niềm vui như nhân đôi khi làng Cẩm Thanh vừa được vinh danh trong Top 50 ngôi làng đẹp nhất thế giới. Trong khi đó, tại khu vực trung tâm phường Hội An, Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Thế giới Hội An lại tổ chức sự kiện “Chào mừng đoàn khách đầu tiên tham quan Đô thị cổ Hội An năm 2026” để đón 29 du khách Philippines tại khu vực Vòng cung Chùa Cầu. Những mảnh ghép ấy đều lấp lánh giá trị, nhưng nhìn một cách tổng thể, du khách dường như đang phải đối mặt với một thực tế “phân mảnh” trong trải nghiệm. Thay vì một chuỗi sự kiện được xâu chuỗi liền mạch với thông điệp chung của toàn thành phố Hội An cũ như những năm trước, nay các hoạt động lại mang tính khu trú theo địa phận hành chính. Ngay cả “Ngày hội xuống đồng”, một lễ hội nông nghiệp tâm linh vốn có quy mô toàn thành phố, nay cũng chỉ còn tổ chức ở phạm vi phường Hội An Đông vào ngày 4-1-2026. Người ta tự hỏi, người dân tại những cánh đồng ở các phường khác sẽ “xuống” thế nào, và liệu sức mạnh cộng đồng của một vùng đất vốn nổi danh “Hội nhân - Hội thủy - Hội văn” có bị phân định rạch ròi bởi những đường biên ranh giới mới trên bản đồ?

Thêm vào đó, nếu như trước đây, quảng trường sông Hoài là tâm điểm thu hút hàng vạn khách quốc tế cùng đếm ngược đón năm mới, thì giờ đây không còn, nhường lại cho sự tập trung tại những đại nhạc hội lớn ở trung tâm Đà Nẵng. Khoảng cách địa lý trở thành rào cản khiến khách Tây lưu trú tại Hội An chỉ còn lựa chọn tìm đến các không gian tư nhân như khu Ký ức Hội An để tìm lại chút không khí Countdown năm mới. Sự thiếu vắng một sự kiện điểm nhấn mang tầm vóc chung cho cả khu vực di sản trong đêm giao thừa có lẽ đang tạo ra một khoảng trống lớn trong lòng du khách. Sắp xếp đơn vị hành chính là câu chuyện của quản trị để phát triển, nhưng văn hóa và di sản lại cần một dòng chảy xuyên suốt. Những chương trình như tour đêm “Ngược dòng ký ức”, “Giải mã kiến trúc Di sản Hội An” hay “Dấu ấn tuồng xưa” đang được Trung tâm Bảo tồn Di sản dự kiến triển khai là những hướng đi đúng đắn để tăng cường “khám phá khác biệt”. Tuy nhiên, để Hội An không trở nên mạnh ai nấy làm… lẻ mẻ, rất cần một cơ chế điều phối thống nhất. Di sản (bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể) không nên bị ngăn cách bởi những tấm biển chỉ dẫn phường này hay phường kia. Chúng ta cần những giải pháp để quá trình sắp xếp lại đơn vị hành chính không tạo ra những rào cản trong việc gìn giữ và phát triển những giá trị di sản đã nổi tiếng trong nước và thế giới lâu nay. Nói một cách khác, cần có giải pháp liên kết giúp khu vực Hội An trở thành điểm đến an toàn, thân thiện và đầy hấp dẫn trên bản đồ du lịch thế giới như đã từng.