(KTSG) - Do những rào cản về kỹ thuật và tiêu chuẩn khắt khe, lúa gạo và nông sản ĐBSCL chưa hiện diện tương xứng tại các thị trường cao cấp như EU hay quốc tế. Sự thiếu chặt chẽ trong quản lý thông tin về các tiêu chuẩn sạch và hữu cơ vô hình trung đã tạo ra sự lệch pha về niềm tin nơi người tiêu dùng nội địa. Hệ quả là các doanh nghiệp tiên phong, những doanh nhân chấp nhận “rủi ro” trong đầu tư lớn cho quy trình chuẩn hóa, đang bị đẩy vào thế yếu ngay trên sân nhà, trong khi các chính sách hỗ trợ địa phương vẫn chưa đủ “độ sâu”, chưa có cơ chế sandbox để bù đắp cho những chi phí chuyển đổi ban đầu này.

Trong khi phần lớn các doanh nghiệp cùng ngành đang loay hoay trong “điệp khúc, được mùa mất giá”, “tới vụ giá rẻ, qua mùa giá cao” tại các thị trường xuất khẩu truyền thống và nội địa, Gạo Ông Du đã chọn một lộ trình riêng biệt nhưng đầy tính chiến lược: tập trung vào phân khúc lúa gạo hữu cơ, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu. Công ty cổ phần Nông nghiệp Gạo Hữu cơ TD Sóc Trăng với thương hiệu Gạo Ông Du đã tham gia Đề án “1 triệu héc ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp”, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các nhà khoa học, giảng viên từ khoa Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ để chọn tạo, canh tác giống lúa TD68 (TNN91), đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng và môi trường. Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình kinh doanh “Gạo Ông Du” chính là tư duy “tự tổ chức thị trường”. Doanh nghiệp đã mạnh dạn giải quyết bài toán khủng hoảng niềm tin của người tiêu dùng nội địa, sự phụ thuộc vào khâu trung gian và đảm bảo niềm tin dài hạn của nông dân và hợp tác xã bằng cách thiết lập một chuỗi cung ứng khép kín từ đồng ruộng đến bàn ăn. Với hệ thống hơn 30 cửa hàng trực tiếp trải dài trên 30 tỉnh thành cả nước không chỉ là kênh phân phối, mà còn là điểm kiểm soát chất lượng cuối cùng, đảm bảo tính minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc sản phẩm(1). Chiến lược này đã giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả phân khúc khách hàng cao cấp trong nước, những người sẵn sàng chi trả cho sức khỏe và ủng hộ định hướng giá trị bền vững, một thị trường màu mỡ mà nhiều “ông lớn” xuất khẩu vẫn đang bỏ ngỏ. Ghi nhận thực tế cho thấy, sự quyết liệt dấn thân vào một “lối đi xanh” ngay giữa lòng “thị trường đỏ” không chỉ giúp doanh nghiệp chủ động trước các cú sốc chi phí, mà còn kiến tạo thành công hệ sinh thái cộng sinh thực thụ giữa doanh nghiệp, nông dân, hợp tác xã và chính quyền địa phương. Giá trị thặng dư đáng lưu ý của mô hình này không chỉ dừng lại ở việc tổ chức sản xuất hay bao tiêu sản phẩm, mà còn nằm ở khả năng tích hợp nhuần nhuyễn các giá trị văn hóa bản địa - đặc biệt là tri thức canh tác của đồng bào dân tộc Khmer - vào chuỗi giá trị hiện đại. Qua đó, thương hiệu Gạo Ông Du đã định hình một hướng đi mang tính nhân văn sâu sắc theo mô hình Kinh doanh bao trùm (Inclusive Business). Đây chính là minh chứng cho một tư duy kinh tế mới: nơi sự phát triển của doanh nghiệp luôn song hành cùng sự thịnh vượng và bền vững của cộng đồng bản địa. Tuy nhiên, quan sát ở quy mô rộng hơn, và đặc trong bối cảnh biến động và khó tiên liệu như hiện nay, những mô hình như Gạo Ông Du hiện vẫn chỉ là những “ốc đảo” lẻ loi trên bản đồ kinh tế vùng. Để những giá trị này không chỉ dừng lại ở “mô hình đơn lẻ” mà có thể lan tỏa thành xu hướng chủ đạo, ĐBSCL đang rất “khát” những cơ chế thử nghiệm (sandbox) táo bạo và một dòng tín dụng xanh thực chất để nuôi dưỡng những doanh nghiệp trẻ dám thay đổi. Khảo sát của VCCI ĐBSCL đầu năm 2026 vẽ nên một bức tranh về sự năng động đáng ghi nhận: thay vì chờ đợi, các doanh nghiệp đang chủ động tự tái cấu trúc. Cụ thể, có 42% doanh nghiệp tham gia khảo sát đưa ra giải pháp đổi mới sản phẩm, 37% quyết liệt chuyển hướng thị trường và 33% tập trung tối ưu hóa chi phí để duy trì vận hành. Các giải pháp này không đơn thuần là giải pháp tình thế, mà là những tín hiệu cho thấy một tư duy quản trị mới đang hình thành. Tuy nhiên, để chuyển hóa sự nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp thành xung lực tăng trưởng chung cho toàn vùng, chúng ta cần một cơ chế thực thi đủ sắc bén để lấp đầy khoảng trống hiện nay, đưa doanh nghiệp từ trạng thái “tự bơi” sang trạng thái được “tiếp sức” trên đường đua khốc liệt hiện nay.

Một hệ sinh thái cho sự chuyển đổi thành công

Để ĐBSCL vững vàng vượt qua “cơn bão kép” từ biến đổi khí hậu và những biến động địa chính trị khó lường, việc khỏa lấp khoảng trống thực thi và củng cố “bệ đỡ” niềm tin cho các tác nhân trong chuỗi giá trị là yêu cầu cấp bách. Điều này đòi hỏi một nỗ lực cộng hưởng và trách nhiệm đồng hành sát sao từ nhiều phía. Trên tinh thần kiến tạo, xin đề xuất lộ trình chuyển đổi xoay quanh ba trụ cột cốt lõi: Về phía cơ quan quản lý nhà nước: Khơi thông “cánh cửa vô hình”, kiến tạo môi trường thực thi hiệu quả. (i). Hiện thực hóa chính sách từ hơi thở thực tiễn địa phương: Để các Nghị quyết thực sự đi vào đời sống, khâu triển khai cần được cụ thể hóa bằng các gói hỗ trợ “may đo” theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Thay vì cách tiếp cận áp đặt từ trên xuống, chính sách cần được xây dựng dựa trên sự tương tác đa chiều. Trong đó, sự sâu sát của chính quyền địa phương cùng vai trò cầu nối, phản biện của các hiệp hội doanh nghiệp là mắt xích then chốt để đảm bảo nguồn lực hỗ trợ đến đúng địa chỉ và phát huy hiệu quả tối đa. (ii). Đổi mới tư duy thực thi, từ “quản lý” sang “phục vụ”: Thái độ và trách nhiệm của đội ngũ công chức chính là những “cánh cửa vô hình” quyết định tốc độ của sự đổi mới. Để không trở thành rào cản “phi thuế quan” nội địa, cần một sự chuyển dịch mạnh mẽ về tư duy: xem sự thành công của doanh nghiệp là thước đo hoàn thành nhiệm vụ của chính quyền. Sự đổi mới này phải được thực hiện đồng bộ, xuyên suốt từ cấp tỉnh đến tận cấp cơ sở (xã, phường), nhằm tạo ra một môi trường công vụ thân thiện, nơi sự hợp tác và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp được đặt lên hàng đầu. (iii). Xây dựng hành lang pháp lý nhất quán và có tính dự báo: Chính sách hỗ trợ cần được thiết kế theo lộ trình dài hạn, phù hợp với đặc thù bối cảnh của từng giai đoạn phát triển. Tính ổn định và khả thi của các quy định pháp luật chính là nền tảng quan trọng nhất để doanh nghiệp vững tâm, dũng cảm đầu tư nguồn lực vào những dự án phát triển bền vững và mang tính chiến lược cho vùng. Về phía cộng đồng doanh nghiệp: Từ tâm thế “chờ đợi” sang vị thế dẫn dắt: (i). Chủ động am hiểu chính sách và đối thoại công - tư: Doanh nghiệp cần chuyển dịch mạnh mẽ từ trạng thái “thụ động đón đợi hỗ trợ” sang chủ động nghiên cứu và thấu hiểu các hành lang pháp lý để biến chính sách thành nguồn lực phát triển. Thay vì đứng ngoài cuộc, doanh nghiệp cần tích cực “gõ cửa” các cơ quan chức năng trên tinh thần đối thoại, không chỉ để tìm kiếm sự hỗ trợ mà còn để phản hồi thực tiễn, giúp chính quyền hoàn thiện các “cầu nối” thực thi. (ii). Chuyển đổi từ cạnh tranh đơn độc sang liên kết cộng sinh: Sức mạnh của doanh nghiệp ĐBSCL trong bối cảnh mới không còn nằm ở sự đơn lẻ hay cạnh tranh triệt tiêu, mà nằm ở năng lực liên kết. Việc tận dụng thế mạnh bổ trợ của nhau để hình thành các cụm ngành, các chuỗi giá trị khép kín là con đường ngắn nhất để giảm thiểu rủi ro từ “cú sốc” bên ngoài và tăng sức cạnh tranh khi bước ra sân chơi toàn cầu. (iii). Đầu tư cho giá trị bền vững: Doanh nghiệp cần định vị lại mô hình kinh doanh, xem các tiêu chuẩn xanh và trách nhiệm cộng đồng là “tấm vé thông hành” thay vì chi phí tuân thủ. Chính tâm thế dẫn dắt này sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ đứng vững trước biến động mà còn tạo ra sức bật mới cho toàn vùng.

Chuyển đổi xanh: mệnh lệnh từ thực tiễn sinh tồn

Đứng trước “cú sốc kép” từ những biến động địa chính trị toàn cầu và thách thức nghiệt ngã của biến đổi khí hậu, ĐBSCL không còn đường lùi. Chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích hay phong trào, mà đã trở thành mệnh lệnh từ thực tiễn để sinh tồn và phát triển. Hành trình này dẫu còn nhiều nút thắt về niềm tin và những rào cản trong thực thi, nhưng với những hành lang chính sách “mở đường” từ Đảng và Chính phủ, cùng sự năng động, bản lĩnh của những doanh nghiệp thế hệ mới, chúng ta hoàn toàn có quyền tin vào một diện mạo mới, vào tương lai “xanh hóa”nền nông nghiệp và phát triển bền vững ĐBSCL. Khi những khoảng trống được khỏa lấp bằng hành động thực chất và sự liên kết chặt chẽ, ĐBSCL không chỉ tự hào về vị thế “trung tâm nông sản, vựa lúa của cả nước”, mà sẽ vươn mình trở thành hình mẫu của một nền kinh tế nông nghiệp minh bạch, giá trị cao và thích ứng bền vững. Đó không chỉ là tương lai của một vùng đất, mà là cam kết về một nền nông nghiệp nhân văn và trách nhiệm cho các thế hệ mai sau.

^(*) Phó giám đốc VCCI Đồng bằng sông Cửu Long

(1) Số liệu từ website https://gaoongdu.vn/