Từ tiệm sửa xe, gara hay nhà máy, dầu nhớt thải được thu gom và tái chế, có được vòng đời hữu ích mới, không còn là nỗi ám ảnh môi trường hay hiểm họa cho nền kinh tế.
(KTSG) - Từ tiệm sửa xe, gara hay nhà máy, dầu nhớt thải được thu gom và tái chế, có được vòng đời hữu ích mới, không còn là nỗi ám ảnh môi trường hay hiểm họa cho nền kinh tế.
- Hơn 23.000 vụ hàng giả bị xử lý, vi phạm chuyển mạnh sang không gian số
- TPHCM nộp ngân sách hơn 400 triệu đồng sau 1 tháng đẩy lùi hàng giả
Vòng đời cuối của dầu nhớt
“Có xe chạy khô không còn một giọt, có xe khi thay chỉ còn 300-400 mi li lít nhớt. Nhưng nhớt thay rồi, tui không được phép để rơi vãi ra đường hay đổ xuống cống, bị bắt phạt chết”, chủ một tiệm sửa xe trên đường Lý Chính Thắng, phường Xuân Hòa nhăn mặt nói trong cái nắng nóng hầm hập 38 độ C của đường phố Sài Gòn. “Người ta thu lại 3.000 đồng mỗi lít nhớt cũ”, ông chỉ vào cái thùng hình cầu nằm ở mép đường trước tiệm, bên trong nhớt cũ đen kịt - một “quả bom nổ chậm” về môi trường.
Đừng xem thường tiệm sửa xe!
Có khoảng 100.000 tiệm sửa xe truyền thống theo quy mô hộ gia đình tại Việt Nam, theo Mordor Intelligence. Đặc điểm của mạng lưới này thường là không có giấy phép kinh doanh, quy mô rất nhỏ kiểu tiệm bơm vá, thợ tay ngang… Trung bình cứ mỗi 500-1.000 mét tại các đô thị hoặc các trục lộ giao thông sẽ có ít nhất một tiệm sửa xe hoặc bơm vá. Ngoài ra, các hãng xe máy lớn và các chuỗi bán lẻ phụ tùng và sửa chữa lớn ước tính có 15.000-20.000 cửa hàng làm thương hiệu bài bản, chẳng hạn trưng bảng lớn, đầu tư máy móc hiện đại, thợ có tay nghề cao. Hệ thống này tập trung ở các thành phố lớn.
“Lằn ranh rất nguy hiểm”
Câu chuyện của công ty dầu nhớt và hai cửa hàng sửa xe nêu trên hé lộ một khoảng trống “đầy nguy hiểm”, nhưng cũng là thị trường tái chế đầy tiềm năng tại Việt Nam. Thường thì, lượng dầu nhớt thải khổng lồ trên thường bị đổ trộm xuống cống rãnh, sông rạch hay ao hồ; hoặc đốt thủ công, làm tăng lượng khí phát thải và khí thải độc. Theo Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ (US EPA), 1 lít dầu thải có thể làm ô nhiễm đến 1 triệu lít nước sạch… Không chỉ là ô nhiễm, đây là cuộc chiến với dầu nhớt giả. Dầu nhớt cũ được các “đầu nậu” thu gom từ các tiệm sửa xe, nhà máy hoặc gara xe hơi với giá rất rẻ, từ 2.000-9.000 đồng mỗi lít. Rồi sau đó, các “lò” lọc cặn, thêm hóa chất, hoặc chưng cất sơ sài. Các sản phẩm dầu tái chế từ các lò này thường được đóng chai, giả mạo các thương hiệu uy tín, rồi bán ra thị trường với giá vài chục ngàn đồng, thấp hơn hàng chính hãng rất nhiều. Đây là hiểm họa rất lớn cho nền kinh tế, đầu tiên là xe và thiết bị bị hư hỏng động cơ hay cháy nổ, kế đến là chuyện suy giảm doanh thu của các công ty dầu nhớt đàng hoàng. Khi bàn về dầu nhớt giả, một số ý kiến thường nghiêng hẳn về một bên. Họ nói rằng dầu nhớt giả thường xảy ra ở các vùng nông thôn, nơi người dân không quan tâm đến chất lượng mà chỉ cần giá thật rẻ. Tuy vậy, vụ dầu nhớt giả nổi bật nhất là tháng 6-2025, công an TPHCM phát hiện vụ làm giả 220.000 chai nhớt hiệu Castrol, Motul, Honda và Yamaha được bán trên các hai nền tảng Shopee và Lazada. Ước tính có đến 120.000 tiệm sửa xe nhỏ lẻ và cửa hàng bảo trì xe máy hiện đại tại Việt Nam. Đây là kênh phân phối các sản phẩm dầu nhớt chính hãng chất lượng cao, cũng là “mạng lưới thu gom phi chính thức” và cũng có thể là một trong những kênh chính yếu phát tán dầu nhớt, dầu bôi trơn giả.“Mỏ dầu vỉa hè”
Nhưng chỉ cần bước qua lằn ranh trên, câu chuyện không còn là mảng màu đen kịt. Nếu được thu gom và xử lý đúng luật, dầu nhớt thải sẽ là nguồn tài nguyên khổng lồ. Cơ quan bảo vệ môi trường Mỹ ước tính, khi tái chế 1 gallon (khoảng 3,8 lít) dầu nhớt thải thì có thể thu được 2,5 lít dầu bôi trơn mới, thay vì cần đến 42 gallon dầu thô để sản xuất lượng tương đương, theo EPA. Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các nghị định có liên quan quy định trách nhiệm mở rộng (EPR) của các hãng dầu nhớt. Từ ngày 1-1-2024, các hãng buộc phải thực hiện tỷ lệ tái chế bắt buộc là 15% tổng khối lượng sản xuất, nhập khẩu tại thị trường Việt Nam. Nếu doanh nghiệp không tự thực hiện hoặc thuê đơn vị tái chế chuyên chế chuyên nghiệp thì phải đóng phí cho Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam hỗ trợ việc tái chế.Các sản phẩm được thu hồi từ dầu nhớt thải
- Làm dầu đốt công nghiệp (FO-R): Đây là ứng dụng phổ biến nhất. Dầu nhớt thải sau khi được xử lý loại bỏ tạp chất và nước có thể dùng làm nhiên liệu đốt cho các lò hơi, lò sưởi, lò nung xi măng hoặc lò cao. - Sản xuất dầu diesel (DO): Qua các quy trình chưng cất nhiệt độ cao hoặc chưng cất chân không, dầu nhớt thải có thể được chuyển hóa thành dầu diesel hoặc nhiên liệu hàng hải. - Thu hồi dầu gốc (RRBO): Quy trình chưng cất hiện đại (như kỹ thuật HV-Distillation) có thể tách nhớt thải thành dầu gốc chất lượng cao để sản xuất dầu bôi trơn mới hoặc sử dụng làm chất độn gia công (processing additive) trong ngành công nghiệp cao su.
Những thùng dầu nhớt thải trước các tiệm xe trên phố và những thảm dầu loang sậm màu bên cạnh dễ khiến người qua đường nghĩ tới chuyện dầu thải thấm vào đất, lãng phí và làm ô nhiễm môi trường hơn là chuyện chúng được tái chế một cách bài bản, có được một cuộc đời mới hữu ích. Nếu 130-140 triệu lít dầu nhớt thải ra thực sự được tái chế thì đây hẳn là một tài nguyên mới. Khi tình hình Trung Đông khiến giá dầu thô nhảy múa, tái chế 3,8 lít dầu thải để lấy 2,5 lít dầu gốc (RRBO) là bài toán hiệu quả kinh tế cao so với việc tinh chế từ dầu thô.
