Vận hành “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới, dự kiến đầu 2027 có tại Việt Nam

Với đột phá tiên phong tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) giúp định vị tổn thương cá thể hóa, tấn công khối u chính xác và an toàn hơn, “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới Mevion S250-FIT đã được FDA (Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ) và CE (Liên minh Châu Âu) phê duyệt sử dụng, đồng thời đã được vận hành điều trị ung thư tại Trung tâm Ung thư Stanford Medicine (Mỹ) vào tháng 4/2026.

Lần đầu tiên trong lịch sử điều trị ung thư, bệnh nhân được xạ trị ở tư thế ngồi thay vì nằm như truyền thống với hiệu quả, độ chính xác và an toàn cao.

Bệnh nhi đầu tiên được lựa chọn xạ trị bằng “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi này tại Stanford Medicine là bé Stephen De La Torre, 7 tuổi. Stephen De La Torre mắc khối u não ác tính hiếm gặp, đã phẫu thuật loại bỏ khối u, sau đó xạ trị bổ sung.

Hiện bé Stephen De La Torre đang xạ trị những đợt cuối theo liệu trình, dự kiến ​​sẽ xuất viện vào tuần tới, trở lại cuộc sống như một đứa trẻ bình thường, năng động.

Dự kiến, theo TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hệ thống xạ trị proton tư thế ngồi thế hệ mới nhất Mevion S250-FIT sẽ được đưa về lắp đặt tại Bệnh viện Tâm Anh vào đầu năm 2027.

Hệ thống sẽ được vận hành thử nghiệm và chính thức hoạt động từ giữa năm 2027, cùng với lễ khánh thành Bệnh viện Đa khoa và Ung bướu Tâm Anh tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng, TP.HCM.

BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hiện nay xạ trị proton là liệu pháp điều trị bức xạ tiên tiến nhất.

"Khác với kỹ thuật xạ trị truyền thống với các bức xạ photon (tia X) có thể đi xuyên qua khối u và gây hại đến các cơ quan, mô tạng phía sau, AI và công nghệ cao giúp các proton được định vị dừng lại đúng vị trí khối u và tiêu diệt khối u hiệu quả (liều bức xạ thoát ra khỏi khối u rất thấp hoặc không đáng kể), tránh tổn thương các mô lành xung quanh và giảm các tác dụng phụ", BS Hiển cho biết.

Trong hơn 70 năm phát triển của xạ trị hiện đại, phần lớn bệnh nhân được điều trị ở tư thế nằm ngửa do giới hạn kỹ thuật của thiết bị. Công nghệ proton thế hệ mới cho phép điều trị ở tư thế đứng hoặc ngồi, tạo nên bước đột phá hoàn toàn khác.

Tư thế ngồi giúp người bệnh được định vị ở tư thế tối ưu khả năng tiếp cận chùm tia proton với các khu vực có khối u trên cơ thể, trong khi giảm tối đa liều trên cơ quan lành, đặc biệt là các khối u nằm ở những vị trí khó, phức tạp, nguy hiểm như ở đầu mặt cổ, não, đường tiêu hóa, gan, phổi…

Người bệnh được điều chỉnh chính xác nhất các góc tiếp cận, khoảng cách, và công nghệ AI giúp “siêu máy” cá thể hóa định vị tổn thương, cân chỉnh liều lượng tia xạ, vị trí và tốc độ bắn tia giúp loại bỏ các khối u mà không gây ảnh hưởng đến các mô tạng ở trước và sau vùng tiếp cận của hạt proton.

Đồng thời, trong tư thế xạ trị ngồi, bác sĩ sẽ dễ dàng di chuyển bệnh nhân trong quá trình điều trị, nguồn proton giữ nguyên vị trí. Việc xoay bệnh nhân dễ dàng hơn nhiều so với xoay cỗ máy hàng trăm tấn xung quanh bệnh nhân, và mang lại nhiều ưu điểm hơn trong xạ trị.

Đơn cử, với ung thư phổi, việc ngồi thẳng giúp phổi ở vị trí tốt hơn để chiếu xạ an toàn, thể tích phổi lớn hơn và được kéo căng hơn, giảm chuyển động do hô hấp so với khi nằm, giảm tổn thương đến các mô khỏe mạnh khi xạ trị.

Hay đối với ung thư gan, nếu bệnh nhân nằm, gan có thể dịch chuyển và thay đổi hình dáng, ảnh hưởng đến vị trí khối u và độ chính xác điều trị. Tư thế ngồi thẳng giúp giảm đáng kể sai lệch này.

Với ung thư tuyến tiền liệt, ở tư thế ngồi thẳng, tuyến tiền liệt cũng ít di chuyển hơn và ít bị ảnh hưởng bởi mức độ đầy của bàng quang. Các túi tinh được đẩy xuống dưới bởi bàng quang, giúp bao phủ thể tích điều trị tốt hơn mà không làm tăng liều lên mô lành.

Ung thư vùng đầu và cổ, khi bệnh nhân nằm ngửa với cổ ngửa, sự khó nuốt tăng gấp 6 lần so với tư thế ngồi thẳng. Điều trị ở tư thế ngồi giúp bệnh nhân kiểm soát dịch tiết trong khoang miệng tốt hơn, giảm nguy cơ hít sặc và giảm lo âu trong quá trình điều trị.