Theo GS.TS Nguyễn Văn Phước, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, để hiện thực hóa mục tiêu này, đội ngũ trí thức Thành phố không chỉ dừng lại ở vai trò phản biện, góp ý chính sách mà phải trở thành lực lượng trực tiếp kiến tạo các mô hình phát triển, công nghệ và giải pháp cho những bài toán lớn của đô thị.

Trí thức phải bước ra khỏi vai trò “đứng ngoài góp ý”

Thưa ông, Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2045 đưa TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á. Theo ông, mục tiêu này có ý nghĩa như thế nào đối với vị thế của Thành phố?

GS.TS Nguyễn Văn Phước: Nghị quyết 09 đặt TP.HCM vào một sứ mệnh phát triển mới. Nếu trước đây Thành phố được nhìn nhận chủ yếu với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước thì nay được kỳ vọng trở thành đô thị dẫn dắt khu vực, trung tâm hội tụ nguồn lực quốc tế và biểu tượng phát triển hiện đại của Việt Nam trong thế kỷ XXI.

Mục tiêu này không chỉ khẳng định vai trò đầu tàu của TP.HCM trong nước mà còn đặt Thành phố vào quỹ đạo cạnh tranh của các trung tâm phát triển hàng đầu châu Á. TP.HCM sẽ không chỉ là trung tâm của vùng Đông Nam Bộ hay khu vực phía Nam mà còn hướng tới vị thế một đô thị có sức ảnh hưởng trong khu vực.

Đây là mục tiêu rất lớn nhưng cũng là động lực để Thành phố đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát huy tốt hơn vai trò dẫn dắt đối với sự phát triển của đất nước.

Là người nhiều năm gắn bó với hoạt động nghiên cứu khoa học và tập hợp đội ngũ trí thức của Thành phố, ông nhìn nhận Nghị quyết 09 có những điểm mới gì so với các nghị quyết trước đây của Trung ương dành cho TP.HCM?

Điểm mới nổi bật nhất là Nghị quyết 09 đặt khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, dữ liệu và đội ngũ trí thức vào vị trí trung tâm của mô hình phát triển mới.

Nếu như Nghị quyết 16 năm 2012 xem khoa học - công nghệ là động lực cần được phát huy, Nghị quyết 31 năm 2022 xác định đây là yếu tố quan trọng của phát triển theo chiều sâu Nghị quyết 09 đã tiến thêm một bước khi coi khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng mới của Thành phố.

Đặc biệt, nghị quyết lần này đề cập rõ hơn đến các cơ chế đặc thù như phát triển ngành công nghệ trọng điểm, cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox), thu hút nhân tài, phát triển dữ liệu và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Điều đó cho thấy tư duy phát triển đã có sự thay đổi rất rõ ràng.

Nghị quyết 09 nhấn mạnh vai trò của khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng mới. Theo ông, đội ngũ trí thức, nhà khoa học TP.HCM cần đóng góp như thế nào để biến chủ trương này thành hiện thực?

Theo tôi, đây chính là vấn đề quan trọng nhất. Để đưa Nghị quyết 09 vào cuộc sống, trí thức TP.HCM không thể chỉ đứng bên ngoài góp ý mà phải trở thành lực lượng trực tiếp kiến tạo năng lực cạnh tranh mới cho Thành phố. Sự đóng góp đó không chỉ bằng các công trình nghiên cứu mà còn bằng công nghệ, dữ liệu, sản phẩm đổi mới sáng tạo và các giải pháp cụ thể cho những vấn đề phát triển của đô thị.

“

"Để đưa Nghị quyết 09 vào cuộc sống, trí thức TP.HCM không thể chỉ đứng bên ngoài góp ý mà phải trở thành lực lượng trực tiếp kiến tạo năng lực cạnh tranh mới của Thành phố bằng tri thức, công nghệ, dữ liệu và các giải pháp đổi mới sáng tạo"

GS.TS Nguyễn Văn Phước - Chủ tịch Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM.

Tôi cho rằng đội ngũ trí thức cần phát huy ít nhất năm vai trò cốt lõi. Thứ nhất là tham gia thiết kế các mô hình phát triển mới cho Thành phố. Thứ hai là làm chủ và chuyển giao công nghệ. Thứ ba là đào tạo, kết nối và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Thứ tư là phản biện, dự báo chính sách. Và cuối cùng là lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong cộng đồng.

Khi những vai trò này được phát huy đồng bộ, đội ngũ trí thức sẽ thực sự trở thành một nguồn lực phát triển quan trọng của Thành phố.

Nghị quyết 09 cũng được xem là nền tảng để xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TP.HCM. Theo ông, cần thể chế hóa những nội dung nào để tạo động lực phát triển mới cho Thành phố?

Theo tôi, Luật Đô thị đặc biệt phải biến tinh thần của Nghị quyết 09 thành một hệ sinh thái thể chế cho đổi mới sáng tạo.

TP.HCM cần có quyền thử nghiệm những mô hình mới, có cơ chế khai thác dữ liệu phục vụ quản trị thông minh, có nguồn lực tài chính cho đầu tư mạo hiểm, có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài, đồng thời tạo điều kiện để các sản phẩm khoa học - công nghệ có thị trường phát triển.

Nói cách khác, khoa học - công nghệ phải thực sự trở thành công cụ để giải quyết những bài toán lớn của đô thị chứ không chỉ dừng lại ở các mục tiêu nghiên cứu.

Xây dựng “bộ động cơ phát triển mới” cho TP.HCM

Với vai trò là Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP.HCM, ông kỳ vọng sẽ tham gia như thế nào vào quá trình phản biện chính sách và hiến kế phát triển Thành phố theo tinh thần Nghị quyết 09?

Liên hiệp Hội luôn sẵn sàng đồng hành cùng Thành phố với tinh thần trách nhiệm, khách quan và khoa học. Chúng tôi mong muốn tiếp tục phát huy trí tuệ của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học để góp phần đưa các chủ trương lớn của Nghị quyết 09 đi vào cuộc sống.

Đồng thời, chúng tôi cũng kỳ vọng Thành phố tiếp tục tạo điều kiện để đội ngũ trí thức tham gia sâu hơn, thực chất hơn vào quá trình phản biện chính sách, tư vấn độc lập và đề xuất các giải pháp phát triển.

Theo ông, Nghị quyết 09 sẽ tạo ra những động lực mới như thế nào để TP.HCM nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế trong khu vực?

Tôi cho rằng Nghị quyết 09 đang hướng tới việc tạo ra một "bộ động cơ phát triển mới" cho TP.HCM.

Những động lực đó bao gồm thể chế đặc biệt, khoa học - công nghệ, dữ liệu, nhân tài, tài chính, logistics, không gian đô thị liên vùng và chất lượng sống cao. Nếu các động lực này được thể chế hóa đầy đủ và triển khai hiệu quả, TP.HCM sẽ không chỉ tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước mà còn có cơ sở để khẳng định vị thế là một trung tâm phát triển năng động của khu vực châu Á.

Xin cảm ơn ông!