Ngày 28/1, ĐHQG TP.HCM phối hợp với Ban Chính sách Chiến lược Trung ương, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, UBND TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

"Năng lực cạnh tranh không dựa vào lao động giá rẻ"

Phát biểu tại hội nghị, ông Trần Cao Vinh - Phó Giám đốc ĐHQG TP.HCM - cho biết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, xác định giai đoạn 2026-2030 là thời kỳ bứt phá để đưa đất nước bước vào "kỷ nguyên vươn mình của dân tộc". Trong kỷ nguyên ấy, doanh nghiệp được xác định là trung tâm, là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế.

Theo Phó Giám đốc ĐHQG TP.HCM Trần Cao Vinh, thực tiễn đang đặt ra một bài toán lớn là làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam vươn lên dẫn dắt trong bối cảnh chuyển đổi kép, vừa chuyển đổi số, vừa chuyển đổi xanh. Với vai trò là một trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ, ĐHQG TP.HCM nhận thức rằng: "Năng lực cạnh tranh không thể chỉ dựa vào khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ, mà phải dựa vào năng suất, chất lượng, hiệu quả, đổi mới sáng tạo".

Tại hội nghị, ông Lê Thanh Minh - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM - khẳng định TP.HCM luôn quan tâm và xác định doanh nghiệp làm trung tâm, thị trường làm thước đo cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Thời gian qua, TP.HCM đã có những chính sách thúc đẩy mô hình “ba nhà” cũng như triển khai Nghị quyết 98. Trong đó, TP.HCM đã triển khai chính sách xây dựng trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (Đề án COE). Hiện TP.HCM cũng có chính sách nổi bật thu hút và giữ chân nhân tài ở các tổ chức khoa học công nghệ công lập, với mức lương tối đa cho người đứng đầu là 120 triệu đồng/tháng.

Thông tin thêm tại hội nghị, ông Lê Thanh Minh cho biết TP.HCM đã triển khai đề án Thương mại hóa kết quả nghiên cứu, đưa sản phẩm nhanh chóng ra thị trường.

Theo đó, các tổ chức nghiên cứu được quyền tự chủ trong việc hợp tác với doanh nghiệp, tự định giá, thương mại hóa và phân chia lợi ích trong sản xuất kinh doanh. Thành phố hỗ trợ "vốn mồi" để doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm từ quy mô phòng thí nghiệm ra thị trường. Khi doanh nghiệp có vốn đối ứng, thành phố sẽ hỗ trợ mà không tính lại phần kinh phí ngân sách Nhà nước đã đầu tư trước đó để hình thành nên sản phẩm.

Gỡ điểm nghẽn để "ba nhà" cùng bứt phá

Theo PGS.TS Thái Thị Tuyết Dung - Trưởng ban Ban Pháp chế, ĐHQG TP.HCM, sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, ĐHQG TP.HCM đã đẩy mạnh mô hình hợp tác "ba nhà" (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp), bước đầu ghi nhận nhiều kết quả cụ thể, tập trung vào bốn nhóm lĩnh vực trọng điểm gắn với nhu cầu phát triển khoa học công nghệ và kinh tế đất nước.

Cụ thể, nhóm hợp tác thứ nhất liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI); nhóm thứ hai tập trung vào máy bay không người lái và robotics; nhóm thứ ba là chip và bán dẫn; nhóm hợp tác thứ tư liên quan đến môi trường, năng lượng và phát triển bền vững.

Trong quá trình triển khai, PGS.TS Tuyết Dung cho rằng trước thời điểm Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng Luật Chuyển giao công nghệ được ban hành và có hiệu lực, hoạt động hợp tác nghiên cứu và chuyển giao còn gặp ba nhóm vướng mắc lớn.

Thứ nhất là vướng mắc về pháp lý và sở hữu trí tuệ. Theo đó, quyền sở hữu đối với kết quả nghiên cứu chưa được quy định rõ ràng, trong khi việc định giá tài sản trí tuệ còn nhiều khó khăn, khiến các bên dè dặt trong triển khai.

Thứ hai là cơ chế hợp tác chưa rõ nét, trong đó mô hình phối hợp giữa cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp thiếu khung pháp lý cụ thể, vai trò và vị trí của nhà khoa học trong các dự án hợp tác cũng chưa được xác định rõ.

Thứ ba là vấn đề tài chính và rủi ro. Doanh nghiệp còn e ngại đầu tư cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo do lo ngại các rủi ro, đặc biệt là rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình hợp tác.

Tuy nhiên, theo PGS.TS Dung, các chính sách pháp luật mới bắt đầu có hiệu lực là thời điểm thuận lợi để triển khai nhanh chóng, cụ thể hoá hợp tác “ba nhà”, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, sử dụng tài sản công. Bên cạnh đó, các chính sách này giúp đa dạng hoá hình thức thương mại hoá kết quả nghiên cứu. Các trường đại học tha gia trực tiếp vào quá trình đầu tư, sản xuất và kinh doanh thông qua việc góp vốn bằng công nghệ.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT, Tổng giám đốc Vina T&T Group, Chủ tịch Hội sản phẩm Nông nghiệp Sạch TP.HCM – nhận thấy mô hình hợp tác ba nhà hiện nay vẫn gặp một số vướng mắc lớn. Doanh nghiệp có những nhu cầu rất cụ thể, mang tính ứng dụng cao, tuy nhiên trên thực tế nhiều đề tài nghiên cứu thiên về học thuật, chưa chạm nhu cầu thị trường. Bên cạnh đó, việc kết nối còn thiếu cơ chế để viện trường đồng hành cùng doanh nghiệp, kết quả nghiên cứu khó thương mại hoá.

Do đó, ông Tùng đề xuất những giải pháp cụ thể để mô hình ba nhà đi vào thực chất. Đối với Nhà nước, ông Tùng cho rằng cần xây dựng cơ chế để doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu cho các trường - viện, có chính sách ưu đãi thuế, tín dụng… Còn đối với nhà trường, viện nghiên cứu, ông đề xuất định hướng nghiên cứu gắn với nhu cầu thực tiễn, phát triển các trung tâm nghiên cứu gắn trực tiếp với doanh nghiệp, thiết kế chương trình đào tạo mới.

Trong khuôn khổ sự kiện, ĐHQG TP.HCM và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM ký kết thỏa thuận hợp tác nhằm tăng cường gắn kết nghiên cứu, đào tạo với hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp, đánh dấu bước cụ thể hóa quan trọng trong mối liên kết giữa cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu với cộng đồng doanh nghiệp, thể hiện cam kết đồng hành giải quyết các bài toán thực tiễn của nền kinh tế.