Cuốn sách được thực hiện như một lát cắt tư liệu đặc biệt, tập hợp những thông tin, bài viết và ghi chép báo chí của Thành phố trong tháng 7/1976 - thời điểm diễn ra sự kiện lịch sử đánh dấu việc Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Ấn phẩm dày 104 trang, khổ sách bỏ túi, gồm các phần: Những dấu mốc thời gian 1946 - 1976 - 2026; 1946: Từ ước mong của đồng bào Nam Bộ; 1976: Ngày lịch sử 2-7; 1976: Ngày hội Thành phố 11-7; 2026: Năm mươi năm ấy.

Theo đơn vị thực hiện, cuốn sách được tuyển chọn từ nguồn tư liệu báo chí với mong muốn tái hiện đầy đủ không khí của thời khắc lịch sử, đồng thời truyền tải tình cảm, niềm tự hào và khát vọng của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố khi được mang tên Bác.

Từ nguyện vọng của đồng bào Nam Bộ đến quyết định lịch sử của Quốc hội

Tên gọi Thành phố Hồ Chí Minh không chỉ là dấu mốc hành chính mà còn bắt nguồn từ một nguyện vọng lịch sử của nhân dân Nam Bộ.

Ngày 25/8/1946, tại buổi họp mặt của đồng bào Nam Bộ ở Hà Nội nhân dịp kỷ niệm một năm Cách mạng Tháng Tám, bác sĩ Trần Hữu Nghiệp – đại diện giới trí thức Nam Bộ - đã đề xuất đổi tên thành phố Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh nhằm ghi nhận công lao của Chủ tịch Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc.

Báo Cứu quốc số ra ngày 27/8/1946 ghi lại rằng đề xuất này đã nhận được sự đồng thuận của những người tham dự và được gửi tới Quốc hội, Chính phủ Trung ương như một bản kiến nghị chính thức.

Ba thập niên sau, nguyện vọng ấy trở thành hiện thực.

Ngày 2/7/1976, tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa VI của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Quốc hội đã thông qua nghị quyết chính thức đặt tên Thành phố Sài Gòn – Gia Định là Thành phố Hồ Chí Minh.

Các số báo phát hành thời điểm đó như Sài Gòn Giải phóng, Công nhân giải phóng, Phụ nữ Sài Gòn, Tuổi trẻ, Công giáo và Dân tộc, Tin sáng… đã đồng loạt ghi nhận sự kiện với nhiều bài viết, hình ảnh và tư liệu phản ánh không khí hân hoan của người dân Thành phố.

Niềm tự hào của thành phố mang tên Bác

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, Sài Gòn luôn gắn với những dấu mốc quan trọng của cách mạng Việt Nam.

Năm 1911, từ Bến Nhà Rồng, người thanh niên Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước, mở đầu hành trình lịch sử dẫn tới sự nghiệp giải phóng dân tộc. Chính vì vậy, việc Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh được xem là sự tiếp nối của một mối liên hệ lịch sử – tinh thần đặc biệt.

Tại kỳ họp Quốc hội năm 1976, đại biểu Nguyễn Văn Mại khi đó chia sẻ rằng người dân Sài Gòn đã tự hào gọi tên Thành phố Hồ Chí Minh từ nhiều năm trước, như một biểu tượng của niềm tin và sự gắn bó với vị lãnh tụ của dân tộc.

Không khí ấy tiếp tục được thể hiện rõ trong lễ mít tinh trọng thể ngày 11/7/1976 trước Dinh Độc Lập cũ, với sự tham dự của hơn 20.000 đại biểu đại diện cho hàng triệu người dân thành phố. Những biểu ngữ, khẩu hiệu và sự hiện diện đông đảo của nhân dân đã tạo nên một ngày hội đặc biệt trong ký ức đô thị.

Trong diễn văn tại lễ mít tinh, các đại biểu nhấn mạnh rằng việc mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh là niềm vinh dự, là trách nhiệm kế thừa di sản tư tưởng, tinh thần độc lập, tự do và khát vọng phát triển của dân tộc.

Gìn giữ ký ức lịch sử cho hôm nay và mai sau

Nửa thế kỷ sau ngày mang tên Bác, Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm đổi mới sáng tạo và hội nhập của cả nước.

Theo Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, việc thực hiện ấn phẩm lần này không đơn thuần là hoạt động xuất bản nhân dịp kỷ niệm mà còn nhằm lưu giữ ký ức lịch sử thông qua những tư liệu báo chí gốc – nơi phản ánh trực tiếp tâm tư, ý chí và kỳ vọng của người dân Thành phố trong thời khắc lịch sử.

Ông Trần Đình Ba – Phó Giám đốc, Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh – cho biết cuốn sách được thiết kế với dung lượng gọn, khổ bỏ túi để độc giả thuận tiện đọc và lưu giữ như một dấu ấn nhân dịp kỷ niệm 50 năm Thành phố Hồ Chí Minh mang tên Bác.

Từ những trang báo của năm 1976 đến dấu mốc năm 2026, cuốn sách góp phần tái hiện hành trình của một tên gọi đã trở thành biểu tượng của một đô thị, của ký ức lịch sử và khát vọng phát triển của Thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.