Viện Vật lý Y Sinh học - Hành trình 37 năm nghiên cứu làm chủ công nghệ trang thiết bị y tế “Made in Vietnam”

Đây là chiến lược phát triển mạnh mẽ, thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ trang thiết bị y tế sản xuất trong nước lên 60 - 80%.

Tự chủ công nghệ y tế không chỉ là yêu cầu phát triển, mà còn là một phần quan trọng của năng lực an ninh y tế quốc gia. Trong dòng chảy ấy, khoa học công nghệ giữ vai trò then chốt, tạo nền tảng cho một nền y học hiện đại, tự chủ và hội nhập.

Trên hành trình đó, Viện Vật lý Y Sinh học, trực thuộc Bệnh viện Quân y 175, Bộ Quốc phòng, đã và đang khẳng định vị thế là một đơn vị có bề dày kinh nghiệm của Quân đội trong nghiên cứu, ứng dụng, làm chủ và phát triển công nghệ vật lý y sinh, góp phần quan trọng vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ sức khỏe bộ đội và nhân dân.

Kiến tạo nền móng cho chuyên ngành khoa học liên ngành hiện đại

Được thành lập ngày 7/10/1989, tiền thân là Trung tâm Vật lý Y Sinh học, sau đó là Phân viện Vật lý Y Sinh học trực thuộc Viện Kỹ thuật Quân sự II, Viện Vật lý Y Sinh học ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, khi yêu cầu phát triển khoa học công nghệ gắn với thực tiễn quốc phòng và dân sinh ngày càng trở nên cấp thiết. Đó là thời điểm mà ở Việt Nam, khái niệm Vật lý Y Sinh học (Biomedical Physics) vẫn còn là một lĩnh vực mới mẻ.

Nhưng bằng tư duy đổi mới, tầm nhìn chiến lược và bản lĩnh khoa học, những thế hệ cán bộ đầu tiên của Viện đã mạnh dạn đặt nền móng cho một hướng nghiên cứu liên ngành có ý nghĩa lâu dài.

Dưới sự dẫn dắt của Đại tá, Tiến sĩ Khoa học Vũ Công Lập và các cộng sự, Viện xác lập triết lý phát triển mang tính xuyên suốt: lấy nguyên lý và quy luật vật lý làm nền tảng; lấy tác dụng sinh học của các tác nhân vật lý làm cơ sở; lấy công nghệ hiện đại làm phương tiện; lấy ứng dụng trong thực hành y học làm mục tiêu.

Tư duy đó không chỉ là định hướng khoa học, mà còn phản ánh rõ bản chất của một đơn vị khoa học công nghệ quân đội: luôn gắn nghiên cứu với thực tiễn, gắn tri thức với nhiệm vụ phục vụ con người.

Những bước tiên phong mạnh mẽ trong lĩnh vực Vật lý - Y Sinh

Nhìn lại chặng đường phát triển, Viện Vật lý Y Sinh học đã để lại nhiều dấu ấn quan trọng trong lịch sử phát triển kỹ thuật y học nước nhà.

Ngay từ những năm đầu của thập niên 1990, khi nhiều kỹ thuật điều trị hiện đại còn chưa phổ biến tại Việt Nam, Viện đã chủ động tiếp cận và ứng dụng thành công nhiều công nghệ tiên tiến.

Đáng chú ý, các kỹ thuật cao trong chấn thương chỉnh hình, phục hồi chức năng, từ những ngày sơ khai đã bước đầu được triển khai tại Viện, đánh dấu những bước đi quan trọng trong ứng dụng chuyên ngành Vật lý y sinh trong điều trị.

Không dừng lại ở đó, Viện còn là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ laser công suất cao trong phẫu thuật và laser công suất thấp trong cả điều trị không xâm lấn.

Đặc biệt, giai đoạn 1998 - 1999, nhóm nghiên cứu do TS.BS Trần Công Duyệt chủ trì đã thực hiện thành công đề tài “Kỹ thuật giảm áp đĩa đệm cột sống bằng laser qua da”, với kết quả điều trị đạt tỷ lệ khá và tốt từ 80–85%, chỉ khoảng 5% cần can thiệp bổ sung.

Kết quả đó không chỉ có ý nghĩa về mặt chuyên môn, mà còn khẳng định năng lực nghiên cứu độc lập, sáng tạo và khả năng tiếp cận trình độ y học tiên tiến của đội ngũ cán bộ khoa học quân đội.

Làm chủ công nghệ, hiện thực hóa khát vọng tự chủ thiết bị y tế

Một trong những nhiệm vụ cốt lõi, xuyên suốt của Viện là nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và cải tiến các thiết bị y tế phục vụ điều trị. Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Đảng, Nhà nước đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Mục tiêu nâng tỷ lệ trang thiết bị y tế sản xuất trong nước từ 60 - 80% không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế, mà còn là yêu cầu về bảo đảm an ninh y tế quốc gia.

Trong hành trình đó, Viện Vật lý Y Sinh học đã từng bước khẳng định vai trò tiên phong. Đến nay, dưới sự đóng góp qua nhiều thế hệ, Viện đã xuất bản hơn 10 giáo trình đào tạo trong và ngoài quân đội , tự chủ trong nghiên cứu, thiết kế và sản xuất thành công nhiều loại trang thiết bị, bao gồm laser trị liệu, điện trị liệu, từ trị liệu, quang trị liệu, siêu âm trị liệu và sóng ngắn trị liệu…; hàng trăm hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được triển khai tại nhiều cơ sở y tế trên cả nước.

Các thiết bị do Viện nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao chất lượng điều trị, mà còn trực tiếp phục vụ hàng triệu lượt bệnh nhân trong suốt hành trình phát triển. Đó là minh chứng rõ nét cho giá trị của khoa học khi gắn chặt với thực tiễn.

Phát huy truyền thống, vững bước trong thời kỳ mới

Việc Viện Vật lý Y Sinh học chính thức trở thành đơn vị trực thuộc Bệnh viện Quân y 175, Bộ Quốc phòng, không chỉ là sự kiện về tổ chức, mà còn là bước kiện toàn quan trọng về chiến lược phát triển.

Sự gắn kết giữa một đơn vị nghiên cứu chuyên sâu với một bệnh viện đa khoa chiến lược của Quân đội tạo ra nền tảng thuận lợi để đẩy mạnh ứng dụng, chuyển giao, đào tạo và phát triển công nghệ.

Theo Thiếu tướng, PGS.TS.BS, TTND Lê Quang Trí, Phó Giám đốc Bệnh viện Quân y 175, trong thời gian tới, Bệnh viện Quân y 175 sẽ tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng các thành tựu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nhất là trí tuệ nhân tạo vào cải tiến thiết kế trang thiết bị y tế.

Trong bối cảnh yêu cầu xây dựng Quân đội hiện đại ngày càng cao, nhiệm vụ của khoa học công nghệ quân sự không chỉ dừng lại ở phục vụ quốc phòng, mà còn phải góp phần trực tiếp vào phát triển đất nước, nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Ba mươi bảy năm là một chặng đường đáng tự hào, là nền tảng để Viện Vật lý Y Sinh học tiếp tục khẳng định bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm của người chiến sĩ trên mặt trận khoa học công nghệ quân sự; tiếp tục góp sức xây dựng nền y học Việt Nam hiện đại, tự chủ, nhân văn và phát triển bền vững.