Trong lộ trình đó, TP.HCM – với vai trò là đô thị đặc biệt, trung tâm kinh tế lớn của cả nước – giữ vị trí quan trọng trong việc chuẩn bị cho các đợt đánh giá của Ủy ban châu Âu (EC), dự kiến diễn ra vào đầu năm 2026.

Trao đổi với Báo SGGP, ông Hoàng Nguyên Dinh, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, khẳng định thành phố xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ xuyên suốt, không có vùng cấm, không có ngoại lệ và gắn trực tiếp với trách nhiệm của người đứng đầu.

Xác định rõ trách nhiệm, không để “khoảng trống quản lý”

Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, với tinh thần “tuyên chiến” mạnh mẽ và tổng lực với tình trạng khai thác IUU, TP.HCM coi đây không chỉ là nhiệm vụ quản lý ngành thủy sản, mà còn là vấn đề liên quan đến chủ quyền biển đảo, uy tín quốc tế và nỗ lực chung của cả nước trong việc gỡ “thẻ vàng” của EC.

“TP.HCM xác định rất rõ trách nhiệm của mình. Làm tốt công tác chống khai thác IUU không chỉ để hoàn thành nhiệm vụ của địa phương, mà còn góp phần củng cố niềm tin của Trung ương và cộng đồng quốc tế, qua đó khẳng định vai trò đầu tàu bằng những hành động cụ thể, hiệu quả và bền vững”, ông Hoàng Nguyên Dinh nhấn mạnh.

Trên tinh thần đó, thành phố tập trung làm rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành, đặc biệt là trách nhiệm của người đứng đầu. Từ cấp thành phố đến các sở, ngành và chính quyền cơ sở đều được giao nhiệm vụ cụ thể, kèm theo cơ chế kiểm tra, giám sát và đánh giá định kỳ. Quan điểm xuyên suốt là ở đâu buông lỏng quản lý, ở đó phải xem xét trách nhiệm, không né tránh, không đùn đẩy.

Làm sạch dữ liệu đội tàu, quản lý chặt từ gốc

Thông tin về kết quả triển khai trong thời gian qua, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, tính đến tháng 12/2025, toàn thành phố có 4.455 tàu cá. Trong số này, 95,6% đã được cấp phép, còn 4,4% (196 tàu) không đủ điều kiện cấp hoặc gia hạn giấy phép đã được các xã, phường và đặc khu kiểm soát chặt chẽ, xác định rõ vị trí neo đậu cụ thể.

Đặc biệt, 100% tàu cá đã đăng ký được cập nhật đầy đủ lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về thủy sản (VNFishbase), tạo nền tảng dữ liệu thống nhất, minh bạch phục vụ công tác quản lý, kiểm tra và xác minh theo yêu cầu của EC.

Trong bối cảnh cả nước và TP.HCM chuẩn bị đón đoàn thanh tra EC lần thứ 5, dự kiến vào đầu năm 2026, thành phố xác định công tác chống khai thác IUU là nhiệm vụ trọng tâm, liên tục và tuyệt đối không buông lỏng. Thành phố đã tập trung “làm sạch” dữ liệu đội tàu, xử lý dứt điểm tình trạng mất kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS), bảo đảm việc cấp phép và cập nhật thông tin được thực hiện đúng tiến độ, nâng cao độ tin cậy của dữ liệu.

Song song đó, TP.HCM đẩy mạnh công tác tuyên truyền theo phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, trực tiếp vận động, thuyết phục ngư dân chấp hành quy định về chống khai thác IUU. Nội dung tuyên truyền không chỉ dừng ở việc phổ biến pháp luật, mà còn nhấn mạnh tính nghiêm trọng của hành vi vi phạm, các hậu quả và trách nhiệm pháp lý liên quan, đặc biệt là hành vi xâm phạm vùng biển nước ngoài.

Nhờ triển khai đồng bộ các giải pháp, số tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài bị bắt giữ đã giảm rõ rệt qua các năm. Từ đầu năm 2025 đến nay, TP.HCM không ghi nhận trường hợp tàu cá nào bị nước ngoài bắt giữ thuộc các quốc gia nằm trong diện EC theo dõi. Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, đây là tín hiệu quan trọng cho thấy công tác quản lý của thành phố đã đi vào chiều sâu, mang tính hệ thống và bền vững hơn.

Quản lý đội tàu là “chìa khóa” then chốt

Đánh giá về yếu tố then chốt trong công tác chống khai thác IUU, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM khẳng định quản lý đội tàu chính là “trung tâm và cốt lõi”. Hiện nay, số tàu đánh bắt xa bờ của TP.HCM chiếm trên 50% tổng số tàu cá, đây là nhóm tàu hoạt động ở vùng khơi, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm cao nếu không được giám sát chặt chẽ.

Theo đó, thành phố yêu cầu tất cả các tàu cá phải được đăng ký đầy đủ, cấp phép đúng quy định, lắp đặt VMS, kiểm soát nghiêm ngặt việc ra vào cảng và cập nhật dữ liệu chính xác trên nền tảng quốc gia. Đối với các tàu không đủ điều kiện hoạt động, các địa phương được giao nhiệm vụ rà soát chi tiết, ghi nhận tọa độ, hình ảnh, địa chỉ neo đậu cụ thể; khoanh vùng và “khóa chặt” những tàu nằm bờ lâu năm, hư hỏng, không còn khả năng khai thác.

TP.HCM cũng tăng cường phối hợp với các lực lượng chức năng ngoài địa bàn để kiểm soát chặt danh sách tàu cá đã xóa đăng ký, kiên quyết không để tồn tại “tàu ma”, “số liệu ảo” – một trong những vấn đề EC đặc biệt quan tâm khi kiểm tra, đối chiếu dữ liệu.

Bên cạnh đó, thành phố đã kiện toàn Ban Chỉ đạo chống khai thác IUU cấp xã, do Bí thư Đảng ủy làm Trưởng ban, nhằm huy động toàn bộ hệ thống chính trị cùng vào cuộc. Các tổ phản ứng nhanh được thành lập để xử lý ngay khi phát hiện tàu mất tín hiệu VMS, xác minh nguyên nhân, lập hồ sơ xử lý đúng quy trình và phân định rõ trách nhiệm cá nhân.

Gắn chống IUU với phát triển bền vững và sinh kế ngư dân

Theo ông Hoàng Nguyên Dinh, chống khai thác IUU không thể chỉ dựa vào chế tài hay quản lý kỹ thuật, mà cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển bền vững ngành thủy sản và sinh kế lâu dài cho ngư dân.

“Giải pháp căn cơ là phải gắn tuân thủ pháp luật với quản lý kỹ thuật và phát triển sinh kế cho cộng đồng ngư dân”, ông nhấn mạnh.

Thời gian qua, TP.HCM đã thúc đẩy nhiều chính sách phát triển nghề cá hiện đại, có trách nhiệm, phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Thành phố đẩy mạnh chuyển đổi nghề đối với các tàu có phương thức khai thác ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản, như nghề lưới kéo; thực hiện giải bản đối với nhóm tàu không đủ điều kiện tiếp tục khai thác; đồng thời phát triển mạnh nuôi trồng thủy sản ven bờ và các hoạt động dịch vụ biển nhằm đa dạng hóa sinh kế.

Đáng chú ý, ngày 28/11/2025, UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 2949/QĐ-UBND, phê duyệt Dự án chuyển đổi nghề trong khai thác thủy sản trên địa bàn thành phố. Theo đó, thành phố tập trung hỗ trợ chuyển đổi tàu khai thác ven bờ và vùng lộng sang các nghề nuôi trồng thủy sản, dịch vụ thủy sản hoặc các ngành nghề khác không vi phạm pháp luật; đối với tàu khai thác ở vùng khơi có tác động lớn đến nguồn lợi, sẽ định hướng chuyển sang các nghề ít ảnh hưởng hơn đến môi trường.

Song song với đó, TP.HCM chú trọng đầu tư hệ thống cảng cá hiện đại và áp dụng 100% hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) tại các cảng cá trên địa bàn. Hệ thống này ghi nhận đầy đủ thông tin tàu cập bến, sản lượng và nguồn gốc thủy sản theo chuẩn quốc tế, phục vụ không chỉ thị trường EU mà cả các thị trường xuất khẩu lớn khác.

Khẳng định quyết tâm của thành phố, ông Hoàng Nguyên Dinh nhấn mạnh TP.HCM sẽ tiếp tục hành động kiên định, minh bạch, đồng hành cùng ngư dân trong quá trình chuyển đổi sinh kế, đồng thời xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm khai thác IUU, kể cả xử lý hình sự khi đủ yếu tố pháp lý. “Đây là trách nhiệm của TP.HCM đối với uy tín quốc gia và cam kết của Việt Nam với cộng đồng quốc tế”, ông nói.