Logistics xanh: “Hạ tầng mềm” quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Từ “điểm trung chuyển” đến mắt xích toàn cầu

Thống kê cho thấy, với vị trí địa kinh tế nằm trên các tuyến hàng hải, hàng không quốc tế và mạng lưới FTA rộng khắp, cùng quy mô xuất nhập khẩu dự kiến đạt trên 930 tỷ USD vào năm 2025, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lịch sử.

Mới đây, chia sẻ tại tọa đàm “Xây dựng trung tâm logistics hiện đại: Tạo lực đẩy cho sản xuất và xuất nhập khẩu”, TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, điểm cốt lõi trong chiến lược hiện nay là sự thay đổi về cách tiếp cận - logistics đã trở thành một trong những trụ cột cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Việt Nam hoàn toàn có cơ hội trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics toàn cầu nếu triển khai đồng bộ từ thể chế, hạ tầng, logistics xanh, logistics số đến cải cách thủ tục hành chính”, TS. Bùi Bá Nghiêm nhận định.

Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 đã đặt ra các mục tiêu lượng hóa rõ ràng: Tốc độ tăng trưởng ngành giai đoạn 2025-2035 đạt 12-15%/năm; chi phí giảm xuống còn 12-15% GDP; tỷ lệ thuê ngoài đạt 70-80%; và tối thiểu 80% doanh nghiệp ứng dụng chuyển đổi số. Đặc biệt, việc hình thành ít nhất 5 trung tâm logistics hiện đại tầm cỡ quốc tế được xem là điểm nhấn chiến lược.

Đồng tình với tầm nhìn này, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho rằng việc phát triển hệ thống trung tâm logistics theo hướng xanh, thông minh và liên thông sẽ giúp giảm đáng kể chi phí, qua đó kéo giảm chi phí sản xuất và xuất khẩu, tạo lợi thế bền vững cho hàng hóa Việt.

Công thức "3 chữ T" và mệnh lệnh chuyển đổi xanh

Cũng tại sự kiện, bà Nguyễn Lê Hằng, Trưởng bộ phận - Giám đốc Đối ngoại SLP Việt Nam đã chỉ ra thực tế, các doanh nghiệp nước ngoài hiện nay khi đến Việt Nam đều quan tâm rất cụ thể đến chứng chỉ xanh, khả năng tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời mái nhà và tính minh bạch trong dữ liệu phát thải.

Từ kinh nghiệm 5 năm đầu tư hạ tầng xanh tại thị trường Việt Nam, bà Hằng đúc kết rằng các tiêu chuẩn xanh chính là chìa khóa giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua công thức "3 chữ T". Chữ "T" đầu tiên là “Tiết kiệm”, bởi việc ứng dụng hạ tầng xanh kết hợp với công nghệ sẽ giúp tối ưu hóa toàn diện từ khâu vận chuyển, khai thác dữ liệu đến quản trị nhân sự, qua đó cắt giảm chi phí một cách sâu rộng. Chữ "T" thứ hai nằm ở “Tốc độ”, khi các doanh nghiệp biết tận dụng công nghệ sẽ nâng cao khả năng dự báo những biến động khó lường của thị trường như khủng hoảng năng lượng hay các rào cản thương mại, từ đó giành được ưu thế tuyệt đối về mặt thời gian. Cuối cùng, sự “Thích ứng” chính là chữ "T" quyết định, minh chứng cho việc chuyển đổi xanh không còn đơn thuần là một công cụ quảng bá hình ảnh, mà đã trở thành yêu cầu thực tế mang tính bắt buộc để thu hút vốn đầu tư và tiếp cận các tệp khách hàng quốc tế quy mô lớn.

Cũng theo bà Hằng, việc bám sát định hướng logistics xanh sẽ mở ra 4 cơ hội chiến lược cho các doanh nghiệp. Cụ thể, doanh nghiệp có thể thâm nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu; chuyển từ việc cạnh tranh về giá sang cung cấp các dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn; mở rộng thị phần tại những phân khúc đang tăng trưởng nóng như thương mại điện tử hay logistics lạnh; và đặc biệt là tạo lợi thế lớn để dễ dàng thu hút các nguồn lực tài chính từ các nhà đầu tư cũng như hệ thống ngân hàng.

Giải quyết điểm nghẽn hạ tầng và cơ chế

Dù mang lại lợi ích to lớn, quá trình chuyển đổi sang logistics xanh, thông minh vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Dưới góc độ doanh nghiệp thực chiến, ông Trần Ngọc Khánh, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần OPL Logistics chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, đặc biệt tại các khu vực cảng cạn và đường sắt liên vận.

“Chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Nếu không đầu tư kịp thời, doanh nghiệp sẽ khó đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thị trường quốc tế”, ông Khánh thẳng thắn nhìn nhận.

Tuy nhiên, ông Khánh cũng bày tỏ trăn trở về chi phí đầu tư công nghệ xanh hiện còn cao, trong khi các cơ chế hỗ trợ về tín dụng, thuế chưa đủ mạnh. Sự thiếu đồng bộ trong hạ tầng số và dữ liệu cũng cản trở việc xây dựng các trung tâm logistics vận hành như những “cửa khẩu số”.

Để giải quyết bài toán này, đặc biệt khi hơn 97% doanh nghiệp logistics Việt Nam là vừa và nhỏ, TS. Bùi Bá Nghiêm cho rằng cần tập trung hỗ trợ chuyển đổi số thực chất (AI, IoT, Blockchain) song song với các giải pháp vận tải tiết kiệm năng lượng và đo lường phát thải. Về phía Bộ Công Thương, cơ quan này đang chuyển mạnh từ tư duy “phổ biến” sang “tổ chức thực thi chiến lược”, hoàn thiện thể chế hạ tầng dữ liệu quốc gia để tạo hành lang pháp lý an toàn, bình đẳng cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

“

Hoàn thiện thể chế để thúc đẩy logistics xanh
Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đang được Bộ Xây dựng lấy ý kiến đã lần đầu tiên định danh các khái niệm “cảng xanh”, “cảng thông minh” và “nhiên liệu thay thế” nhằm bắt kịp xu hướng phát triển tất yếu của ngành hàng hải toàn cầu.