Đề Toán tốt nghiệp THPT 2026: Tăng cường đánh giá năng lực, tiệm cận tư duy đại học

Trao đổi với Khoa học Phổ thông, TS. Bùi Ngọc Mai, Giảng viên Khoa Kinh doanh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), cho rằng đề Toán năm 2026 đã thể hiện khá rõ xu hướng chuyển từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực của người học.

Theo TS. Bùi Ngọc Mai, đề Toán 2026 tiếp tục thể hiện rõ định hướng chuyển từ kiểm tra kiến thức sang đánh giá năng lực. Bên cạnh các câu hỏi nền tảng để đảm bảo mục tiêu xét tốt nghiệp, đề xuất hiện nhiều bài toán gắn với bối cảnh thực tiễn như cảnh báo sức khỏe, lưu trữ năng lượng từ hệ thống pin mặt trời hay tối ưu doanh thu nông sản. Những câu hỏi này yêu cầu học sinh không chỉ thực hiện phép tính mà còn phải đọc hiểu tình huống, xác định các yếu tố quan trọng và lựa chọn công cụ toán học phù hợp.

Trong môi trường giáo dục đại học của Vương quốc Anh, sinh viên thường không được đánh giá đơn thuần qua khả năng áp dụng công thức, mà qua khả năng nhận diện vấn đề, xây dựng mô hình và diễn giải kết quả trong bối cảnh thực tế. Tôi cho rằng đề Toán 2026 đã tiến gần hơn tới cách tiếp cận đó. Vì vậy, đề vừa đáp ứng mục tiêu xét tốt nghiệp, vừa có khả năng phân loại thí sinh tốt hơn ở nhóm khá, giỏi.

So với năm 2025, đề năm nay không khó hơn quá nhiều về mặt kỹ thuật, nhưng đòi hỏi tư duy và khả năng lập luận cao hơn. Nếu đề 2025 vẫn còn khá nhiều câu hỏi thuộc các dạng quen thuộc mà học sinh có thể nhận diện sau quá trình luyện tập, thì đề 2026 yêu cầu các em phải dành nhiều thời gian hơn để hiểu bối cảnh và xác định hướng tiếp cận trước khi giải.

Điểm đáng chú ý là sự phân hóa được tạo ra bởi chất lượng tư duy hơn là độ phức tạp của phép tính. Chẳng hạn, bài toán về hệ thống pin mặt trời không yêu cầu kỹ thuật tích phân quá khó, nhưng học sinh phải hiểu được ý nghĩa của mô hình toán học trong một tình huống thực tế. Đây cũng là xu hướng thường thấy trong các đề A-Level của Anh, nơi khả năng lựa chọn và vận dụng công cụ toán học phù hợp được coi trọng không kém việc tìm ra đáp án cuối cùng.

Tôi không cho rằng phổ điểm trung bình sẽ biến động quá lớn vì phần lớn các câu hỏi cơ bản vẫn nằm trong khả năng của học sinh đạt chuẩn chương trình. Tuy nhiên, nhóm điểm cao nhiều khả năng sẽ có sự thay đổi đáng kể.

Do đề thi yêu cầu nhiều hơn về đọc hiểu, lập luận và vận dụng kiến thức trong bối cảnh thực tế, số lượng thí sinh đạt từ 8 điểm trở lên có thể giảm so với năm 2025. Đặc biệt, số điểm 10 nhiều khả năng sẽ thấp hơn đáng kể. Nếu dự báo này trở thành hiện thực, phổ điểm năm nay sẽ phản ánh rõ hơn sự khác biệt về năng lực giữa các nhóm thí sinh và hỗ trợ tốt hơn cho mục tiêu phân loại phục vụ tuyển sinh đại học.

Có thể nói, đề Toán thi tốt nghiệp THPT năm 2026 không phải là đề thi khó hơn theo nghĩa truyền thống; đó là đề thi gần với tư duy đại học hơn.