Sáng 21-4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.

Khoảng cách giữa lương và chi phí sống còn lớn

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Thạch Phước Bình (đoàn Vĩnh Long) dành nhiều thời gian phân tích câu chuyện cải cách tiền lương. Ông nhấn mạnh đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn tác động trực tiếp đến đời sống và động lực làm việc của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Theo đại biểu, thời gian qua Nhà nước đã có những bước điều chỉnh tích cực khi nâng mức lương cơ sở từ 1,49 triệu đồng lên 1,8 triệu đồng, rồi 2,34 triệu đồng/tháng và dự kiến đạt 2,53 triệu đồng từ ngày 1-7-2026. Tuy nhiên, vấn đề hiện nay không còn là “có tăng hay không” mà là “tăng ở mức nào” để vừa đảm bảo đời sống, vừa phù hợp khả năng ngân sách, đồng thời tạo động lực cho khu vực công.

“Tôi đánh giá mức 2,53 triệu đồng/tháng là bước tăng hợp lý về mặt kỹ thuật nhưng chưa đủ mạnh để nói rằng đã bảo đảm cuộc sống cho đa số người làm khu vực công”, ông Bình nêu quan điểm.

Đại biểu cho biết mức lương cơ sở dự kiến 2,53 triệu đồng chỉ tăng khoảng 8,12% so với mức hiện hành 2,34 triệu đồng. Xét về danh nghĩa, người hưởng lương ngân sách có thêm thu nhập, đồng thời mức tăng này cũng gần với nhịp tăng lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp năm 2026 (khoảng 7,2%).

Tuy vậy, theo ông Bình, mức tăng này chưa đủ để người lao động khu vực công “sống được bằng lương”, đặc biệt với người mới vào nghề, không có nguồn thu bổ sung hoặc làm việc tại các đô thị lớn. Ông dẫn chứng một công chức mới vào nghề với hệ số 1,86 chỉ đạt khoảng 4,7 triệu đồng/tháng trước khi trừ bảo hiểm, trong khi chi phí sinh hoạt tối thiểu tại đô thị phổ biến từ 6–7 triệu đồng/tháng.

“Điều này cho thấy khoảng cách đáng kể giữa thu nhập và nhu cầu sống cơ bản. Hệ quả là người lao động khó sống độc lập bằng lương, phải phụ thuộc vào nguồn thu nhập bổ sung, từ đó ảnh hưởng đến động lực và chất lượng cuộc sống”, đại biểu phân tích.

Theo tính toán, với hệ số 2,1, mức thu nhập cũng chỉ khoảng 5,3 triệu đồng/tháng, tức chỉ ở mức “cầm cự” trong bối cảnh chi phí đô thị ngày càng tăng. Không chỉ vậy, áp lực chi tiêu còn gia tăng khi nhiều nhóm chi phí thiết yếu tăng nhanh hơn chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Cụ thể năm 2025, chi phí nhà ở, điện, nước và vật liệu xây dựng tăng 8,3%, trong khi thuốc và dịch vụ y tế tăng tới 12,92%.

“Đây đều là các khoản chi khó cắt giảm. Vì vậy dù lương cơ sở tăng 8,12%, cảm nhận thực tế của nhiều người vẫn chỉ là đỡ hơn trước, chưa thể an tâm”, ông Bình nói.

Đề xuất tăng lên 2,65–2,7 triệu đồng/tháng

Từ các phân tích trên, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng mức lương cơ sở 2,53 triệu đồng mới chỉ đạt mục tiêu ổn định, chưa đạt mục tiêu đảm bảo đời sống. Ông đề xuất phương án tăng lương cơ sở lên khoảng 2,65–2,7 triệu đồng/tháng, tương ứng mức tăng 13–15% so với hiện hành.

Theo tính toán, với mức này, người có hệ số 1,86 có thể đạt khoảng 4,9–5 triệu đồng/tháng, còn hệ số 2,1 đạt trên 5,5 triệu đồng/tháng, tức tăng thêm khoảng 200.000–400.000 đồng mỗi tháng so với phương án 2,53 triệu đồng.

“Đây là mức tăng có ý nghĩa rõ rệt đối với nhóm thu nhập thấp, đồng thời giúp thu hẹp khoảng cách với lương tối thiểu vùng của khu vực doanh nghiệp và giảm áp lực thiếu hụt chi tiêu thiết yếu”, ông Bình nhận định.

Về mặt tâm lý và đời sống, dù chưa thể giúp người lao động “sống hoàn toàn bằng lương” tại các đô thị lớn, nhưng mức tăng này sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào thu nhập ngoài lương, tạo cảm nhận rõ ràng về cải thiện thu nhập.

Đại biểu cũng cho rằng phương án tăng lên 2,65–2,7 triệu đồng/tháng không gây áp lực quá lớn lên ngân sách nếu đi kèm các giải pháp như tinh giản biên chế, cơ cấu lại chi tiêu công và cắt giảm các khoản chi kém hiệu quả.

“Điểm mấu chốt là đạt được sự cân bằng giữa khả năng chi trả của ngân sách và yêu cầu cải thiện đời sống người lao động”, ông nhấn mạnh.

Kết luận, đại biểu Thạch Phước Bình cho rằng việc nâng lương cơ sở lên 2,53 triệu đồng là cần thiết nhưng chưa đủ để giải quyết căn bản bài toán đời sống khu vực công. Theo ông, trong điều kiện hiện nay, mức 2,65–2,7 triệu đồng/tháng là phương án tối ưu về tổng thể, vừa đảm bảo tính khả thi, vừa tạo chuyển biến thực chất, đồng thời mở đường cho các bước cải cách sâu hơn trong thời gian tới.