Sáng nay, thảo luận tại Quốc hội, đại biểu Lê Quân (Cà Mau), Giám đốc ĐH Quốc gia Hà Nội không đề cập đến tình hình COVID-19 mà phát biểu về vấn đề tự chủ đại học và học phí, một cấu phần quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực.
Bởi chỉ khi triển khai tốt vấn đề tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp thì mới có nhanh được nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển.
Theo đại biểu Quân, tự chủ đại học và tự chủ các cơ sở dạy nghề nhiệm kỳ qua đạt được nhiều thành công. Chính phủ và Quốc hội cũng quan tâm khi thông qua và ban hành nhiều luật, nghị định nhưng còn nhiều vướng mắc.
Đại biểu Quân đề xuất điều chỉnh ba vấn đề. Một là tiếp tục tư duy tự chủ không đi liền với cắt giảm chi thường xuyên. Bởi trong triển khai các chính sách về tự chủ đại học vẫn còn nhiều lúng túng. Chuyển từ chi thường xuyên sang chi đặt hàng nhưng việc chi đặt hàng vô cùng khó khăn và thiếu hành lang pháp lý.
Những lĩnh vực như an ninh quốc phòng hoặc sư phạm thì có thể đặt hàng và là những chỉ tiêu cho các khu vực công. Còn lại khu vực tư, đa phần là các doanh nghiệp không thể ký trực tiếp đặt hàng, trừ một số doanh nghiệp lớn cần nhân lực kỹ thuật sâu và kỹ thuật chuyên môn nâng cao.
Bởi vậy, thực tế rất nhiều cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp chuyển sang tự chủ nhưng không nhận được chi thường xuyên.
Đại biểu Lê Quân kiến nghị cần dùng học phí để làm rào cản kỹ thuật tránh tình trạng học sinh lao vào đại học rồi... học đại. Ảnh: QH
“Do đó, đây cũng là một quá trình mà chúng ta thấy sốc”, đại biểu Lê Quân nói.
Ông cho rằng ưu tiên phát triển giáo dục đại học và nghề nghiệp thì ngân sách nhà nước cũng phải tăng hàng năm. Đại biểu Quân kiến nghị với Chính phủ trong thời gian tới cần chuyển chi thường xuyên của các cơ sở sang tự chủ thành chi đầu tư.
“Chúng ta có thể không chi lương nhưng chúng ta hoàn toàn chi đầu tư để giúp chúng ta nâng cao chất lượng và thu hút được người học”, đại biểu Quân nói.
Về học phí, đại biểu Quân cho rằng học phí hiện nay cũng thấp trong khi có quy định mức trần học phí, mà mức trần này thường là đáp ứng rất thấp so với kỳ vọng và yêu cầu của các cơ sở giáo dục.
“Do đó, chúng ta cần có chính sách thật tốt để con em nghèo học giỏi hoặc các em học giỏi có thể tiếp cận được học bổng và được đảm bảo quyền học đại học. Chúng ta cũng phải đảm bảo rằng học phí cũng là một rào cản kỹ thuật để tránh việc học sinh lao vào học đại học và trở thành "học đại"", đại biểu Quân kiến nghị.
Ông đề nghị coi học phí là nguồn đầu tư và tuân thủ thông lệ quốc tế là “học phí gần bằng hai năm tiền lương sau khi tốt nghiệp”. Đồng thời, phải có chính sách để cơ sở giáo dục không nhất thiết phải tự chủ hoàn toàn mới được xác định học phí trên cơ sở định mức kinh tế kỹ thuật.
Tư duy quản lý nhà nước đối với tự chủ đại học cũng cần thay đổi. Phải quản lý được chất lượng đầu ra và đánh giá được bộ chỉ số về hiệu quả, chất lượng của từng cơ sở, của từng ngành nghề, về mức độ đáp ứng nhu cầu xã hội của việc làm.
“Tự chủ là để từng cơ sở phải có trách nhiệm giải trình về việc mình đóng góp ra sao cho xã hội”, đại biểu Lê Quân nói.
Theo ông, tự chủ đại học không thể “đếm số mét vuông, đếm số giáo viên cho chỉ tiêu tuyển sinh, can thiệp quá sâu vào việc kiêm nhiệm chức danh, phải dạy chính quy xong mới được dạy tại chức hay phải học đại học xong mới được dạy cao học”… thì rất lúng túng.
Chẳng hạn như việc bắt buộc Chủ tịch Hội đồng trường phải là cơ hữu trong khi có nhiều trường, nhiều cơ sở có thể mời những người rất có vai trò quan trọng với trường tham gia để điều hành Hội đồng trường này.
“Tôi cho rằng rất nhiều quy định, chính sách hiện nay cần thay đổi để đảm bảo các đơn vị cơ sở được tự chủ về học thuật cao hơn”, đại biểu Lê Quân nói.
