Sáng 9-4, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng. Nhiều đại biểu Quốc hội đã góp ý sâu đối với các nội dung lớn như về các giao dịch phải công chứng, cơ sở dữ liệu công chứng, phân cấp quản lý và trách nhiệm bồi thường trong hoạt động công chứng.

Băn khoăn kiểm soát chất lượng đội ngũ công chứng sau khi phân cấp

ĐBQH Võ Ngọc Thanh Trúc (TP.HCM) cho biết bà cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Công chứng.

Theo bà Trúc, việc sửa đổi lần này là cần thiết trong bối cảnh bộ máy nhà nước tiếp tục tinh gọn, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, thực tiễn cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới như kết nối dữ liệu, xác thực điện tử, xử lý giao dịch bất động sản liên tỉnh và nâng cao quản lý đối với công chứng viên.

Góp ý cụ thể, bà Trúc đánh giá cao việc dự thảo đã cố gắng định vị lại các giao dịch phải công chứng, trong đó nêu cụ thể một số giao dịch liên quan đến bất động sản và di chúc, đồng thời bổ sung nhóm “các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao”.

Tuy nhiên, theo bà, cụm từ "các giao dịch khác có tính chất quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia giao dịch chặt chẽ và mức độ an toàn pháp lý cao" còn mang tính định tính, chưa rõ ranh giới pháp lý.

“Nếu không có tiêu chí cụ thể, rất dễ dẫn tới cách hiểu khác nhau giữa các cơ quan quản lý, tổ chức hành nghề công chứng và người dân. Thậm chí cùng một giao dịch nhưng nơi yêu cầu công chứng, nơi lại không”, bà Trúc nêu.

Do đó, bà đề nghị cần quy định rõ tiêu chí xác định “giao dịch khác có tính chất quan trọng” hoặc giao Chính phủ quy định khung tiêu chí bắt buộc để tránh áp dụng không thống nhất.

Liên quan đến việc chuyển thẩm quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bổ nhiệm lại công chứng viên từ Bộ trưởng bộ Tư pháp sang cho UBND cấp tỉnh, bà Trúc đồng tình với chủ trương phân cấp.

Tuy nhiên, bà băn khoăn về cơ chế kiểm soát chất lượng đội ngũ sau khi phân cấp.

“Nếu không có chuẩn thống nhất từ trung ương, rất dễ dẫn đến mỗi nơi áp dụng một mức độ khác nhau, ảnh hưởng đến chất lượng công chứng viên trên cả nước”, bà nói.

Từ đó, bà đề nghị cần bổ sung cơ chế hậu kiểm của Bộ Tư pháp, quy định rõ trách nhiệm thanh tra, kiểm tra chuyên ngành và xây dựng quy trình số hóa thống nhất.

Lo ngại rủi ro từ mô hình doanh nghiệp tư nhân trong công chứng

Góp ý về tổ chức hành nghề công chứng, bà Trúc cho rằng việc cho phép văn phòng công chứng hoạt động theo mô hình doanh nghiệp tư nhân tại địa bàn khó khăn là linh hoạt, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro.

Theo bà, công chứng là dịch vụ công đặc thù, đòi hỏi trách nhiệm nghề nghiệp cao, gắn chặt với cơ chế kiểm soát đạo đức công vụ và trách nhiệm bồi thường. Trong khi đó, mô hình doanh nghiệp tư nhân lại gắn với trách nhiệm của một chủ thể duy nhất, có thể tập trung quyền lực vào một chủ thể, từ đó phát sinh rủi ro quản trị.

Do đó, bà cho rằng cần làm rõ các tiêu chí và quy định chặt hơn về điều kiện thành lập, trách nhiệm tài chính, cơ chế thay thế, chuyển đổi và kiểm tra đối với Văn phòng công chứng tổ chức theo loại hình doanh nghiệp tư nhân để tránh hợp thức hóa ngoại lệ thành phổ biến.

Nữ đại biểu đoàn TP.HCM cũng lưu ý việc chuyển giao chứng thực từ Chủ tịch UBND cấp xã cho tổ chức hành nghề công chứng cần có lộ trình rõ ràng, tiêu chí đánh giá địa bàn đủ điều kiện chuyển giao…

Cần mở rộng đối tượng chịu trách nhiệm bồi thường

Trong khi đó, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TP.HCM) tập trung góp ý về trách nhiệm bồi thường và cơ sở dữ liệu công chứng.

Theo bà Hạnh, lâu nay chỉ quy định trách nhiệm bồi thường đối với công chứng viên, trong khi hoạt động công chứng có sự tham gia của nhiều chủ thể như người làm chứng, người phiên dịch.

“Cần mở rộng trách nhiệm bồi thường đối với các chủ thể liên quan, không chỉ riêng công chứng viên”, bà đề nghị.

Đặc biệt, bà Hạnh nhấn mạnh vai trò của cơ sở dữ liệu công chứng trong bối cảnh tiến tới “công chứng không địa hạt”. Theo bà, nếu dữ liệu không đầy đủ, không chính xác, không an toàn sẽ tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

“Có thể xảy ra tình huống một người ở TP.HCM đi công chứng giao dịch đất đai ở Cao Bằng, Lạng Sơn. Nếu dữ liệu không chặt chẽ, rủi ro sẽ rất lớn và người dân sẽ là đối tượng chịu hậu quả đầu tiên”, bà cảnh báo.

Do đó, bà đề nghị phải bảo đảm cơ sở dữ liệu đầy đủ, chính xác, an toàn tuyệt đối trước khi triển khai.

Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh cũng nhấn mạnh cần xác định rõ trách nhiệm của các tổ chức sở hữu, quản lý các phần mềm, ứng dụng trong hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng, bao gồm cả trách nhiệm vật chất.

“Trong trường hợp công chứng viên làm đúng quy trình, thủ tục và tiến hành công chứng dựa trên nền tảng thông tin từ cơ sở dữ liệu này, thì công chứng viên không nên phải chịu trách nhiệm”, bà nhấn mạnh.