Bộ Tài chính đang dự thảo nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư do sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính.

Được phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất không còn phù hợp

Dự thảo nghị quyết đã dành một mục quy định về xử lý nhà, đất dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính các cấp trong một số trường hợp đặc biệt.

Cụ thể, đối với cơ sở nhà, đất dôi dư do sắp xếp tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp, trên cơ sở đề xuất của cơ quan, tổ chức, đơn vị có cơ sở nhà, đất, cơ quan, người có thẩm quyền quyết định chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Việc chuyển giao được thực hiện nguyên trạng, bao gồm cả trường hợp không có hoặc mất hồ sơ pháp lý về nhà, đất đã bố trí làm nhà ở hoặc bị lấn chiếm và không phải lấy ý kiến chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Cơ quan, tổ chức, đơn vị có cơ sở nhà, đất chịu trách nhiệm về việc không có hoặc mất hồ sơ và hiện trạng của cơ sở nhà, đất khi thực hiện chuyển giao. Đồng thời, phối hợp với cơ quan chức năng của địa phương để xử lý các vấn đề liên quan sau khi đã chuyển giao.

Theo cơ quan soạn thảo, điều này góp phần đẩy nhanh việc xử lý các cơ sở nhà, đất dôi dư; giảm chi phí trông coi, bảo quản, bảo dưỡng, sửa chữa để chống xuống cấp tài sản khi không kịp thời xử lý, đưa vào sử dụng.

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư chuyển đổi công năng sang mục đích công cộng như vườn hoa, sân chơi, công trình phục vụ cộng đồng khác… mà nhà, công trình gắn liền với đất hiện có không phù hợp thì cơ quan, người có thẩm quyền quyết định phá dỡ, hủy bỏ nhà, công trình gắn liền với đất để thực hiện phương án sử dụng đất theo mục đích sử dụng mới.

Việc phá dỡ, hủy bỏ tài sản quy định tại khoản này được thực hiện kể cả trong trường hợp tài sản vẫn còn khả năng sử dụng, chưa hết thời gian khấu hao/hao mòn theo quy định.

Cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng

Dự thảo cũng đề cập đến các cơ sở nhà, đất dôi dư thực hiện điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh. Theo đó, việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và các quy hoạch chuyên ngành, bao gồm cả quy hoạch sử dụng đất quốc phòng, an ninh… được thực hiện sau khi cơ quan, người có thẩm quyền quyết định điều chuyển, chuyển giao, chuyển đổi công năng.

Đối với cơ sở nhà, đất dôi dư đã có quyết định chuyển giao về địa phương quản lý được xử lý theo hình thức giao đất, cho thuê đất, dự thảo nêu rõ người được giao đất, cho thuê đất có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất tại thời điểm giao đất, cho thuê đất. Quy định này cũng áp dụng với cả trường hợp phá dỡ, hủy bỏ nhà, tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất và trường hợp bán nhà, tài sản gắn liền với đất cho người được giao đất, cho thuê đất.

Trường hợp nhà, tài sản gắn liền với đất chưa được theo dõi, hạch toán trên sổ kế toán thì việc xác định giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất được thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính về chế độ quản lý, tính hao mòn, khấu hao tài sản cố định.

Dự thảo của Bộ Tài chính cũng nêu hướng xử lý đối với nhà, tài sản gắn liền với đất được đầu tư xây dựng trên đất của tổ chức, cá nhân khác mà đơn vị được giao quản lý, sử dụng không còn nhu cầu sử dụng.

Theo đó, trường hợp tổ chức, cá nhân có đất có nhu cầu tiếp nhận lại nhà, tài sản gắn liền với đất thì cơ quan, đơn vị được giao quản lý, sử dụng tài sản ban hành quyết định bàn giao và tổ chức việc bàn giao, tiếp nhận tài sản.

Tổ chức, cá nhân có đất nhận bàn giao tài sản có trách nhiệm hoàn trả cho Nhà nước giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất theo sổ kế toán tại thời điểm quyết định. Quy định này không áp dụng với cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân, cơ quan Đảng Cộng sản Việt Nam, MTTQ Việt Nam và tổ chức chính trị - xã hội thuộc MTTQ Việt Nam.

Trường hợp tổ chức, cá nhân có đất không có nhu cầu tiếp nhận lại tài sản thì cơ quan, đơn vị được thanh lý tài sản theo hình thức phá dỡ, hủy bỏ và bàn giao lại mặt bằng cho tổ chức, cá nhân có đất. Thẩm quyền, trình tự, thủ tục quyết định thanh lý và xử lý vật tư, vật liệu thu hồi được từ phá dỡ, hủy bỏ được thực hiện theo quy định tại Nghị định 186/2025, Nghị định 52/2026.

Bộ Tài chính đề xuất thời hạn thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù quy định dự thảo nghị quyết là năm năm. Sau khi kết thúc thời hạn nêu trên, các cơ sở nhà, đất đang triển khai thực hiện theo các cơ chế, chính sách đặc thù được tiếp tục triển khai thực hiện cho đến khi hoàn thành việc xử lý hoặc kết thúc thời hạn cho thuê theo hợp đồng (trong trường hợp khai thác theo hình thức cho thuê).