Thực hiện chủ trương sắp xếp thôn, tổ dân phố, Bộ Nội vụ được Chính phủ giao chủ trì xây dựng Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các địa phương triển khai thực hiện trong thời gian tới.

Đây là thông tin được bà Nguyễn Thị Tú Thanh, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương, chia sẻ tại họp báo thường kỳ quý I-2026 chiều 28-4 của Bộ Nội vụ.

Sắp xếp tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố

Theo bà Thanh, đây là những nội dung quan trọng, có tác động trực tiếp đến tổ chức và hoạt động ở cơ sở. Do đó việc xây dựng Nghị định được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm tính khả thi và phù hợp thực tiễn.

Cùng với xây dựng Nghị định, hiện nay Bộ Nội vụ phối hợp với các cơ quan liên quan báo cáo cấp có thẩm quyền về chủ trương này. Định hướng chung là sắp xếp theo hướng tinh gọn đầu mối, giảm số lượng thôn, tổ dân phố, bảo đảm phù hợp với quy mô, đặc điểm và điều kiện của từng vùng, miền.

Liên quan đến dự thảo Nghị định, bà Thanh cho biết nội dung được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định còn phù hợp, đồng thời nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng bảo đảm tương quan hợp lý với quy mô mới của cấp xã, gắn với khối lượng công việc và chế độ, chính sách với người hoạt động không chuyên trách.

Trước đó, theo Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Kết luận 210-KL/TW, Bộ Nội vụ được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan ngang bộ tham mưu ban hành Nghị định nêu trên, dự kiến hoàn thành trong quý II-2026.

Bộ cũng được giao nghiên cứu, xây dựng đề án mô hình tự quản tại cộng đồng dân cư thôn, tổ dân phố phù hợp với tình hình mới, trình cấp có thẩm quyền trong quý III-2026 và hướng dẫn triển khai thực hiện.

Rà soát, bố trí lại nhân sự phù hợp mô hình chính quyền hai cấp

Liên đến vận hành mô hình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương nhìn nhận sau gần mô hình này đã nhanh chóng đi vào ổn định, tạo tiền đề quan trọng cho việc đổi mới quản trị quốc gia. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng bộc lộ những điểm nghẽn, vướng mắc.

Trong đó, điểm cốt lõi là sự chưa đồng bộ trong hệ thống công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu hạ tầng số. Dù việc triển khai hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính đã mang lại những hiệu quả bước đầu, song tại một số địa phương, các tiện ích đặc thù vẫn chưa thực sự trơn tru.

Cạnh đó, áp lực công việc dồn về cấp xã sau khi thực hiện phân cấp, phân quyền là một thực tế đang diễn ra. Đội ngũ cán bộ cơ sở đang đối mặt với khối lượng công việc tăng cao cùng những khó khăn về trình độ chuyên môn chưa đồng đều ở một số lĩnh vực chuyên sâu.

Để tháo gỡ những vướng mắc này, Bộ Nội vụ đã xác định một số nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, công tác hoàn thiện thể chế được đặt lên hàng đầu, đặc biệt là hoàn thiện các quy định về phân cấp, phân quyền, tổ chức bộ máy và công tác cán bộ để đảm bảo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.

Theo bà Thanh, việc làm rõ thẩm quyền không chỉ giúp giảm bớt sự chồng chéo mà còn tạo không gian chủ động cho cấp cơ sở trong việc xử lý các vấn đề phát sinh tại địa phương.

Bộ Nội vụ cũng nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là tại cấp xã. Đây là căn cứ để rà soát, bố trí lại nhân sự phù hợp với yêu cầu của mô hình chính quyền hai cấp, đồng thời tập trung đào tạo kỹ năng số và năng lực tổ chức thực thi công vụ.

Bộ Nội vụ cho biết cũng sẽ chú trọng việc xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở nhà đất dôi dư sau sắp xếp để tránh lãng phí và cải thiện điều kiện làm việc cho cán bộ cơ sở.

“Hiện, Bộ Nội vụ đã tham mưu Thủ tướng ban hành quyết định về kế hoạch sơ kết một năm hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp” – bà Tú Thanh nói.

Trước đó, trong phiên thảo luận ở hội trường về kinh tế - xã hội tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu đã nêu ra những bất cập trong tổ chức bộ máy và bố trí nhân lực.

Theo các đại biểu, hiện ở cấp xã chỉ còn hai phòng chuyên môn là kinh tế và văn hóa - xã hội nhưng chưa bảo đảm tính chuyên sâu. Một phòng phải chịu sự quản lý, hướng dẫn chuyên môn của 5-6 sở, dẫn đến quá tải. Điều này làm gia tăng áp lực trách nhiệm pháp lý, đòi hỏi cán bộ phải có năng lực toàn diện.

Đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã tại một số địa phương còn thiếu về số lượng, đặc biệt thiếu nhân lực có chuyên môn sâu như xây dựng, giao thông, công nghệ thông tin. Trong khi đó, khối lượng công việc lại tăng lên đáng kể, phạm vi phục vụ người dân và doanh nghiệp rộng hơn so với trước khi sắp xếp.

Dù đối mặt với nhiều áp lực, quá tải nhưng mức phụ cấp chức vụ với cán bộ cấp xã hiện còn thấp, chưa tương xứng với tính chất công việc. Từ thực tiễn đó, các đại biểu đề nghị Chính phủ đánh giá tổng thể chế độ tiền lương, phụ cấp đối với cán bộ, công chức cấp xã, phường để có giải pháp phù hợp.