Ngày 5-2, Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM tổ chức tọa đàm chuyển đổi mô hình phát triển của TP.HCM sang mô hình dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ông Nguyễn Hải Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương; ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM, chủ trì hội thảo.

Đừng phân vân mục tiêu, hãy xác định cách làm

Tại tọa đàm, TS Trần Du Lịch ghi nhận thực tế có nhiều ý kiến băn khoăn về tính khả thi của mục tiêu tăng trưởng hai con số trong bối cảnh thế giới nhiều biến động. Tuy nhiên, ông khẳng định đây không phải là mục tiêu “thích thì đặt ra”, mà là khát vọng của dân tộc để thoát bẫy thu nhập trung bình.

“Nếu chúng ta không làm bây giờ thì sẽ không bao giờ, bởi chúng ta sắp bước vào giai đoạn dân số già”- TS Lịch nói và nhấn mạnh rằng thay vì phân vân về mục tiêu, cần tập trung xác định cách làm.

Đối với TP.HCM, với vai trò đầu tàu tăng trưởng, trách nhiệm với đất nước càng nặng nề hơn. Nếu TP không thực hiện được thì cả nước cũng sẽ gặp khó. TS Lịch phân tích TP.HCM sau sáp nhập sở hữu lợi thế lớn về địa chính trị.

Hơn nữa, chưa bao giờ TP được mở rộng phân cấp, phân quyền mạnh mẽ như hiện nay thông qua các nghị quyết đặc thù như Nghị quyết 260, Nghị quyết 98, Nghị quyết 222, Nghị quyết 31…

“Xét về địa kinh tế, địa chính trị, vị trí, quy mô, nền tảng phát triển cộng với thể chế, phải nói rằng TP.HCM là nơi có điều kiện nhất để thực hiện việc này” - ông nhận định.

TS Trần Du Lịch cho rằng để chuyển đổi thành công sang mô hình dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, TP.HCM cần làm rõ các vấn đề: Đang ở đâu? Vướng mắc gì? Chuyển đổi thế nào? Giải pháp ra sao?

Ông nhìn nhận từ 20 năm trước, TP đã nhận thức và bàn thảo việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, từ gia công sang tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao nhất, tuy nhiên diễn biến thực tế còn chậm.

Hiện tại, tăng trưởng của TP.HCM vẫn dựa vào bốn nhóm ngành công nghiệp chủ lực và chín nhóm ngành dịch vụ. Dù thực hiện chuyển đổi xanh hay chuyển đổi số thì vẫn phải gắn với các ngành như dệt may, da giày, đồ gỗ... chứ không thể chỉ làm chip.

“Vấn đề không phải là không còn làm những sản phẩm đó nữa, mà là đưa 'xanh và số' vào để tăng tính cạnh tranh. Chúng ta không thể xuất khẩu sản phẩm khác, cái khác ở đây là dùng công nghệ số để thực hiện” - TS Trần Du Lịch nói rõ.

Mặt khác, cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy để đưa nhận thức vào cuộc sống. Theo TS Trần Du Lịch, Trung ương đã trao quyền tự chủ về thể chế khá mạnh cho chính quyền TP. Do đó, TP.HCM cần cụ thể hóa bằng các chính sách đối với những lĩnh vực như Fintech, kinh tế số, AI, trung tâm thương mại quốc tế và các mô hình kinh doanh mới. TP hoàn toàn có thể ra các quyết định nhanh về đầu tư, đất đai, ngân sách, khoa học công nghệ, thu hút nhân tài mà không cần theo cơ chế “xin – cho” trước đây.

Đồng thời, ông đề xuất tham khảo việc hình thành Quỹ đổi mới sáng tạo và đầu tư mạo hiểm với quy mô lớn. Quỹ này hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đồng đầu tư với khu vực tư nhân để hỗ trợ các startup công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off) từ trường đại học và các dự án R&D. Trong đó, nhà nước đóng vai trò vốn mồi để kích hoạt vốn đầu tư xã hội. “TP.HCM phải làm và đi đầu việc này”- ông nhấn mạnh.

Ông cũng đề xuất ưu tiên thu hút FDI thế hệ mới gắn liền với chuyển giao công nghệ. Cần thay đổi tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư từ quy mô vốn sang hàm lượng công nghệ, R&D và giá trị gia tăng; khuyến khích các trung tâm thiết kế chip, trung tâm nghiên cứu, phòng thí nghiệm thay vì chỉ gia công đóng gói. Song song đó, cần có cơ chế yêu cầu doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực này phải liên kết với doanh nghiệp trong nước để hình thành những “con sếu đầu đàn”.

Cuối cùng, TS Trần Du Lịch nhấn mạnh yêu cầu triển khai Nghị quyết 79 của Bộ Chính trị về kinh tế nhà nước, trong đó TP.HCM đang sở hữu lực lượng doanh nghiệp nhà nước lớn mạnh nhất cả nước, nhưng còn tản mạn và chưa tạo được sự đột phá.

Vai trò tiên phong của TP.HCM

Ông Nguyễn Hải Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Kinh tế tổng hợp, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết đơn vị đang xây dựng Đề án Đổi mới mô hình phát triển đất nước. Đề án hướng đến mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo ông Minh, đây là bài toán khó nhưng mang ý nghĩa then chốt để định hình con đường phát triển của đất nước trong cả ngắn hạn và dài hạn.

Ông nhận định, trên thế giới, nhiều quốc gia đã chuyển sang mô hình phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu, tạo ra cuộc cạnh tranh gay gắt về chiến lược và mô hình phát triển. Do vậy, Việt Nam buộc phải sớm định hình mô hình phát triển của riêng mình để nắm bắt cơ hội cạnh tranh quốc tế.

Đặc biệt, ông Minh nhấn mạnh đất nước đang đứng trước “ngưỡng cửa quyết định” của quá trình chuyển mình thành quốc gia có thu nhập cao. Chỉ còn hơn 10 năm nữa, Việt Nam sẽ chuyển từ giai đoạn dân số vàng sang dân số già.

“Thực tiễn phát triển của thế giới cho thấy, chưa có trường hợp nào khi đã chuyển sang dân số già lại có thể chuyển từ một đất nước đang phát triển trở thành một nước phát triển cả” - ông Minh cảnh báo.

Trong tổng thể mô hình đó, TP.HCM giữ vai trò đặc biệt quan trọng, mang ý nghĩa then chốt không chỉ đối với TP mà còn tạo sức lan tỏa ra khu vực và cả nước. TP phải trở thành không gian thử nghiệm, dẫn dắt các mô hình phát triển mới.

“TP.HCM phải đi đầu trong việc đổi mới mô hình phát triển kinh tế gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo” - ông Minh nhấn mạnh và đánh giá TP.HCM hội tụ đầy đủ các yếu tố và điều kiện để phát triển mọi ngành kinh tế dựa trên tri thức như: kinh tế số, kinh tế sáng tạo, công nghiệp công nghệ cao, tài chính ngân hàng, logistics, cùng các dịch vụ y tế và giáo dục.

Bên cạnh đó, TP.HCM cũng được kỳ vọng đi tiên phong trong đổi mới mô hình quản trị đô thị và quản trị phát triển; tận dụng chuyển đổi số để nâng cao năng lực hoạch định chính sách, điều hành TP; đồng thời dẫn dắt về không gian và thể chế phát triển mới.