Chiều 6-11, Quốc hội thảo luận tại tổ về Dự án Luật Chuyển đổi số; Dự án Luật Công nghệ cao (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ.

Tại tổ TP.HCM, nhiều đại biểu (ĐB) tập trung vào vấn đề chuyển giao công nghệ, một trong những chủ đề mà thực tiễn tại TP.HCM cũng như thực tiễn từ thời chống COVID-19 đã đòi hỏi phải có sự thay đổi tư duy và giải pháp.

Tư nhân tự khắc biết dùng tiền của họ

ĐB Nguyễn Tri Thức khi thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ đã quan tâm đến lĩnh vực y tế. Vì theo ông, lĩnh vực này có những kỹ thuật, phương pháp, phác đồ điều trị mới. Nhiều trường hợp là của một tác giả, một nhóm tác giả hay của một bệnh viện và họ muốn chuyển cho bệnh viện khác.

“Tương tự, các bác sĩ ở Trung ương muốn chuyển giao kỹ thuật mổ cho bác sĩ tuyến dưới, theo phương thức cầm tay chỉ việc rất vô tư. Tuy nhiên, nếu quy định theo luật thì sẽ vướng, do đó cần quy định rõ hơn ở nội dung quyền sở hữu chuyển giao công nghệ trong y tế, tạo thuận lợi cho chuyển giao kỹ thuật tiên tiến y tế cho tuyến dưới” - ĐB Thức nói.

Ông cũng lưu ý cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích chuyển giao công nghệ trong y tế theo hướng đặc thù để khuyến khích các doanh nghiệp, không chỉ là về mặt thuế.

ĐB Phạm Khánh Phong Lan đề cập đến thủ tục thẩm định và cho rằng các công nghệ mới, máy móc mới từ nước ngoài chuyển về Việt Nam thì trong Hội đồng thẩm định chỉ “đếm trên đầu ngón tay người thực sự hiểu” để thẩm định, còn lại thì “biết cái gì mà thẩm định”.

ĐB cho rằng như thế chủ yếu là thêm một tầng nấc hành chính, rồi lại phát sinh tiêu cực.

Theo ĐB Lan, công nghệ cao thì nhập từ nước ngoài về nhưng trong nước lại khó khăn về thủ tục. Tất nhiên cũng có những trường hợp lợi dụng để nhập công nghệ rác, công nghệ lạc hậu. Bà đề nghị luật nên đặt ra cho các doanh nghiệp nhà nước, những nơi dùng ngân sách Nhà nước.

“Đòi nhiều giấy chứng nhận đến như thế tư nhân họ không cần đâu. Tự họ khắc biết dùng tiền của họ” - ĐB Phong Lan nói và cho rằng với các thủ tục như vậy, khi xong thì công nghệ đã lạc hậu rồi.

Dẫn trường hợp một bệnh viện được ví như “bài học rất đau đớn của ngành y”, ĐB Phong Lan nói có một dịch vụ phải dùng thủ thuật y học mà trong nước chưa có, các bác sĩ đặt máy từ nước ngoài, ấn định mỗi lần chữa bệnh bằng máy đó thì chi phí khoảng 20 triệu. Rồi sau đó công an lập chuyên án và không cho dùng máy đó nữa vì lý do “giá đắt”.

“Tôi xin hỏi là có cơ sở pháp lý nào để nói 20 triệu là đắt? So với 200 triệu đi Singapore chữa thì vẫn rẻ hơn chứ” - ĐB Lan nói và cho biết “cuối cùng thì máy thì trùm mềm, bác sĩ thì đi tù, người dân thì tiếp tục qua Singapore chữa”.

Phải tính tới thực tế để làm luật

Từ thực tế đó, ĐB Phạm Khánh Phong Lan đề nghị phải quan tâm đến thực tiễn từ thị trường, đến câu chuyện thương mại hóa, hiện thực hóa các chủ trương chuyển giao công nghệ. Đặc biệt, phải giảm được thủ tục, giấy tờ trong hồ sơ nghiên cứu của các nhà khoa học trong nước.

“Tôi hơi thất vọng về Luật chuyển giao công nghệ. Tôi thấy đây vẫn là một vấn đề hành chính hóa thôi và coi chừng sau khi chúng ta đưa luật ra thì lại còn bị trói tay trói chân thêm nữa” - theo bà Lan.

Bà đề nghị nghiên cứu cách làm của các bệnh viện tư nhân và áp dụng vào hệ thống công lập để “anh em có thể làm mà không có sợ chuyện người ta kết luận là mình vụ lợi”.

ĐB Nguyễn Hoàng Bảo Trân nói dự thảo đã mở rộng phạm vi chuyển giao công nghệ từ nước ngoài vào Việt Nam, từ Việt Nam ra nước ngoài và giữa các đơn vị trong nước. Tuy nhiên, dự thảo cần bổ sung các công nghệ số, AI, năng lượng tái tạo.., đồng thời cần ghi rõ những công nghệ cấm chuyển giao.

ĐB cũng đề nghị cần quy định thẩm định các công nghệ tiềm ẩn rủi ro cao về sức khỏe con người và môi trường; cần quy định rõ khi nào thì bắt buộc phải thẩm định công nghệ, thời hạn thẩm định của cơ quan thẩm quyền, vì thực tế có những dự án vì chờ thẩm định mà gây hệ quả xấu. Cần phân cấp rõ thẩm quyền thẩm định công nghệ cả của bộ ngành, sở.

ĐB Nguyễn Thị Lệ thì đề nghị bổ sung cơ chế xử lý khi phát hiện chuyển giao công nghệ lạc hậu, trách nhiệm bồi thường nếu để xảy ra ô nhiễm môi trường. Bà Lệ cho rằng để luật đi vào cuộc sống, cần bổ sung chế tài, giám sát một cách thực chất.