Kê khai tài sản 2019 có thể trễ hẹn

Hơn 13 năm kể từ khi có Luật Phòng, chống tham nhũng, thường thì cứ cuối tháng 11, các cơ quan, đơn vị, tổ chức nhà nước phải lên danh sách người có nghĩa vụ kê khai tài sản, hoàn tất công tác kê khai trước ngày 31-12 và sau đó công khai theo quy định.

Nhưng đấy là luật cũ. Còn theo Luật Phòng, chống tham nhũng mới (được Quốc hội thông qua cuối năm 2018, hiệu lực từ 1-7-2019) thì công việc này lại chưa thể thực hiện ngay, vì còn chờ nghị định hướng dẫn.

Bất cập từ cơ chế kiểm soát phi tập trung

Phải nói rằng luật 2018 đã có một bước tiến về chính sách trong kiểm soát tài sản thu nhập. Lần đầu tiên đã hình thành được mô hình cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập. Dù chưa phải là một cơ quan chuyên trách hay tập trung như kỳ vọng nhưng lần này đã chỉ ra được tám đầu mối, cụ thể:

- Thanh tra Chính phủ theo dõi cán bộ từ cỡ giám đốc và tương đương sở trở lên, cả ở trung ương và địa phương;

- Thanh tra tỉnh thì theo dõi quan chức cấp thấp hơn ở địa phương mình;

- Các bộ theo dõi cán bộ cấp thấp hơn giám đốc sở ở bộ mình;

- Cơ quan phụ trách công tác đại biểu ở Quốc hội thì kiểm soát tài sản của đại biểu Quốc hội, các cán bộ khác thuộc thẩm quyền quản lý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội;

- Văn phòng Quốc hội thì theo dõi cán bộ cỡ nhỏ hơn, chủ yếu ở các cơ quan thuộc Văn phòng Quốc hội;

- Văn phòng Chủ tịch nước thì lo việc của người trong cơ quan Văn phòng Chủ tịch nước;

- Ba thiết chế TAND Tối cao, VKSND Tối cao, Kiểm toán Nhà nước tự kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức của mình;

- Và nhóm các cơ quan có thẩm quyền của Đảng, cơ quan trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội thì theo dõi người có nghĩa vụ kê khai công tác trong các cơ quan đó.

Vấn đề là mô hình phân tán vậy đang gây lúng túng cho hướng dẫn, đảm bảo thi hành luật. Chẳng hạn, giám đốc sở và tương đương thì ở địa phương dễ xác định. Nhưng ở các cơ quan, bộ, ngành trung ương, ai là tương đương thì chưa có văn bản nào đo đạc cao thấp.

Rồi trong công tác cán bộ, khá nhiều người gánh nhiều chức danh: vừa giám đốc, phó giám đốc sở ở tỉnh, hay bí thư, phó bí thư thuộc diện trung ương quản lý, hoặc thẩm phán, kiểm sát viên thuộc quản lý của TAND Tối cao, VKSND Tối cao… nhưng lại đồng thời là đại biểu Quốc hội. Đó là chưa kể việc khó rạch ròi vị trí của chức danh hành chính với hàm cấp chính trị trong Đảng.

Đặc thù này khiến Thanh tra Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo nghị định, lúng túng, khó xử lý vấn đề chồng chéo thẩm quyền trong kiểm soát tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức…

Câu hỏi về cơ sở dữ liệu quốc gia tài sản cán bộ, công chức

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về kiểm soát tài sản, thu nhập - một điểm cũng rất mới của Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 - cũng không dễ dàng. Bởi theo luật, cả tám đầu mối các cơ quan nêu trên đều xây dựng, quản lý, khai thác, sử dụng dữ liệu tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai thuộc thẩm quyền quản lý của mỗi cơ quan. Còn Thanh tra Chính phủ thì xây dựng, quản lý, khai thác, bảo vệ cơ sở dữ liệu trên phạm vi cả nước. Tức là nguồn dữ liệu từ mỗi cơ quan sẽ phải chuyển về Thanh tra Chính phủ.

Vậy làm thế nào để phối hợp trong quản lý, khai thác dữ liệu tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức toàn quốc, nhất là những người có chức sắc là việc vô cùng lớn và cũng rất nhạy cảm.

Tính chất ấy đòi hỏi phải có sự thảo luận không chỉ trong phạm vi Chính phủ như một nghị định thông thường, mà phải có sự tham gia ý kiến của tất cả cơ quan từ Ủy ban Thường vụ Quốc hội, TAND Tối cao, VKSND Tối cao, Kiểm toán Nhà nước, Văn phòng Trung ương, Văn phòng Quốc hội và nhất là tất cả cơ quan Trung ương Đảng.

Ấy là chưa kể Đảng sẽ phải rà soát các văn bản liên quan đến kê khai tài sản, thu nhập của đảng viên xem có thật sự phù hợp với luật 2018 không và nếu không có vướng mắc gì thì nghị định hướng dẫn luật của Chính phủ phải làm sao ăn khớp với các quy định của Đảng. Bởi ít nhất, trước khi Quốc hội thông qua Luật Phòng chống tham nhũng 2018 thì tháng 5-2017, Bộ Chính trị đã ban hành Quy định 85, cụ thể hóa nhiều thẩm quyền của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Ủy ban Kiểm tra Trung ương trong việc kiểm tra, giám sát việc kê khai tài sản của cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý…

Chỉ điểm qua một vài vấn đề như vậy đã đủ thấy việc Thanh tra Chính phủ chủ trì soạn thảo để Chính phủ ban hành một nghị định riêng về kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn trong khu vực công đang đối mặt với nhiều thách thức như thế nào.