Tại phiên thảo luận tại hội trường về kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2022, dự kiến kế hoạch năm 2023 trong hai ngày 27 và 28-10, nhiều đại biểu Quốc hội (ĐBQH) nêu về thực trạng lãng phí đất đai.
Lãng phí đất đai: Thực trạng nhức nhối
Ủy viên thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách Vũ Thị Lưu Mai (Hà Nội) đã sử dụng cụm từ “thực trạng đang nhức nhối” khi đánh giá về vấn đề này.
Bà Mai dẫn báo cáo Bộ Tài chính cho thấy trên phạm vi toàn quốc đang có gần 744 triệu m2 đất (gần 74,4 ngàn ha) đang để hoang hóa, sử dụng sai mục đích. Tuy nhiên, số tiền thu được rất thấp, chỉ 286 tỉ đồng.
Cũng theo ĐBQH Đoàn Hà Nội, chỉ giám sát tại bảy địa phương đã có đến 1.739 dự án được coi là dự án “treo”, tương ứng với hơn 12.000 ha đất. “Đó là một sự thật rất đau lòng và gây bức xúc đối với người dân” - bà Mai nói.
Nữ ĐB cho rằng “tư duy nhiệm kỳ” là một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên. Trong khi nhiều địa phương đang tích cực thu hồi những diện tích đất hoang hóa thì có những địa phương cứ sau mỗi nhiệm kỳ, số lượng các dự án “treo” lại tăng thêm. Chưa kể còn có tình trạng lạm dụng quyền lực để trục lợi cá nhân từ đất đai...
 |
| Dự án 152 Trần Phú nằm giữa trung tâm TP.HCM bị bỏ hoang nhiều năm. Ảnh: BẢO PHƯƠNG |
Bà cũng cho rằng khi có vướng mắc về đất đai, các địa phương gửi văn bản tới các bộ, ngành đề nghị làm rõ thì không nhận được trả lời thỏa đáng, vướng mắc không được giải quyết.
Từ đó, bà đề nghị các cơ quan cần quyết liệt hơn trong xử lý các vướng mắc về đất đai, cần đưa ra một lộ trình cụ thể, một thời hạn cụ thể và điều này cần được nghị quyết hóa, xem đây là thước đo mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan công quyền.
Bà cũng cho rằng cần xử lý nghiêm đối với lối “tư duy nhiệm kỳ”, cần đề cao trách nhiệm nhưng cũng rất cần một cơ chế minh bạch, đúng - sai rõ ràng để tạo công cụ bảo vệ những người trong bộ máy công quyền, không tạo tâm lý e dè, lo lắng. Đồng thời tăng cường trách nhiệm giám sát để đảm bảo không lạm dụng quyền lực để trục lợi cá nhân...
Về thể chế, bà Mai cho rằng việc sửa Luật Đất đai cần có trọng tâm, trọng điểm và chỉ cần giải quyết được những vướng mắc, bức xúc đang đặt ra đã là một thành công.
Trong khi đó, ĐB Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Thái Bình) nhận xét “cơn sốt đất” đã tràn cả về nông thôn, giá đất tăng cao khiến cơ hội tích tụ và tập trung đất đai càng khó khăn hơn. Cùng với đó là tâm lý đề phòng bất trắc, coi đất đai như “cuốn sổ bảo hiểm”, người nông dân vẫn giữ đất dù đã ly hương.
“Người nông dân cứ giữ đất rồi bỏ hoang trong khi doanh nghiệp thiếu đất sản xuất, kinh doanh. Tại sao quá trình tích tụ và tập trung ruộng đất lại diễn ra chậm chạp như vậy? Tại sao người nông dân lại không nhận ra hiệu quả thấp và chi phí cao của việc ruộng đất phân tán, manh mún? Tại sao người nông dân lại không tự nguyện dồn điền đổi thửa để tổ chức lại sản xuất?...” - ĐB tỉnh Thái Bình đặt vấn đề “phải chăng nguyên nhân của mọi nguyên nhân bắt đầu từ thể chế của chúng ta đang còn những lực cản”.
Nữ ĐB cho rằng “tư duy nhiệm kỳ” là một trong những nguyên nhân dẫn đến thực trạng đất hoang hóa vì cứ sau mỗi nhiệm kỳ, số lượng các dự án “treo” lại tăng thêm...
Sẽ xử lý gần 2.000 dự án ở bốn TP
Giải trình sau đó, Bộ trưởng Bộ TN&MT Trần Hồng Hà cho hay ông đồng tình, thống nhất với những nhận xét trên của ĐB.
Tổng kết nghị quyết của trung ương về đất đai cũng đã chỉ rõ những tồn tại, yếu kém cũng như nguyên nhân của thực trạng này.
Với việc lãng phí đất đai do các dự án chậm tiến độ, dự án “treo”, ông Trần Hồng Hà cho hay trước đây có hơn 28.000 ha, thời gian qua đã giải quyết trên 10.000 ha, hiện còn hơn 18.000 ha đang trong quá trình xử lý.
Bộ trưởng Bộ TN&MT lý giải nguyên nhân thực trạng trên có nhiều, do giải phóng mặt bằng, các quy hoạch thay đổi, nhà đầu tư năng lực kém. Nhiều dự án vi phạm pháp luật có kết luận thanh tra, bản án của tòa, ý kiến của Ủy ban Kiểm tra. Thêm vào đó, quá trình xử lý, pháp luật đất đai và liên quan có chồng chéo...
Theo ông Hà, Chính phủ đã lập đề án, đưa ra các phương án xử lý gần 2.000 dự án đang vướng mắc tập trung ở bốn TP. “Thời gian tới, các vấn đề lớn liên quan đất đai sẽ báo cáo và xin ý kiến Bộ Chính trị, giao các cơ quan có thẩm quyền xử lý” - ông Hà nói.
Bộ trưởng Trần Hồng Hà khẳng định dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) chắc chắn sẽ tiếp thu tất cả ý kiến của các ĐB. Tuy nhiên, từ nay đến năm 2024, để giải quyết vấn đề này, ông Hà cho rằng cần ban hành các nghị quyết theo thẩm quyền của QH hoặc nghị định theo thẩm quyền của Chính phủ. Các vấn đề liên quan đến địa phương thì đưa ra cơ chế để xử lý, giải quyết các dự án tồn tại, vướng mắc, trước tiên tập trung xử lý các dự án đang vướng ở bốn tỉnh, thành, sau đó tính toán xử lý ở các địa phương khác trong cả nước.
“Tất nhiên quá trình này phải bám sát nguyên tắc không làm thất thoát tài sản nhà nước, không để lợi dụng hợp thức hóa sai phạm, không làm ảnh hưởng bên thứ ba ngay tình, cụ thể là hàng ngàn người dân đang bị ảnh hưởng bởi các dự án; tránh lợi ích nhóm, lợi dụng chính sách đất đai để trục lợi” - ông Hà nhấn mạnh.
Dễ sai nhất là xác định giá đất
Tại phiên thảo luận, ĐB Nguyễn Hữu Thông (tỉnh Bình Thuận) cho rằng một trong những vấn đề dễ sai nhất là xác định giá đất, vì hầu như dựa vào các yếu tố giả định nên không chính xác...
Giải đáp sau đó, Bộ trưởng Trần Hồng Hà thừa nhận khung giá, bảng giá hiện nay không sát với giá thị trường, cơ sở dữ liệu về đất đai, giá đất thu thập không đầy đủ, không chính xác.
“Lần này (sửa luật - PV) sẽ thay đổi cơ bản phương pháp định giá, trên cơ sở chúng ta xây dựng các điều kiện khác để thực hiện như cơ sở dữ liệu về đất đai, quy định về hợp đồng, chế định trách nhiệm phải qua sàn giao dịch và đăng ký đối với người dân. Để có phương pháp định giá mới thì phải thay đổi ngay từ trong luật, không thể giải quyết bằng thông tư được” - ông Hà nói.
