Hiện tại, doanh nghiệp đang phải gánh trách nhiệm nhận hồ sơ, ký hợp đồng bán nhà ở xã hội, sau đó mới chờ cơ quan chức năng hậu kiểm. Điều này dẫn đến rủi ro phải thu hồi căn hộ rất phức tạp nếu người mua vi phạm điều kiện.

Do đó, nhiều doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan chức năng sẽ xác nhận các trường hợp đủ điều kiện mua nhà, thông tin được tích hợp trên ứng dụng VNeID. Chủ đầu tư sẽ đảm nhận khâu ký hợp đồng mua bán với khách hàng được duyệt.

Giải pháp chuyển đổi số mang lại lợi ích kép

Là người trực tiếp thụ hưởng chính sách, anh Trần Văn Nam, một người dân đang tìm mua dự án nhà ở xã hội tại TP.HCM, bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với sự thay đổi này.

Anh Nam mong muốn khi áp dụng giải pháp số hóa, người dân sẽ dễ dàng tiếp cận thông tin các dự án một cách chính thống, thao tác nộp hồ sơ trực tuyến diễn ra nhanh gọn trên điện thoại.

"Quan trọng nhất là mọi quy trình xét duyệt đều được minh bạch, công khai, giúp những người có nhu cầu thực sự không còn phải chật vật chạy vạy giấy tờ hay qua tay môi giới trung gian" - anh Nam bày tỏ.

Đánh giá dưới góc độ pháp lý và quản trị hệ thống, Tiến sĩ Trần Quý - Viện trưởng Viện phát triển kinh tế số Việt Nam nhận định đề xuất này là một bước đột phá đi đúng quỹ đạo chuyển đổi số của nền hành chính.

Pháp luật hiện hành giao cho doanh nghiệp tự xét duyệt hồ sơ giấy rồi sau đó Nhà nước hậu kiểm là một cơ chế tạo ra rủi ro. Sự bất cập này đẩy doanh nghiệp vào thế phải gánh chịu thiệt hại tài chính nặng nề nếu buộc phải hủy hợp đồng, thu hồi nhà do khách hàng gian lận.

Tiến sĩ Trần Quý phân tích thêm việc đưa thẩm định về lại cơ quan nhà nước là trả lại đúng chức năng quản lý vì chỉ Nhà nước mới có hệ thống công cụ và đặc quyền nắm giữ kho dữ liệu về dân cư, đất đai, thu nhập của công dân.

Khi cơ quan chức năng trực tiếp đối soát và duyệt hồ sơ, doanh nghiệp chỉ việc ký hợp đồng với danh sách khách hàng đã có tích xanh. Quá trình này giúp giảm triệt để chi phí tuân thủ và triệt tiêu hoàn toàn rủi ro hậu kiểm bấy lâu nay.

Tiến sĩ Trần Quý - Viện trưởng Viện phát triển kinh tế số Việt Nam

Minh bạch nhờ dữ liệu VNeID, hoàn thiện pháp lý

Dù ủng hộ định hướng, Tiến sĩ Trần Quý cũng thẳng thắn chỉ ra các nút thắt cần tháo gỡ.

Để mô hình vận hành thực chất, hệ thống cần liên thông mượt mà dữ liệu dân cư với dữ liệu thuế, bảo hiểm xã hội và kho dữ liệu mã định danh bất động sản vừa có hiệu lực từ tháng 3-2026. Nếu nền tảng dữ liệu này không sạch và chậm cập nhật, hệ thống tự động sẽ đánh giá sai lệch, làm mất cơ hội của người mua nhà.

Về mặt pháp lý, ông kiến nghị cần sớm luật hóa nguyên tắc miễn trừ trách nhiệm bảo vệ chủ đầu tư. Khi doanh nghiệp ký hợp đồng dựa trên kết quả phê duyệt chính thức từ VNeID, họ sẽ không bị thiệt hại nếu sau này cơ quan nhà nước phát hiện sai phạm.

Mô hình này cũng chỉ nên áp dụng thí điểm trước tại các đô thị lớn và VNeID chỉ nên đóng vai trò xác thực định danh, còn hệ thống lõi xử lý hồ sơ phải đặt tại cổng thông tin của Bộ Xây dựng.

Chia sẻ từ thực tiễn điều hành, ông Nguyễn Duy Thành, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Quản lý nhà Toàn Cầu (Global Home) khẳng định việc tích hợp dữ liệu xét duyệt trên VNeID sẽ giúp tránh tình trạng xét duyệt sai đối tượng. Điểm cộng lớn này giúp chủ đầu tư an tâm ký hợp đồng, không lo vướng mắc pháp lý và ảnh hưởng tiến độ dự án do phải thu hồi căn hộ.

Tuy nhiên, ông Thành lưu ý cơ quan quản lý cần quy định khung thời gian xử lý hồ sơ rõ ràng để tránh chậm trễ, đồng thời hạ tầng công nghệ VNeID phải đảm bảo tuyệt đối bảo mật dữ liệu và phân định rạch ròi trách nhiệm giữa Nhà nước và doanh nghiệp để tránh chồng chéo.

Đồng quan điểm về việc cần thiết phải gỡ khó cho khâu xét duyệt, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) chỉ ra một thực tế cấp bách khác.

Việc Luật Nhà ở 2023 bỏ tiêu chí cư trú đã dẫn đến tình trạng hàng vạn người từ khắp nơi đổ dồn đăng ký mua nhà tại một dự án ở trung tâm thành phố. Điều này khiến chủ đầu tư bị quá tải, chịu áp lực khổng lồ và tốn kém chi phí tổ chức bốc thăm nhiều lần. Do đó, ứng dụng VNeID để Nhà nước trực tiếp nắm giữ và thẩm định hồ sơ chính là giải pháp tối ưu giải cứu doanh nghiệp khỏi cuộc khủng hoảng thủ tục hiện nay.