Một lần nữa, những băn khoăn lại được gợi lên sau phiên xử phúc thẩm mới đây của TAND tỉnh Dăk Lăk trong vụ bốn hộ dân kiện tờ báo tỉnh này.
Mới đây, TAND tỉnh Dăk Lăk đã hủy bản án sơ thẩm của TAND thị xã Buôn Hồ, đình chỉ giải quyết vụ bốn hộ dân kiện báo Dăk Lăk đòi bồi thường thiệt hại... Ngoài lý do bốn hộ dân rút đơn khởi kiện, TAND tỉnh Dăk Lăk còn khẳng định kháng cáo của báo Dăk Lăk và kháng nghị của VKSND tỉnh này có căn cứ nên tuyên án như trên.
Phải khiếu nại trước?
Trước đó, vụ án đã đặt ra tình tiết pháp lý gây tranh cãi xung quanh việc tòa thụ lý những vụ kiện liên quan đến báo chí: Người nói đương sự phải khiếu nại cơ quan báo chí trước thì tòa mới thụ lý; người lại bảo đương sự cứ việc kiện thẳng ra tòa.
Xử sơ thẩm, TAND thị xã Buôn Hồ nhận định đây là quan hệ tranh chấp bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, được quy định tại khoản 6 Điều 25 Bộ luật Tố tụng dân sự, khi có tranh chấp thì thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án. Vì thế, đương sự không cần phải khiếu nại đến báo Dăk Lăk trước.
Xử phúc thẩm, đồng quan điểm với kháng cáo của báo Dăk Lăk và kháng nghị của VKSND tỉnh, TAND tỉnh này nhận định cấp sơ thẩm đã chưa tuân thủ các quy định của pháp luật về trình tự, thủ tục tố tụng. Sau khi bài báo phát hành, các nguyên đơn cho rằng bài báo viết sai sự thật, vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín cá nhân của mình nhưng lại không có nguyên đơn nào phản hồi, khiếu nại tới báo Dăk Lăk để được xem xét, giải quyết theo Luật Báo chí. Việc các nguyên đơn khởi kiện thẳng ra tòa và tòa chấp nhận thụ lý, giải quyết là trái với Điều 9 Luật Báo chí và khoản 3 Điều 4 Nghị định 51.
Chỉ được kiện nơi báo có trụ sở?
Về thẩm quyền thụ lý, TAND tỉnh Dăk Lăk cũng nhận định cấp sơ thẩm đã thụ lý sai.
Trước đó, báo Dăk Lăk cho rằng mình có trụ sở tại TP Buôn Ma Thuột nhưng TAND huyện Krông Búk (nay là thị xã Buôn Hồ) thụ lý là sai thẩm quyền. Ngược lại, theo TAND thị xã Buôn Hồ, các nguyên đơn có quyền lựa chọn tòa án nơi mình cư trú giải quyết. Nguyên đơn hiện đang cư trú tại thị xã Buôn Hồ nên tòa này thụ lý là đúng thẩm quyền...
Theo tòa phúc thẩm, những lập luận của báo Dăk Lăk là có cơ sở chấp nhận, tức các nguyên đơn phải kiện tờ báo này tại nơi báo có trụ sở là TP Buôn Ma Thuột. Việc TAND thị xã Buôn Hồ thụ lý vụ án là không đúng với thẩm quyền theo lãnh thổ theo luật định.
Mỗi nơi xử một kiểu
Từ nhận định của TAND tỉnh Dăk Lăk trong vụ này, có thể thấy tranh cãi pháp lý trong những vụ kiện báo chí đến nay vẫn chưa thể đi đến hồi kết.
Như Pháp Luật TP.HCM từng nhiều lần đặt vấn đề xung quanh chuyện người dân có phải khiếu nại tới cơ quan báo chí trước khi khởi kiện ra tòa hay không đang có hai luồng quan điểm khác nhau: Có người bảo không cần, có người lại nói đây là thủ tục “tiền tố tụng” bắt buộc.
Trên thực tế, thực tiễn xét xử thời gian qua đã phản ánh rõ nét sự bất đồng này: Ngành tòa án TP.HCM và TAND thị xã Buôn Hồ theo quan điểm thứ nhất, còn ngành tòa án Hà Nội, TAND tỉnh Dăk Lăk cùng một số nơi khác lại theo quan điểm thứ hai.
Tương tự, việc người dân có thể kiện cơ quan báo chí ở đâu, tại nơi mình cư trú hay tại nơi báo có trụ sở cũng gây tranh cãi. Với các tòa xác định đây là tranh chấp đòi bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng thì nguyên đơn có quyền lựa chọn nơi khởi kiện. Ngược lại, cũng có những tòa cho rằng nguyên đơn phải khởi kiện tại nơi báo có trụ sở.
Gần đây, một số tòa đã kiến nghị TAND Tối cao ra hướng dẫn để thống nhất áp dụng chung nhưng chưa có kết quả. Có lẽ đã đến lúc cơ quan chức năng cần nhanh chóng có chính kiến để tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, mỗi tòa xử một kiểu như trên.
| Tòa thụ lý trực tiếp Trên nguyên tắc, những vụ kiện báo chí để đòi bồi thường thiệt hại do uy tín, danh dự bị xâm phạm... là những vụ kiện dân sự. Trong trường hợp luật chuyên ngành có quy định thủ tục, trình tự khởi kiện cụ thể, rõ ràng thì tòa sẽ áp dụng luật chuyên ngành thay cho Bộ luật Tố tụng dân sự để giải quyết. Tuy nhiên, điều quan trọng là ở đây luật chuyên ngành (Luật Báo chí) lại không hề có quy định rõ ràng nên ngành tòa án vẫn áp dụng Bộ luật Tố tụng dân sự, tức tòa sẽ thụ lý đơn kiện trực tiếp của đương sự mà không bắt họ phải thông qua thủ tục khiếu nại cơ quan báo chí. Thẩm phán PHẠM CÔNG HÙNG, Tòa Phúc thẩm TAND Tối cao tại TP.HCM Kiện tại nơi có trụ sở báo Bộ luật Tố tụng dân sự quy định nguyên đơn có quyền lựa chọn tòa án giải quyết tranh chấp nhưng trước đó luật cũng quy định là bị đơn ở đâu thì kiện ở đó. Căng hai nguyên tắc này ra thì thấy phương án kiện tại tòa có trụ sở báo là chặt chẽ, hợp lý hơn vì cơ quan báo chí là một pháp nhân. Thẩm phán PHẠM THAO, Chánh án TAND quận 2, TP.HCM Kiện ở đâu cũng được Phải coi việc kiện báo chí là một vụ việc dân sự và khi ấy bản chất của việc đòi bồi thường thiệt hại là như nhau. Kiện báo chí hay kiện bất cứ một cơ quan, tổ chức nào là pháp nhân cũng vậy, không có gì đặc biệt hơn. Ở đây, kiện báo chí là yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng nên nguyên đơn có quyền lựa chọn tòa án tại nơi mình cư trú hoặc nơi có trụ sở tờ báo. Tiến sĩ NGUYỄN VĂN TIẾN, Khoa Luật dân sự, Đại học Luật TP.HCM |
KHẢI HÀ
